Nghề xưa bền bỉ qua thời gian

Làng nghề giấy dó Phong Phú từ lâu đã được biết đến là một trong những địa phương còn lưu giữ nghề làm giấy thủ công truyền thống. Nghề giấy dó gắn liền với đời sống văn hóa của người Việt, từng là chất liệu quan trọng trong thư pháp, tranh dân gian, sắc phong và nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống.

Nguyên liệu chính để làm giấy dó là vỏ cây dó – một loại cây mọc nhiều ở vùng trung du, miền núi. Để tạo ra một tờ giấy hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ như ngâm, giã, lọc bột, seo giấy, ép và phơi. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo, kinh nghiệm và sự kiên nhẫn.

Người dân Phong Phú vẫn giữ phương thức sản xuất thủ công, sử dụng các công cụ truyền thống như liềm, cối giã, khuôn seo giấy… Điều này giúp giấy dó giữ được độ dai, nhẹ, bền theo thời gian – những đặc tính mà giấy công nghiệp khó có thể thay thế.

Không chỉ là một nghề mưu sinh, làm giấy dó còn là niềm tự hào của nhiều thế hệ. Trong mỗi gia đình, nghề được truyền từ cha ông sang con cháu, trở thành một phần ký ức và bản sắc văn hóa của làng.

Những tờ giấy dó sau khi hoàn thiện được phơi khô dưới nắng tự nhiên. Ảnh: Sỹ Hòa

Tìm hướng đi mới cho nghề truyền thống

Trong bối cảnh thị trường thay đổi, nhu cầu sử dụng giấy dó truyền thống không còn phổ biến như trước, làng nghề Phong Phú cũng đối mặt với không ít khó khăn. Nhiều hộ sản xuất phải thu hẹp quy mô hoặc chuyển sang nghề khác để đảm bảo thu nhập.

Tuy nhiên, trước những thách thức đó, một số nghệ nhân và hộ gia đình đã chủ động đổi mới, tìm kiếm hướng đi mới cho sản phẩm giấy dó. Thay vì chỉ sản xuất giấy thô, nhiều cơ sở đã phát triển các sản phẩm sáng tạo như sổ tay thủ công, tranh nghệ thuật, đèn trang trí, thiệp, bao bì cao cấp… nhằm đáp ứng thị hiếu đa dạng của người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, việc kết hợp giấy dó với các loại hình nghệ thuật như vẽ tranh, in khắc, thư pháp cũng góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Nhiều sản phẩm giấy dó Phong Phú đã được đưa vào các không gian trưng bày, triển lãm, thậm chí xuất khẩu ra thị trường nước ngoài.

Đáng chú ý, xu hướng du lịch trải nghiệm cũng mở ra cơ hội mới cho làng nghề. Du khách đến Phong Phú không chỉ tham quan mà còn được trực tiếp tham gia các công đoạn làm giấy, từ đó hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống. Đây được xem là hướng đi tiềm năng giúp làng nghề vừa bảo tồn, vừa phát triển bền vững.

Sản phẩm giấy dó Phong Phú được sáng tạo thành tranh nghệ thuật và đồ thủ công mỹ nghệ. Ảnh: Phạm Tâm

Giữ nghề để giữ hồn văn hóa

Dù đã có những chuyển biến tích cực, nhưng để nghề giấy dó Phong Phú phát triển lâu dài vẫn cần sự hỗ trợ từ nhiều phía. Việc đào tạo nghề cho thế hệ trẻ, quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường là những yếu tố then chốt.

Các chính sách hỗ trợ làng nghề, chương trình OCOP hay các hoạt động xúc tiến thương mại nếu được triển khai hiệu quả sẽ giúp sản phẩm giấy dó tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ trong quảng bá, bán hàng trực tuyến cũng là hướng đi cần thiết trong thời đại số.

Quan trọng hơn cả là giữ được “hồn nghề” – giá trị cốt lõi làm nên sự khác biệt của giấy dó. Đó không chỉ là kỹ thuật thủ công mà còn là tinh thần, sự tâm huyết của người thợ gửi gắm trong từng tờ giấy.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề truyền thống dần mai một, việc giữ được nghề giấy dó Phong Phú chính là giữ lại một phần ký ức văn hóa dân tộc. Và từ những tờ giấy mỏng manh nhưng bền bỉ ấy, câu chuyện về một làng nghề vẫn đang tiếp tục được viết nên – bằng sự kiên trì, sáng tạo và tình yêu nghề của những người thợ nơi đây.