10 nhóm tiêu chí, hướng tới nông thôn hiện đại

Theo Bộ tiêu chí ban hành kèm Quyết định, xã nông thôn mới của Hà Nội giai đoạn 2026- 2030 được đánh giá trên 10 nhóm tiêu chí, gồm: quy hoạch; hạ tầng kinh tế - xã hội; phát triển kinh tế nông thôn; đào tạo nguồn nhân lực nông thôn; văn hóa, giáo dục, y tế; giảm nghèo và an sinh xã hội; khoa học công nghệ và chuyển đổi số; môi trường và cảnh quan nông thôn; xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công; tiếp cận pháp luật và an ninh, quốc phòng. Đáng chú ý, Bộ tiêu chí phân định yêu cầu đối với xã nhóm 1 và xã nhóm 2, qua đó đặt ra các mức chuẩn phù hợp với đặc điểm và định hướng phát triển của từng nhóm địa bàn.

Ở lĩnh vực hạ tầng, yêu cầu không dừng ở việc cứng hóa đường giao thông. Đối với xã nhóm 1, đường xã phải đạt tiêu chuẩn đường đô thị, phù hợp tốc độ đô thị hóa; đường thôn, ngõ, xóm được cứng hóa 100%. Đối với xã nhóm 2, tỷ lệ này từ 90% trở lên. Cả hai nhóm đều yêu cầu ít nhất 50% số km đường xã được trồng cây xanh dọc tuyến.

Hạ tầng số cũng trở thành một nội dung rõ nét của nông thôn mới giai đoạn mới. Các xã phải có hạ tầng viễn thông bảo đảm phủ sóng, internet đến 100% khu dân cư nông thôn và vùng sản xuất.

Kinh tế nông thôn gắn với công nghệ cao, kinh tế xanh và OCOP

Một trong những điểm đáng chú ý của Bộ tiêu chí là yêu cầu nâng cao chất lượng phát triển kinh tế nông thôn thay vì chỉ tập trung vào các chỉ tiêu hạ tầng.

Theo đó, tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người được đặt ở mức từ 9,5 - 12%/năm; trong đó xã nhóm 1 phải đạt từ 10,5%/năm, xã nhóm 2 từ 9,5%/năm. Các vùng nguyên liệu tập trung đối với cây trồng, vật nuôi chủ lực phải được chứng nhận chất lượng, gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Đặc biệt, Hà Nội đưa nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn vào tiêu chí đánh giá. Xã nhóm 1 phải có từ 3 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hoặc ít nhất một mô hình kinh tế xanh hay kinh tế tuần hoàn hiệu quả; đối với xã nhóm 2, yêu cầu tương ứng là từ 2 mô hình công nghệ cao hoặc ít nhất một mô hình kinh tế xanh hay kinh tế tuần hoàn.

Chương trình OCOP tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn. Các xã phải xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn 2026 - 2030; có ít nhất một sản phẩm OCOP 4 sao trở lên còn thời hạn, hoặc ít nhất hai sản phẩm OCOP 3 sao còn thời hạn và có lộ trình phát triển ít nhất một sản phẩm lên 4 sao trở lên.

Bộ tiêu chí cũng quan tâm tới chất lượng chủ thể kinh tế ở nông thôn. Xã phải có hợp tác xã hoạt động hiệu quả, có hoạt động phát triển kinh tế tư nhân gắn với tạo việc làm, thu nhập cho lao động địa phương; đồng thời có khu công nghiệp, cụm công nghiệp, làng nghề được công nhận hoặc khu vực sản xuất, dịch vụ quy mô phù hợp được quy hoạch, đầu tư theo quy định.

Làng quê nông thôn mới xã Thường Tín Hà Nội

Chuyển đổi số trở thành một trụ cột của nông thôn mới

Nếu ở các giai đoạn trước, công nghệ chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ, thì trong Bộ tiêu chí giai đoạn 2026–2030, khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xác lập thành một nhóm tiêu chí riêng.

Theo đó, các xã phải đáp ứng yêu cầu về điểm bưu chính phục vụ công cộng và chính quyền số; số hóa dữ liệu về nông nghiệp và môi trường; triển khai hiệu quả hoạt động thương mại điện tử. Đáng chú ý, xã nhóm 1 phải có ít nhất 2 mô hình thôn thông minh, xã nhóm 2 có ít nhất một mô hình.

