Cụm công nghiệp Song Phượng, xã Đan Phượng được khởi công trong thời điểm Luật Thủ đô có hiệu lực. ẢNH: K.H

Luật Thủ đô chính thức có hiệu lực và đi vào đời sống đã giúp Hà Nội có thêm tính tự chủ trong việc di dời cơ sở sản xuất trong khu dân cư, làng nghề nông thôn tới các cụm công nghiệp, từ đó hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân.

Ghi nhận tại xưởng sản xuất gỗ của gia đình ông Nguyễn Văn Ân (làng nghề Phùng Xá, xã Tây Phương) có gần chục người thợ đang hoàn thiện các sản phẩm gỗ mỹ nghệ. Bụi từ máy móc, từ gỗ bay mù mịt nhưng họ không để ý đến môi trường làm việc của mình, có người không dùng khẩu trang ngăn bụi mịn. Phía sau xưởng là các loại gỗ tạp, gỗ không còn sử dụng đang chất đống, để sát dòng chảy của con mương cạnh đó.

Ô nhiễm không khí, môi trường không chỉ riêng làng nghề Phùng Xá mà còn phổ biến ở không ít làng nghề khác, trong đó có xã Hát Môn. Ông Lý Hoàng Kiên - Chủ tịch UBND xã Hát Môn cho biết, cuối năm 2025, xã đã tổ chức đối thoại với người dân về nhiều vấn đề, trong đó có nội dung ô nhiễm môi trường tại hộ sản xuất, cơ sở gia công cơ khí, phun sơn, mạ kẽm, vật liệu xây dựng… khiến cho không khí, nguồn nước ô nhiễm, ảnh hưởng sức khỏe và đời sống nhân dân. Lãnh đạo xã ghi nhận các ý kiến đóng góp, giao bộ phận chuyên môn giải quyết, đích đến cuối cùng là vận động các cơ sở sản xuất trong khu dân cư ra cụm công nghiệp (CCN) của xã.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, trên địa bàn thành phố hiện có 1.350 làng nghề, trong đó có 334 làng nghề, nghề truyền thống và làng nghề truyền thống được UBND TP Hà Nội công nhận. Bên cạnh những lợi ích về kinh tế thì vấn đề môi trường tại các làng nghề vẫn luôn nhức nhối. Hà Nội hiện có tới 139 làng nghề gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, 91 làng nghề gây ô nhiễm…

Kết quả điều tra cho thấy, trong nước thải ở các làng nghề có hàm lượng COD, BOD, Nitrat, Amoni vượt giới hạn nhiều lần, không khí có nồng độ bụi PM2.5, PM10 vượt giới hạn cho phép 1,4 - 6,7 lần… Hiện có đến 46% số làng nghề có môi trường bị ô nhiễm nặng do nước thải sản xuất xả thẳng ra môi trường với mức độ ô nhiễm rất cao mà không qua hệ thống xử lý.

Nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 5/5/2025 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định: “Tạo chuyển biến rõ nét trong công tác bảo vệ môi trường, hướng tới xây dựng Thủ đô xanh, sạch, đẹp, phát triển bền vững...”.

TS Dương Thị Thanh Mai - chuyên viên cao cấp, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp) cho rằng, Luật Thủ đô phân quyền toàn diện, triệt để, từ đó chính quyền Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và đủ năng lực để có thể thực hiện các chính sách đặc thù, nổi trội. Đây cũng là thế mạnh để Hà Nội áp dụng Luật Thủ đô vào việc giải bài toán ô nhiễm môi trường làng nghề.

Điển hình là Dự án CCN Song Phượng trên địa bàn xã Đan Phượng có quy mô diện tích 6,67ha ra đời ngay trong thời điểm Luật Thủ đô có hiệu lực, từ đó góp phần giải quyết nhu cầu mặt bằng sản xuất cho các cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn, dần đưa các cơ sở sản xuất trong các làng nghề, khu dân cư vào khu vực sản xuất tập trung có đầu tư hạ tầng đồng bộ. Nhờ đó, giải quyết ô nhiễm môi trường, tạo thêm nhiều công ăn việc làm cho người lao động. Luật Thủ đô cũng là cơ sở pháp lý thuận lợi để Hà Nội tiến hành khởi công, hoàn thiện 6 dự án, bao gồm: Dự án CCN Thanh Đa tại xã Hát Môn; Dự án CCN Võng Xuyên; Dự án CCN Liên Hiệp (giai đoạn 2); Dự án CCN Nam Phúc Thọ (giai đoạn 1); Dự án CCN Tam Hiệp và Dự án CCN Long Xuyên.

Cùng với việc vận dụng Luật Thủ đô vào cuộc sống, ngay trong năm 2025 Hà Nội đã chủ động ban hành kế hoạch về việc triển khai thực hiện việc bảo vệ môi trường, trong đó có nội dung tiếp tục xây dựng các CCN để tách các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường ra khỏi các làng, khu dân cư; xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường ở các khu, CCN và làng nghề… Song song với đó là việc tăng cường phối hợp thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về môi trường tại các làng nghề, khu công nghiệp, CCN; kiểm soát các nguồn chất thải nguy hiểm…

Nhìn nhận câu chuyện môi trường dưới góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Hải Yến (Đoàn luật sư TP Hà Nội) phân tích, thể chế hóa Nghị quyết số 15-NQ/TW, Luật Thủ đô đã chính thức đi vào cuộc sống. Điểm c, Khoản 2 Điều 28, Luật Thủ đô khuyến khích di dời cơ sở sản xuất trong khu dân cư, làng nghề nông thôn, góp phần giảm tải áp lực lên môi trường do quá trình hoạt động của các cơ sở sản xuất, hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân.