Từ hoàn thành tiêu chí đến nâng cao chất lượng

Theo Văn phòng Điều phối Nông thôn mới thành phố Hà Nội, giai đoạn 2021-2025, thành phố đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới trước một năm so với mục tiêu Chương trình số 04-CTr/TU của Thành ủy.

Kết quả này đánh dấu một bước phát triển quan trọng của khu vực nông thôn Thủ đô, đồng thời tạo nền tảng để Hà Nội bước sang giai đoạn mới với yêu cầu cao hơn. Khi mục tiêu đạt chuẩn đã được hoàn thành, bài toán đặt ra không còn đơn thuần là đủ tiêu chí, mà là làm thế nào để những thành quả xây dựng nông thôn mới tiếp tục được duy trì, nâng chất và trực tiếp cải thiện đời sống người dân.

Điều đó đòi hỏi quá trình xây dựng nông thôn mới phải đi sâu hơn vào từng lĩnh vực cụ thể: Phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập; hoàn thiện hạ tầng; bảo vệ môi trường; xây dựng đời sống văn hóa; chuyển đổi số; nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, những mục tiêu này đang được cụ thể hóa bằng các mô hình gắn trực tiếp với nhu cầu của người dân.

Theo Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới thành phố Hà Nội Ngọ Văn Ngôn, bám sát Chương trình mục tiêu quốc gia được Quốc hội phê duyệt, Hà Nội đang xây dựng kế hoạch triển khai giai đoạn mới với các mục tiêu cụ thể cho từng lĩnh vực.

Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; tiếp tục nâng cao thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn và phấn đấu không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo mới.

Một trong những định hướng trọng tâm là phát triển kinh tế nông thôn theo hướng sinh thái, tuần hoàn, tích hợp đa giá trị và gắn với nhu cầu thị trường. Trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Hà Nội hướng tới hình thành nền kinh tế nông thôn hiện đại, trong đó sản xuất, chế biến và tiêu thụ được kết nối chặt chẽ, tạo nên các chuỗi giá trị nông sản ổn định và bền vững.

Theo định hướng này, thành phố sẽ tiếp tục phát triển các vùng nguyên liệu, vùng sản xuất hàng hóa tập trung đáp ứng tiêu chuẩn; tăng cường kiểm soát an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm; đồng thời thúc đẩy liên kết xuyên suốt từ sản xuất, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ. Qua đó, nông sản không chỉ được nâng cao về chất lượng mà còn gia tăng giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Chuyển đổi số cũng được xác định là một trong những động lực quan trọng. Các vùng sản xuất, vùng chăn nuôi và cơ sở đóng gói sẽ từng bước được số hóa; hệ thống cơ sở dữ liệu, bản đồ số, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm chủ lực tiếp tục được xây dựng, hoàn thiện.

Việc đưa công nghệ số vào từng khâu của chuỗi sản xuất không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn giúp minh bạch thông tin, kiểm soát chất lượng, kết nối thị trường và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đây cũng là nền tảng để Hà Nội từng bước chuyển từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang phát triển kinh tế nông thôn đa giá trị, gắn sản xuất với dịch vụ, thương mại, du lịch và những giá trị văn hóa, sinh thái đặc trưng của từng địa phương.

Từ mục tiêu “đạt chuẩn”, nông thôn mới Hà Nội đang được định hướng theo chiều sâu, trong đó công nghệ, kinh tế xanh và nâng cao chất lượng sống của người dân trở thành những thước đo quan trọng cho một khu vực nông thôn hiện đại và bền vững.

Tiếp sức nông dân phát triển sinh kế

Tại xã Mỹ Đức, hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, tạo việc làm và nâng cao thu nhập đang trở thành một trong những hướng đi cụ thể để củng cố chất lượng nông thôn mới.

Thay vì chỉ hỗ trợ đơn lẻ, Hội Nông dân xã tập trung kết nối nguồn vốn ưu đãi với chuyển giao khoa học kỹ thuật và xây dựng các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương.

Đoàn viên, thanh niên xã Mỹ Đức ra quân vệ sinh môi trường, phát quang cây cỏ, hưởng ứng Ngày cao điểm “Tình nguyện chung tay xây dựng nông thôn mới” năm 2026.

Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Mỹ Đức Dương Văn Học, dự kiến trong tháng 9/2026, 5 phương án vay vốn của 64 hội viên từ Quỹ Hỗ trợ nông dân thành phố, với tổng số tiền 3,2 tỷ đồng, sau khi được thẩm định sẽ được giải ngân.

Nguồn vốn tập trung cho các mô hình có khả năng tạo sinh kế và phát huy lợi thế sản xuất tại địa phương như trồng, chăm sóc bưởi và sản xuất lúa hữu cơ tại các thôn Phù Lưu Tế Thượng, Phù Lưu Tế Trung, Phù Lưu Tế Hạ.

Một trong những hộ được tiếp cận nguồn vốn là gia đình anh Nguyễn Duy Tuấn ở thôn Phù Lưu Tế Trung. Với khoản vay 50 triệu đồng từ Quỹ Hỗ trợ nông dân thành phố, gia đình anh có thêm điều kiện cải tạo đất, mở rộng diện tích trồng cây ăn quả.

“Vay vốn chính sách có nhiều ưu điểm, nhất là lãi suất thấp hơn so với các khoản vay bên ngoài. Khoản vay giúp gia đình có thêm điều kiện đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh khi còn thiếu vốn”, anh Tuấn chia sẻ.

Không chỉ riêng nguồn vốn này, đến ngày 24/8/2026, tổng nguồn vốn tín dụng chính sách do Hội Nông dân xã Mỹ Đức quản lý, nhận ủy thác đạt gần 75,8 tỷ đồng, hỗ trợ hơn 1.000 lượt hộ vay và không phát sinh nợ quá hạn.

Những con số không chỉ phản ánh quy mô nguồn lực được đưa về khu vực nông thôn mà quan trọng hơn là khả năng biến nguồn vốn thành phương tiện phát triển sinh kế. Khi người dân có điều kiện đầu tư cây trồng, mở rộng sản xuất và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, thu nhập được cải thiện và nội lực của khu vực nông thôn cũng từng bước được củng cố.

Theo ông Dương Văn Học, khi nguồn vốn được đưa đúng nơi, sử dụng đúng mục đích và đi cùng sự giám sát chặt chẽ, tín dụng chính sách sẽ thực sự trở thành điểm tựa để nông dân tạo dựng sinh kế và vươn lên bằng chính sức lao động của mình.

Cách làm tại Mỹ Đức cho thấy, nâng cao chất lượng nông thôn mới trước hết phải bắt đầu từ người dân. Thu nhập và sinh kế được bảo đảm sẽ tạo nền tảng để người dân chủ động tham gia và thụ hưởng những thành quả của quá trình phát triển nông thôn.

Để thiết chế văn hóa thực sự phục vụ người dân

Nếu Mỹ Đức tập trung vào sinh kế, thì tại xã Ô Diên, việc nâng cao chất lượng nông thôn mới được thể hiện qua cách khai thác các thiết chế văn hóa ở cơ sở.

Người dân tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao tại Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Thượng Hội, xã Ô Diên.

Cuối tháng 8/2026, UBND xã Ô Diên đưa vào hoạt động mô hình điểm nâng cao hiệu quả Nhà văn hóa - Khu thể thao, Điểm sinh hoạt cộng đồng tại thôn Thượng Hội.

Điểm mới của mô hình là tổ chức lại không gian hiện có để đáp ứng nhiều hơn nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng. Nhà văn hóa không còn chỉ mở cửa khi hội họp hay có sự kiện. Các không gian được bố trí để người dân có thể thường xuyên sử dụng cho nhiều hoạt động khác nhau.

Phòng Chuyển đổi số cộng đồng được trang bị máy tính, internet và các thiết bị cần thiết, hỗ trợ người dân sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và tiếp cận các tiện ích số. Phòng đọc sách được kết hợp với các hoạt động thể thao tĩnh như cờ vua, cờ tướng; hội trường đa năng vừa phục vụ hội họp, tập huấn, tuyên truyền, vừa có thể tổ chức Zumba, khiêu vũ thể thao, Yoga. Không gian sân nhà văn hóa được khai thác cho luyện tập, giao lưu và thi đấu thể thao quần chúng.

Phó Chủ tịch UBND xã Ô Diên Bùi Thị Thu Hằng cho rằng, giá trị của mô hình không nằm ở việc có thêm bao nhiêu phòng chức năng hay trang thiết bị, mà ở khả năng biến những không gian đó thành nơi người dân thực sự muốn đến và thường xuyên sử dụng.

Quan điểm này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với các thiết chế được đầu tư trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Một công trình chỉ thực sự phát huy giá trị khi được vận hành hiệu quả và trở thành một phần trong đời sống thường ngày của cộng đồng.

Xã Ô Diên ra mắt mô hình điểm nâng cao hiệu quả hoạt động Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Thượng Hội, hướng tới phát huy vai trò của thiết chế văn hóa trong đời sống cộng đồng.

Thôn Thượng Hội hiện có một nhà văn hóa - khu thể thao và hai điểm sinh hoạt cộng đồng. Theo Trưởng thôn Trần Thị Hiền, địa phương sẽ tiếp tục duy trì các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và các câu lạc bộ; đồng thời phát huy hiệu quả Phòng Chuyển đổi số cộng đồng, phòng đọc sách kết hợp thể thao tĩnh.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Hà Nội xác định xây dựng nông thôn mới không dừng lại ở việc hoàn thiện hạ tầng hay nâng cao các tiêu chí đã đạt, mà phải tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống của người dân. Phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cần song hành với bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng các dịch vụ thiết yếu ở khu vực nông thôn.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu sử dụng nguồn lực hiệu quả và có trọng tâm hơn. Mỗi công trình được đầu tư, mỗi nguồn vốn hỗ trợ hay mô hình sản xuất được triển khai cần hướng tới khả năng tạo giá trị lâu dài, giải quyết nhu cầu thực tế và mang lại lợi ích trực tiếp cho cộng đồng.

Trên nền tảng những kết quả đã đạt được, Hà Nội đang hướng tới xây dựng vùng nông thôn hiện đại, văn minh nhưng vẫn giữ được những giá trị đặc trưng của làng quê Thủ đô; nơi kinh tế phát triển, hạ tầng đồng bộ, môi trường được cải thiện và người dân có nhiều cơ hội nâng cao thu nhập, thụ hưởng các dịch vụ ngày càng tốt hơn.