Nghề mây tre đan đã có ở Thọ Đơn xã Quảng Thọ, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình từ khoảng hơn 400 năm trước và được “cha truyền con nối” cho đến ngày nay. Nghề đan lát không chỉ mang lại giá trị về kinh tế, tạo công ăn việc làm cho người dân nơi đây mà còn chứa đựng cả những nét tinh hoa truyền thống mà người dân đã gìn giữ từ bao đời.

Đan lát là nghề chính, nuôi nấng bao thế hệ người dân (ảnh:NLD)

Trước đây, sản phẩm đan lát của làng Thọ Đơn chủ yếu là các vật dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt hằng ngày, như: thúng, mủng, nong, nia, rổ, rá... Những năm gần đây, nhiều người còn nhận đan thuyền thúng cho ngư dân các vùng biển lân cận đi lộng (gần bờ).

Nghề đan lát ở Thọ Đơn chủ yếu dùng nguyên liệu là tre nên hầu như nhà nào cũng giữ lại những bụi tre trong vườn. Đi dọc đường làng, không khó bắt gặp hình ảnh những người thợ cần mẫn dưới bóng tre hay bên hiên nhà. Đôi tay họ thoăn thoắt đưa những thanh nan tre vào khung, vừa uốn vừa đan, miệng luôn chỉ dạy cho con trẻ - những hậu duệ của làng.

Nghề đan lát đòi hỏi tính tỉ mẫn và sự khéo léo trong từng công đoạn.

Để hoàn thiện một sản phẩm, các nghệ nhân làng Thọ Đơn phải tỉ mỉ, khéo léo và nhẫn nại trong từng công đoạn. Từ khâu lựa chọn nguyên liệu đến chế tác ra sản phẩm đều phải rất công phu.

Muốn sản phẩm chắc chắn, bền, các nghệ nhân phải tìm mua và chọn những cây tre, nứa thân to, thẳng vào các tháng rét để tránh mối, mọt… chia ra thành những khúc dài bằng nhau để làm nguyên liệu.

Những nguyên liệu này được chia thành những sợi nan có độ dày mỏng đạt yêu cầu rồi phơi khô, vót phẳng và đan chúng lại với nhau để tạo thành sản phẩm. Mỗi sản phẩm lại có một kỹ thuật đan khác nhau nên thời gian hoàn thành và giá trị sản phẩm vì thế cũng khác nhau.

Cũng như những vùng khác, người làng Thọ Đơn phải hòa nhập cuộc sống hiện đại và thành công với nhiều ngành nghề khác nhau. Tuy nhiên, với họ, nghề đan lát truyền từ đời này sang đời khác đã ăn sâu vào máu thịt, là hồn cốt từ thuở lập làng. Nhiều người làng dù làm những công việc khác nhau, bất kể giàu hay nghèo, hễ rảnh rỗi lại xắn tay áo đan lát như một thói quen khó bỏ.

Trải qua bao thăng trầm với nhiều thay đổi, nhất là của cơ chế kinh tế thị trường, nhưng làng nghề vẫn đứng vững và phát triển. Để làm được điều đó làng nghề Thọ Đơn đã không ngừng tạo ra những sản phẩm mới bắt kịp nhu cầu thị trường.