Yêu cầu chuyển đổi số còn được thể hiện trong hoạt động quản trị địa phương. Trung tâm phục vụ hành chính công phải hoạt động hiệu quả, tỷ lệ thủ tục hành chính thực hiện theo dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt từ 90% trở lên.

Đặc biệt, tiêu chí về an ninh, quốc phòng yêu cầu các xã có hệ thống camera AI giám sát an ninh trên địa bàn toàn xã. Đây là một trong những nội dung thể hiện rõ việc ứng dụng công nghệ vào quản trị và bảo đảm an ninh ở khu vực nông thôn.

Nâng chuẩn môi trường, cảnh quan và chất lượng sống

Bộ tiêu chí mới dành nhiều yêu cầu cụ thể cho môi trường nông thôn. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại, thu gom, xử lý phải đạt từ 80% trở lên, trong khi tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt chôn lấp trực tiếp không vượt quá 50% tổng lượng phát sinh. Tỷ lệ chất thải chăn nuôi, chất thải hữu cơ và phụ phẩm nông nghiệp được thu gom, xử lý, tái chế thành sản phẩm, nguyên liệu, nhiên liệu hoặc phân bón phải đạt từ 90% trở lên. Đối với nước thải sinh hoạt, yêu cầu tỷ lệ được thu gom, xử lý bằng biện pháp phù hợp đạt từ 50% trở lên. Riêng xã nhóm 1 phải có ít nhất một công trình xử lý nước thải sinh hoạt áp dụng biện pháp phù hợp. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng cảnh quan, không gian xanh - sạch - đẹp, an toàn, có mô hình cải tạo, phục hồi cảnh quan và xử lý chất lượng nước mặt ao hồ, kênh mương trên địa bàn.

Các tiêu chí về chất lượng sống cũng được lượng hóa khá rõ. Tỷ lệ nghèo đa chiều của xã nhóm 1 không quá 1,5%, xã nhóm 2 không quá 3%; tỷ lệ hộ có nhà ở kiên cố đạt 100%. Tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch theo quy chuẩn đối với xã nhóm 1 từ 80% trở lên và xã nhóm 2 từ 70% trở lên, trong đó đều phải có hộ sử dụng nước sạch từ công trình cấp nước tập trung.

Phân công rõ trách nhiệm, lấy kết quả thực chất làm thước đo

Để tổ chức thực hiện, UBND thành phố giao các sở, ban, ngành, đoàn thể căn cứ quy định của Trung ương hướng dẫn triển khai các tiêu chí, chỉ tiêu thuộc lĩnh vực phụ trách; đồng thời thực hiện thẩm định, đánh giá và báo cáo kết quả theo quy định.

Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chủ trì, phối hợp đôn đốc các xã triển khai xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030; định kỳ 6 tháng và hằng năm tổng hợp kết quả báo cáo UBND thành phố. Trong quá trình thực hiện, Sở có trách nhiệm phối hợp rà soát, đề xuất điều chỉnh Bộ tiêu chí khi cần thiết để phù hợp điều kiện thực tế.

Đối với UBND các xã, yêu cầu đặt ra là chủ động rà soát mức độ đạt từng tiêu chí, chỉ tiêu và xây dựng chương trình, kế hoạch thực hiện phù hợp với lộ trình của thành phố; phối hợp với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội kiểm tra, đôn đốc việc xây dựng nông thôn mới hằng năm.

Việc ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026- 2030 cho thấy định hướng xây dựng nông thôn mới của Hà Nội đang chuyển mạnh từ hoàn thiện hạ tầng sang nâng cao toàn diện chất lượng phát triển.

Một xã nông thôn mới trong giai đoạn mới không chỉ cần đường sá, điện, nước và các thiết chế thiết yếu, mà còn phải tạo được sinh kế bền vững, phát triển kinh tế xanh, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Qua đó, xây dựng nông thôn mới tiếp tục trở thành nền tảng để thu hẹp khoảng cách giữa khu vực nông thôn và đô thị, đồng thời hình thành những vùng nông thôn Hà Nội hiện đại, xanh, thông minh, đáng sống và có bản sắc.