Về làng miến gạo Thăng Long (xã Thăng Bình), không khí lao động rộn ràng khắp thôn xóm. Công việc diễn ra liên tục từ sáng sớm đến chiều muộn, cho đến khi những sợi miến trắng trong được phơi kín sân, xếp đầy trên các giàn tre, chờ nắng hong khô trước khi đưa vào đóng gói.

Theo người dân địa phương, nghề làm miến gạo ở xã Thăng Bình hình thành từ những năm 1990. Thời điểm ban đầu, miến được làm hoàn toàn thủ công, sản lượng thấp, cả làng chỉ có vài chục hộ theo nghề. Những năm gần đây, việc mạnh dạn đầu tư máy móc ở các khâu xay bột, chạy sợi, sấy miến đã giúp năng suất tăng lên rõ rệt, thu nhập của người làm nghề cũng ổn định hơn.

Năm 2016, làng miến gạo Thăng Long được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là làng nghề truyền thống; đến năm 2020, sản phẩm miến gạo Thăng Long đạt chứng nhận OCOP 3 sao, tạo thêm chỗ đứng trên thị trường.

Gắn bó với nghề 20 năm, ông Lê Bá Phiệt (64 tuổi, thôn Tân Giao, xã Thăng Bình) cho biết, trung bình mỗi năm gia đình ông sản xuất khoảng 20 tấn miến, doanh thu đạt trên 100 triệu đồng. Riêng vụ Tết, cường độ lao động tăng gấp nhiều lần, mỗi ngày gia đình làm khoảng 200 kg miến, thu nhập từ 500.000 - 600.000 đồng/ngày.

“Làm miến vất vả nhất là khâu phơi, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Nhưng bù lại, miến gạo Thăng Long có đầu ra ổn định, bán được giá. Dịp cận Tết, gia đình phải tăng công suất để kịp đơn hàng”, ông Phiệt chia sẻ.

Không khí tất bật cũng hiện rõ trong từng nếp nhà. Chị Nguyễn Thị Hằng (thôn Tân Giao) cho biết, chị thường dậy từ 4 giờ sáng để ngâm gạo, xay bột, chạy miến; đến chiều lại tất bật cân, đóng gói sản phẩm giao cho thương lái. “Vụ Tết gần như không có ngày nghỉ, nhưng bù lại có thêm thu nhập để lo Tết cho gia đình”, chị Hằng nói.

Để tạo nên những sợi miến trắng trong, dai mềm đặc trưng, người thợ phải tuân thủ nghiêm ngặt từng công đoạn, bắt đầu từ khâu chọn nguyên liệu. Gạo được sàng lọc kỹ lưỡng, chủ yếu là gạo Khang Dân cho độ bột cao, quyết định chất lượng sợi miến thành phẩm.

Gạo sau khi ngâm, xay thành bột nước, bột tiếp tục được lọc, ủ rồi hấp chín, đưa vào máy tạo sợi.

Miến sau đó được phơi nắng hoặc sấy khô trước khi đóng gói. Mỗi khâu đều ảnh hưởng trực tiếp đến màu sắc, độ dai và hương vị của sợi miến.

Được biết, toàn xã Thăng Bình hiện có gần 60 hộ sản xuất miến gạo. Bình quân mỗi năm, mỗi hộ đạt doanh thu 200 - 300 triệu đồng; sau khi trừ chi phí, thu nhập còn lại khoảng 70 - 90 triệu đồng/hộ/năm.

Đáng chú ý, sự ra đời của Hợp tác xã dịch vụ sản xuất miến gạo Thăng Long đã góp phần tổ chức sản xuất theo hướng bài bản, nâng cao giá trị sản phẩm. Ông Trương Hữu Hoa, Giám đốc HTX cho biết, HTX được thành lập năm 2018; đến năm 2020, sản phẩm đạt OCOP 3 sao và năm 2024 nâng hạng lên OCOP 4 sao.

Hiện HTX có 28 thành viên, mỗi năm sản xuất từ 700 - 800 tấn miến, cung ứng cho thị trường trong và ngoài tỉnh. “Để phục vụ Tết Nguyên đán 2026, HTX dự kiến tăng sản lượng từ 15 - 20% so với ngày thường. Dịp này, bà con phải tranh thủ từng ngày, từng mẻ miến”, ông Hoa cho biết.

Không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho các hộ làm nghề, sản xuất miến gạo còn tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương, đặc biệt trong thời gian nông nhàn. Tuy nhiên, người làm nghề vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như thời tiết thất thường ảnh hưởng khâu phơi miến, chi phí nguyên liệu, điện, nhiên liệu tăng cao và tình trạng lao động trẻ ít gắn bó với nghề truyền thống.

Trong nhịp lao động hối hả những ngày giáp Tết, những sợi miến gạo trắng trong không chỉ gói trọn hương vị Tết quê, mà còn gửi gắm niềm hy vọng về một mùa xuân đủ đầy, ấm no của người dân làng nghề miến gạo Thăng Long.