Từ trung tâm thành phố Hà Nội về tới làng Vác khoảng 35 km, chúng tôi lần lượt đi qua các phố: Nguyễn Trãi (quận Thanh Xuân), Trần Phú (quận Hà Đông), đường quốc lộ 21B (từ Ba La về tới làng Vác). Điểm ấn tượng đối với chúng tôi về làng nghề đan lồng chim truyền thống, đó là cảnh tượng người dân làng Vác đang tận tay làm nên những chiếc lồng chim đẹp mắt và những chiếc lồng chim hoàn thiện được treo bán ở hai bên đường. Theo người dân địa phương, thì để làm nên mỗi chiếc lồng chim bán cho khách, người thợ phải dành cả tấm lòng, tâm huyết của mình vào những chiếc lồng chim đó, để ai ai cũng biết tới lồng chim làng Vác và nhớ tới câu ca dao: “Ai về làng Vác nhắn nhờ/ Mua lồng Canh Hoạch, đồ thờ Võ Lăng…”

Sản phẩm lồng chim hoàn thiện có giá trung bình từ 300 đến vài triệu đồng.

Dân chơi chim không ai không biết về làng làm lồng chim Kẻ Vác. Nghề làm lồng chim ở đây đã có từ lâu đời, theo lối cha truyền con nối. Cho đến nay, dân làng Vác vẫn tự hào mỗi khi kể lại chuyện “lồng chim làng Vác” từng đoạt huy chương tại các kỳ đấu xảo ở Hà Nội thời Pháp thuộc.

Sản phẩm của làng nghề có độ tinh xảo rất cao.


Anh Nguyễn Văn Tuấn - Chủ cơ sở sản xuất lồng chim Tuấn Nga giới thiệu về sản phẩm gia đình.​


Lồng chim được thương lái thu mua từ làng nghề​

Nhiều nghệ nhân, thợ giỏi ở làng Vác tiết lộ: Để có được một lồng chim đẹp thì nguyên liệu phải là loại tre rừng mua về từ các tỉnh miền núi phía Bắc như Hòa Bình, Cao Bằng. Người làm nghề lồng chim dùng các dụng cụ hỗ trợ như cưa, máy cắt, máy xẻ che, xẻ gỗ,.... để tiến hành các công đoạn, rồi ghép chúng lại thành một lồng chim hoàn chỉnh. Mỗi người làm một công đoạn theo khả năng của riêng mình.

Sản phẩm lồng chim làng Vác

Để đáp ứng được ba tiêu chí bền, đẹp, sang, người thợ làng Vác phải kỳ công làm khá nhiều công đoạn như ngâm tre, luộc tre, hun tre, quang dầu, vót nan làm đáy, làm vanh (vành), cửa, cầu, trang trí trên vanh, ráp lồng. Trong đó, khó hơn cả là công đoạn chạm đường viền cho các vanh lồng. Trên vanh lồng, những họa tiết rất nhỏ được chạm khắc bằng vô số đường nét tỉ mỉ và chính xác. Chỉ bằng một lưỡi dao rất nhỏ cùng với đôi tay tài hoa, người thợ làng Vác đã chạm khắc nên những chiếc vanh lồng tuyệt đẹp.

Người dân làng nghề cặm cụi từng công đoạn

Mỗi lồng chim là một tác phẩm từ những đôi tay khéo léo với những câu chuyện khác nhau, thấm đẫm những giọt mồ hôi vất vả của người thợ. Lồng chim với đủ kiểu dáng to nhỏ, đủ các kích cỡ dài ngắn, cao thấp, đủ hình vuông tròn. Những chiếc lồng còn được làm cho từng loại chim khác nhau. Đó là "ngôi nhà" đẹp, sang trọng và thoải mái của nhiều loài chim trên khắp cả nước. Sản phẩm nhìn chắc chắn, cứng cáp, đẹp và hấp dẫn, phù hợp với nhiều loại chim. Lồng chim làng Vác được nhiều người trong nước ưa chuộng và đã có mặt tại nhiều nước trên thế giới.

Đến nay, làng Vác có trên 100 hộ làm lồng chim. Vào nhà nào cũng thấy dăm ba chục chiếc lồng xếp đầy sân. Khi mà thú chơi chim đang có sức hút đặc biệt trong đời sống của người dân thì nghề đan lồng chim đã trở thành nghề mang lại thu nhập chính cho nhiều hộ dân làng Vác. Chủ một cơ sở thu mua, đổ buôn sản phẩm lồng chim từ các hộ sản xuất trong làng cho biết: Lồng chim kinh doanh ở làng nghề thì có nhiều giá tiền khác nhau, từ 150 nghìn trở lên, có những sản phẩm lên đến hơn chục triệu đồng, tùy vào hàng đặt và thú chơi của từng người dân. Ngoài nghề làm lồng chim, làng Vác còn có nghề làm quạt, vót đũa,... để bán cho khách. Lồng chim thì mỗi gia đình làm một kiểu. Sản phẩm làng nghề được du khách thập phương trong và ngoài nước rất là ưa chuộng. Trung bình mỗi ngày, mỗi người dân trong làng làm được từ 2 đến 3 lồng chim.

Theo chỉ dẫn của người dân địa phương, chúng tôi đến với cơ sở sản xuất lồng chim nổi tiếng Tuấn Nga (ở xóm lẻ, làng Vác), anh Nguyễn Văn Tuấn (Sn 1990), chủ cơ sở chia sẻ: Cơ sở sản xuất lồng chim Tuấn Nga có gần 20 công nhân, và chủ yếu là người dân địa phương. Ở cơ sở của anh thì mỗi người làm một công đoạn riêng biệt, rồi ghép lại thành một sản phẩm hoàn chỉnh, rồi bán buôn cho các thương lái. Cơ sở sản xuất lồng chim Tuấn Nga chủ yếu làm thô các sản phẩm lồng chim cao cấp, có độ tinh sảo cao. Khách hàng đặt loại nào thì cơ sở sản xuất lồng chim Tuấn Nga sẽ làm theo loại đấy, phù hợp với thị hiếu của khách hàng. Nhờ công việc làm ăn thuận lợi, nên thu nhập bình quân của người lao động ở đây dao động từ 5 đến 6 triệu đồng/tháng. Có người trên 10 triệu/tháng, tùy thuộc vào tay nghề của người lao động. Sản phẩm lồng chim tại cơ sở có nhiều mẫu mã đa dạng, và được xuất khẩu chủ yếu sang các nước Singapore, Trung Quốc, Indonesia… và tiêu thụ nhiều ở thị trường Việt Nam.

Bài và ảnh: Sơn Thủy - Văn Bình