Không gian làm việc và trưng bày sản phẩm làng nghề đệm bàng Phò Trạch. Ảnh: ST

Nghề xưa trong nhịp sống mới

Phò Trạch là một trong những làng nghề truyền thống lâu đời của vùng đất Cố đô, nổi tiếng với sản phẩm đệm bàng mộc mạc, bền chắc và thân thiện với môi trường. Nghề làm đệm bàng ở đây đã tồn tại hàng trăm năm, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân miền Trung, đặc biệt trong những ngày hè oi ả.

Nguyên liệu chính để làm đệm là cây bàng – một loại cỏ mọc tự nhiên ở vùng đất ngập nước. Trước đây, người dân chủ yếu khai thác bàng tự nhiên, nhưng hiện nay đã chủ động trồng để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định. Bàng sau khi thu hoạch được phơi khô, chẻ nhỏ, rồi đan thành từng tấm đệm chắc chắn.

Quy trình làm đệm bàng tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo. Từ khâu chọn nguyên liệu, xử lý bàng đến đan lát đều cần kinh nghiệm lâu năm. Người thợ phải canh độ khô của bàng, giữ sợi không quá giòn cũng không quá ẩm, đảm bảo sản phẩm có độ bền cao và không bị mốc.

Hiện nay, làng nghề Phò Trạch vẫn duy trì hàng trăm hộ tham gia sản xuất, trong đó có nhiều gia đình đã gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ. Với họ, làm đệm bàng không chỉ là kế sinh nhai mà còn là trách nhiệm gìn giữ truyền thống của cha ông.

Bà Nguyễn Thị Lành, một nghệ nhân lâu năm chia sẻ: “Ngày trước, nhà nào trong làng cũng làm đệm bàng. Giờ tuy ít hơn, nhưng ai còn theo nghề đều rất tâm huyết, cố giữ để nghề không bị mai một”.

Tuy nhiên, nghề truyền thống này đang đối mặt với không ít khó khăn. Sự xuất hiện của các sản phẩm công nghiệp như nệm mút, nệm cao su với mẫu mã đa dạng, tiện dụng đã khiến đệm bàng dần mất đi thị phần. Thu nhập từ nghề không cao cũng khiến lớp trẻ ít mặn mà nối nghiệp.

Dẫu vậy, vẫn có những người trẻ ở Phò Trạch lựa chọn quay về với nghề, tìm cách làm mới sản phẩm để phù hợp hơn với thị trường. Không chỉ làm đệm, họ còn sáng tạo thêm các sản phẩm như chiếu, túi xách, đồ trang trí từ bàng nhằm đa dạng hóa nguồn thu.

Hướng đi mới cho làng nghề

Những năm gần đây, chính quyền địa phương đã quan tâm hơn đến việc bảo tồn và phát triển làng nghề đệm bàng Phò Trạch. Nhiều chương trình hỗ trợ đào tạo, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu đã được triển khai, giúp sản phẩm làng nghề tiếp cận thị trường rộng hơn.

Đặc biệt, việc gắn kết làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi đầy triển vọng. Du khách khi đến Huế không chỉ tham quan các di tích mà còn có cơ hội ghé thăm làng Phò Trạch, trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm đệm bàng, tìm hiểu đời sống người dân địa phương.

Một số cơ sở sản xuất đã mạnh dạn đầu tư cải tiến mẫu mã, chú trọng bao bì, xây dựng thương hiệu riêng, từng bước đưa sản phẩm vào các cửa hàng lưu niệm, điểm du lịch. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp nâng cao giá trị sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân.

Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng xanh, thân thiện môi trường cũng đang tạo cơ hội cho sản phẩm đệm bàng. Với nguyên liệu tự nhiên, không hóa chất, dễ phân hủy, đệm bàng ngày càng được người tiêu dùng quan tâm, đặc biệt là khách du lịch và thị trường quốc tế.

Dù còn nhiều khó khăn, nhưng làng nghề đệm bàng Phò Trạch vẫn âm thầm tồn tại, như một minh chứng cho sức sống bền bỉ của các giá trị truyền thống. Mỗi tấm đệm không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn chứa đựng tinh hoa lao động, sự khéo léo và tình yêu nghề của người dân nơi đây.

Việc bảo tồn và phát triển làng nghề không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Trong bối cảnh hội nhập và hiện đại hóa, những làng nghề như Phò Trạch chính là “ký ức sống” của làng quê Việt, cần được trân trọng và tiếp nối.

Để làm được điều đó, cần sự chung tay của nhiều phía – từ chính quyền, doanh nghiệp đến người dân. Khi sản phẩm được nâng tầm, thị trường được mở rộng và thế hệ trẻ được truyền cảm hứng, làng nghề đệm bàng Phò Trạch hoàn toàn có thể tiếp tục phát triển bền vững, giữ vững vị trí trong đời sống văn hóa của xứ Huế.

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng lách cách của khung đan, mùi thơm của bàng khô và hình ảnh những người thợ cần mẫn nơi làng quê Phò Trạch vẫn là nét đẹp bình dị, góp phần làm nên bản sắc riêng cho vùng đất Cố đô.