Độc đáo muối Bạc Liêu

Có thể nói, sản xuất muối là một trong những nghề truyền thống với bề dày hàng trăm năm ở vùng đất Bạc Liêu. Từ xưa, nghề sản xuất muối Bạc Liêu vốn nổi danh với cái tên “muối ba thắt” và giúp cho nhiều đại điển chủ nổi danh giàu “nứt vách” từ hạt muối như: Ông Hội Đồng Trạch, điền chủ Huỳnh Quái,…

So với hạt muối được sản xuất ở các tỉnh miền Trung, muối Bạc Liêu tuy không trắng bằng, vì nặng tình với biển phù sa. Chính đặc điểm tự nhiên này, đã tạo cho muối Bạc Liêu có màu trắng hồng, hạt khô chắc và không tạp mùi. Xuất phát từ ưu điểm này, nhiều tỉnh thành muốn có món ăn ngon đều phải nhập muối Bạc Liêu về chế biến, vì chỉ có muối Bạc Liêu mới tạo nên những đặc sản và tôn thêm mùi vị, hương sắc khi ướp, như món ba khía Rạch Gốc- Cà Mau là một điển hình. Rồi cũng chính cái riêng này mà muối Bạc Liêu được xuất sang cả Campuchia để muối cá, làm nước mắm, làm khô. Và cho đến nay, muối Bạc Liêu cũng là sản phẩm duy nhất được đưa vào thị trường Nhật, bởi chất lượng vượt trội so với các loại muối khác, đó là mặn mà không chát đắng. Cũng như, Hàn Quốc cũng chọn hạt muối sản xuất tại quê hương của xứ công tử Bạc Liêu để làm gia vị chế biến cho món kim chi, một trong những món ăn truyền thống nổi tiếng của đất nước này mà không phải thứ gia vị nào cũng có thể chen chân vào được. Điều đó cho thấy, muối Bạc Liêu đã khẳng định được thương hiệu và có một vị trí nhất định trên thị trường trong, ngoài nước.

Để khai thác thế mạnh từ hạt muối và phát triển nghề truyền thống, Công ty Cổ phần muối Bạc Liêu đã đầu tư mở rộng vùng nguyên liệu chuyên sản xuất muối trắng theo phương pháp trải bạt với diện tích khoảng 70ha ở xã Điền Hải (huyện Đông Hải) và ước tính sản lượng mang lại khoảng 7 ngàn tấn muối trắng/năm. Bên cạnh đó, đơn vị nà cũng mạnh dạn đầu tư hơn 13 tỷ đồng cho dây chuyền sản xuất muối tinh với công suất 20.000 tấn/năm. Và theo đó là các chương trình quảng bá để góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu vũng chắc cho hạt muối Bạc Liêu.

Chung tình với muối

Vào những ngày đầu tháng Chạp, trên những cánh đồng muối của huyện Đông Hải và huyện Hòa Bình là hình ảnh hàng trăm diêm dân đang tất bật cho vụ muối mới. Những dáng người cần mẫn, mặn mòi như muối vẫn lặng lẽ làm việc dưới cái nắng chang chang nóng bức và nở nụ cười sáng bóng. Diêm dân Nguyễn Văn Đạt (ấp Bờ Cảng, xã Điền Hải, huyện Đông Hải) chậm rãi kể về chuyện nghề. Người diêm dân 65 tuổi này đã ba đời gắn bó với hạt muối, vì đây là nghề “cha truyền con nối”. Dù nghề muối vất vả, có lúc thăng, lúc trầm nhưng ông Đạt chưa từng nghĩ đến chuyện bỏ nghề. Bởi ông thương cái vị mặn mà của muối mà hễ “xa là nhớ”. Đây cũng là lý do mà bao đời nay diêm dân dù có vất vả vẫn cứ chung tình với muối, họ thương muối như một thứ tình yêu mãnh liệt mà soạn giả Ngô Hồng Khanh đã thể hiện trong bài “biển cạn” như: “muối Long Điền mặn nghĩa thủy chung”, hay “cá kèo kho muối Bạc Liêu, lấy chồng quê biển thêm yêu Gành Hào”…Rồi nhiều xóm làng ở xã Long Điền cũng được gọi là xóm muối, hay ấp Diêm điền khi hàng trăm hộ dân đều sống bằng nghề làm muối.

Không yêu, không gắn bó với muối sao được, khi tình yêu giữa người và muối đã đi vào thơ ca, nẩy nở thành tình yêu mãnh liệt, rồi không biết bao nhiêu đôi trai gái đã kết duyên thành vợ, thành chồng từ nghề muối.

