Lươn đồng là đối tượng thủy sản có giá trị kinh tế cao, sinh trưởng nhanh, nhu cầu thị trường lớn và phù hợp với điều kiện nuôi tại nhiều vùng trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Những năm gần đây, việc nghiên cứu và sản xuất giống lươn nhân tạo thành công đã góp phần chủ động nguồn giống, đảm bảo chất lượng và giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên. Đây là tiền đề quan trọng để phát triển nghề nuôi lươn theo hướng hàng hóa, bền vững và có truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, sản lượng lươn thương phẩm hiện nay vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ trong khi diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, nhất là tại khu vực đô thị. Trước thực tế đó, mô hình nuôi lươn trong bể không bùn được xem là một hướng đi mới, phù hợp với điều kiện quỹ đất hạn chế, dễ quản lý và có khả năng kiểm soát tốt các yếu tố môi trường.

Nắm bắt xu hướng này, đầu năm 2025, anh Nguyễn Thanh Nam khối Yên Giang, phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An đã đầu tư xây dựng trại nuôi lươn trên diện tích 176 m², gồm 44 bể, mỗi bể 4 m², nuôi theo phương pháp không bùn với mật độ cao khoảng 400 con/m². Ở vụ nuôi đầu tiên, anh thả 10.000 con giống trên 100 m² diện tích bể nuôi. Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, tỷ lệ sống đạt khoảng 80%, sản lượng thu hoạch đạt 2.000 kg lươn thương phẩm. Với giá bán bình quân 180.000 đồng/kg, tổng doanh thu đạt 360 triệu đồng, lợi nhuận gần 170 triệu đồng. Đây được xem là mô hình nuôi lươn không bùn đầu tiên tại phường Thành Vinh mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét.

Theo anh Nam, yếu tố quyết định thành công của mô hình trước hết nằm ở khâu thiết kế và quản lý trại nuôi. Khu vực nuôi phải đảm bảo thoáng mát về mùa hè, che chắn, giữ ấm vào mùa đông. Lươn là loài rất mẫn cảm với sự thay đổi của môi trường nước, vì vậy nước trong bể được thay định kỳ 3 lần/ngày theo khung giờ cố định. Trước khi cho ăn buổi sáng, toàn bộ nước trong bể được thay mới và đáy bể được quét vệ sinh nhằm loại bỏ chất thải, đồng thời tạo điều kiện cho lươn vận động. Sau khoảng 30 phút, khi lươn đã ổn định mới tiến hành cho ăn để tránh sốc nước. Sau khi cho ăn khoảng 2 giờ, tiếp tục thay nước để loại bỏ thức ăn dư thừa và chất thải. Quy trình tương tự được lặp lại vào buổi chiều. Nguồn nước sử dụng được lấy từ giếng khoan và bơm qua bể chứa trung gian trước khi đưa vào bể nuôi nhằm khử khí độc, oxy hóa sắt, tăng hàm lượng oxy hòa tan và ổn định pH, nhiệt độ. Cách làm này giúp hạn chế tối đa tình trạng lươn bị sốc môi trường, giảm tỷ lệ hao hụt và nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Bên cạnh yếu tố môi trường, khâu chọn giống được anh Nam đặc biệt coi trọng. Con giống phải có nguồn gốc rõ ràng, mua từ cơ sở uy tín để đảm bảo lươn khỏe, đồng đều, ít bệnh và dễ thích nghi. Nếu sử dụng giống trôi nổi, không rõ xuất xứ, lươn thường yếu, tỷ lệ sống thấp, nguy cơ thua lỗ cao. Trong quá trình nuôi, anh trộn men tiêu hóa, vitamin C và khoáng chất vào thức ăn hàng ngày để tăng sức đề kháng, giảm stress cho đàn lươn. Khi phát hiện đàn lươn phân cỡ, anh tiến hành sàng lọc kịp thời, nuôi các cỡ tương đồng trong cùng một bể nhằm hạn chế hiện tượng ăn lẫn nhau.

Về mặt kỹ thuật, mỗi bể nuôi chỉ khoảng 4 m², được ốp gạch men, bên trong bố trí giá thể bằng lưới nhựa để lươn trú ẩn theo đúng tập tính sinh học. Nuôi theo phương pháp không bùn giúp dễ vệ sinh, kiểm soát chất lượng nước và hạn chế mầm bệnh. Anh Nam cho biết, mô hình này ít tốn công lao động, không cần nhiều diện tích, không sử dụng hóa chất hay kháng sinh, phù hợp với xu hướng sản xuất an toàn và bền vững.

Hiện trang trại của anh có 44 bể nuôi với nhiều cỡ lươn khác nhau, từ lươn giống đến lươn thương phẩm đạt cỡ 4–5 con/kg. Nhờ nuôi theo hình thức “cuốn chiếu”, anh luôn có sản phẩm lươn thương phẩm cung cấp đều đặn cho thị trường. Trước nhu cầu tiêu thụ ngày càng lớn, anh dự định mở rộng thêm 50 bể nuôi trong thời gian tới. Đồng thời, anh sẵn sàng chia sẻ kỹ thuật, kinh nghiệm, cũng như nguồn giống và thức ăn uy tín cho người dân có nhu cầu phát triển mô hình.

Đánh giá về mô hình, ông Nguyễn Tiến Đạt – Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Thành Vinh cho rằng, đây là mô hình tiêu biểu cho hướng phát triển nông nghiệp đô thị, vừa tạo thu nhập hiệu quả cho hộ dân, vừa mở ra một hướng đi mới trong điều kiện quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp. Mô hình góp phần đưa công nghệ mới vào sản xuất, gia tăng sản lượng, chất lượng sản phẩm và khích lệ tinh thần đổi mới, ham học hỏi của người dân địa phương.

Ông Tạ Quang Sáng – Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Nghệ An nhấn mạnh, trong thời gian tới, cán bộ khuyến nông sẽ tiếp tục tham mưu lựa chọn công nghệ phù hợp để hỗ trợ người dân xây dựng và nhân rộng các mô hình nuôi trồng thủy sản hiệu quả; tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi và giám sát quá trình triển khai. Thông qua hoạt động khuyến nông, người dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất theo hướng hàng hóa, an toàn, truy xuất nguồn gốc và bền vững; nâng cao hiệu quả sản xuất, minh bạch hóa quy trình nuôi và mở rộng thị trường tiêu thụ. Sản phẩm sẽ được hiển thị trên sàn thương mại điện tử, tích hợp mã QR để xác thực thông tin, góp phần nâng cao giá trị thương phẩm và tạo niềm tin cho người tiêu dùng