Hành trình của chúng tôi lại tiếp tục băng bên những sân muối vừa được diêm dân lăn bóng nhẵn. Chợt nghe đâu đó vang lên câu ca dao hào sảng “chừng nào chưa cạn biển Đông, Bạc Liêu còn muối anh không sợ nghèo”, câu ca thoáng có chút ngậm ngùi, nhưng niềm tin vào nghề muối lại tiếp tục được thắp sáng ước mơ để diêm dân thêm yêu thương hạt muối. Bởi có thời điểm giá muối rẻ bèo như cho không, nhưng diêm dân chưa bao giờ nghĩ đến chuyện bỏ nghề. Diêm dân Nguyễn Văn Phước, đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề muối ở ấp Bờ Cảng, xã Điền Hải, huyện Đông Hải chỉ ra ruộng muối lấp lạnh những giọt nắng nhảy múa bộ bạch:

“Tôi làm muối với diện tích hơn 1 ha, cũng có khi trúng, khi thất. Đi qua bao nhọc nhằn gian lao, hạt muối dường như đã thắm đẫm tình đất, tình người. Vị mặn của mồ hôi đã hòa vào hạt muối nơi đây thì làm sao mà bỏ nghề cho được. Hơn nữa, đây còn là nghề mà cha tôi để lại. Tôi và mấy đứa con sẽ kế tục và phát triển nó”.

Nâng tầm muối Bạc

Đến nay, dù khoa học công nghệ đã tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất nhưng phần đông diêm dân Bạc Liêu vẫn còn giữ phương pháp sản xuất truyền thống. Đó là sau khi cải tạo đồng muối bằng cách lăn “hủ lô’ làm cho sân phơi bóng láng mới tiến hành lấy nước biển vào. Thông qua hệ thống kênh thủy lợi thông ra biển, nước biển sẽ được đưa vào đồng muối.

Sau đó nước chưa trong một đồng lớn được đào sâu và rộng, nhằm mục đích cho nước lắng các tạp chất và làm sạch nước. Khi nước đã được lắng sạch sẽ được bơm vào các cánh đồng và chờ bay hơi tạo hạt theo phương pháp phơi kết tinh. Thời gian kết tinh tùy theo độ nắng nóng mà kéo dài từ 10-15 ngày và diêm dân sẽ tháo bỏ nước ót ra mương hoặc tái sử dụng sau đó mới tiến hành cào muối.

Trong những năm gần đây, một phương pháp sản xuất muối mới đã được áp dụng và khuyến khích nhân rộng là mô hình sản xuất muối trắng trên sân trải bạt. Đó là cách diêm dân dùng bạt nhựa để trải trên mặt sân phơi và sản phẩm tạo ra là muối trắng với năng suất cao. So với phương pháp sản xuất truyền thống sản xuất trên sân đất, phương pháp sản xuất mưới này đã rút ngắn thời gian kết tinh xuống còn 7-9 ngày là thu hoạch muối. Tuy nhiên, phương pháp sản xuất muối dùng bạt nhựa chi phí đầu tư cao và cần sự tham gia hợp tác của các doanh nghiệp.

Để phát huy giá trị mang lại từ hạt muối và khuyến khích diêm dân gắn bó với nghề truyền thống, Bạc Liêu đã ban hàn Kế hoạch tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2018-2020. Trong đó, có phát triển nghề muối theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Theo đó, phấn đấu đến năm 2020, tổng diện tích sản xuất muối đạt 1.500 ha (trong đó diện tích sản xuất muối trải bạt 100ha) và sản lượng đạt 50.000 tấn.

Để hoàn thành mục tiêu này và giúp diêm dân làm giàu từ hạt muối, Bạc Liêu sẽ tập trung phát triển ngành muối theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững; Đầu tư hoàn chỉnh kết cấu hạ tầng vùng muối, đẩy mạnh áp dụng cơ giới hóa, tự động hóa trong sản xuất và chế biến để phát triển ngành mối theo hướng công nghiệp, hiện đại, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, nhất là nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của diêm dân; Nhân rộng mô hình liên kết hợp tác giữa diêm dân và doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ; Tập trung huy động nguồn lực hướng đến xây dựng cánh đồng lớn trong sản xuất muối chất lượng cao; Nghiên cứu và áp dụng khoa học, công nghệ mới vào sản xuất để nâng tầm hạt muối gắn với quảng bá thương hiệu muối Bạc Liêu trong, ngoài nước..

Đặc biệt, nghề sản xuất và chế biến muối đã và đang được xây dựng thành mô hình phục vụ cho phát triển du lịch. Cũng như, ngoài phát triển công nghiệp chế biến muối ăn, muối xuất khẩu, còn phát triển các sản phẩm từ muối phục vụ cho y tế, nhằm góp phần nâng cao giá trị của hạt muối.

Một mùa xuân mới lại về và sắc xuân như tràn ngập trên những cánh đồng lấp lánh ánh bạc. Nhìn những tụ muối to đùng mới xây cho vụ mùa mới như hứa hẹn một vụ mùa bội thu và diêm dân chắc chắc sẽ làm giàu từ hạt muối.

PV