Nghề thủ công truyền thống với lịch sử lâu đời

Quảng Yên là vùng đất thuần nông, có nhiều cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, mang đậm nét văn hóa truyền thống vùng đồng bằng Bắc bộ. Người dân nơi đây vẫn lưu giữ và phát triển nhiều nghề truyền thống của dân tộc, trong đó có nghề đan ngư cụ ở phường Nam Hòa.

Ông Nguyễn Anh Sáu giới thiệu các sản phẩm thuyền nan được làm thành đồ lưu niệm để phục vụ du lịch

Làng nghề đan ngư cụ Hưng Học tại phường Nam Hòa có từ lâu đời với những sản phẩm là các loại ngư cụ như lờ, đó, dậm và đặc biệt là thuyền nan. Vào những năm cuối thế kỷ XVII, những sản phẩm do người dân Nam Hòa làm ra không chỉ để dùng trong sinh hoạt gia đình, mà còn phục vụ nhu cầu sản xuất của nhân dân vùng ven biển cửa sông Bạch Đằng. Lâu dần, đan ngư cụ và thuyền nan đã trở thành nghề thủ công truyền thống và được gìn giữ, lưu truyền đến ngày nay.

Trước đây, người dân địa phương chủ yếu đan các thuyền nhỏ để làm phương tiện đi lại trên sông, chở thóc, lúa phục vụ cho nông nghiệp.

Ông Sáu với những sản phẩm tâm huyết của mình

Theo ông Nguyễn Anh Sáu, người dân cơ bản vẫn làm nghề nông nghiệp là chính, còn việc đan thuyền làm theo thời vụ. Mua bán sản phẩm vẫn chỉ là truyền miệng, biết tiếng đến mua chứ chưa có cơ sở, doanh nghiệp nào đứng lên thu mua, bao tiêu sản phẩm.

Hiện nay làng nghề Hưng Học là một trong những địa điểm tham quan của du khách khi đến Quảng Ninh, song du khách mới chỉ dừng chân để tham quan, tìm hiểu về nghề, chứ chưa có những sản phẩm bày bán, hoặc chuỗi dịch vụ nào đi kèm.

Thuyền nan Nam Hòa được công nhận là OCOP 3 sao năm 2019

Lao đao với “sóng gió” thị trường

Ông Nguyễn Anh Sáu (SN 1957), người có trên 50 năm làm nghề thuyền nan truyền thống không giấu nổi những lo âu về những gì thuyền nan Nam Hòa đang gặp phải: “Hiện nay, những người còn giữ, làm nghề truyền thống chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Nguyên nhân lớn nhất là sản phẩm làm ra không thể bán được, trong khi đó để làm ra một sản phẩm mất rất nhiều công đoạn, sức người…”.

Nghề đan truyền thống ở Nam Hòa ngày càng mai một

Ông Sáu cũng cho rằng, xã hội ngày càng phát triển, nhiều những sản phẩm trước đây được làm bằng mây tre đan đã bị thay thế bằng các nguyên vật liệu khác. Ví dụ như những chiếc giá, rổ, mẹt… đều có thể thay thế bằng vật liệu nhựa, nhôm. Việc các vật liệu thay thế có sức bền, giá thành rẻ hơn là “cơn gió lớn nổi lên trong sóng dữ” khiến thuyền nan Nam Hòa khó lòng chống đỡ.

Sản phẩm thuyền nan lưu niệm

“Những người làm nghề bằng hoặc ngang tuổi chúng tôi đa phần đã chuyển nghề làm thợ xây, phu hồ. Lớp trẻ thì ngoài đi lập nghiệp bằng các ngành nghề có giá trị kinh tế cao thì họ đi làm công nhân với mức thu nhập ổn định. Nghề làm thuyền nan nguy cơ thất truyền ngày càng rõ rệt”, ông Sáu chia sẻ.

Các sản phẩm truyền thống của Nam Hòa

Để giúp thuyền nan Nam Hòa, giải pháp của các cấp chính quyền là hướng từ sản phẩm truyền thống sang làm sản phẩm lưu niệm phục vụ cho du lịch phục vụ cho du khách. Chính vì vậy, thuyền nan Nam Hòa đã trở thành sản phẩm OCOP 3 sao năm 2019.

Những nơm, đó, lờ, giỏ… dần thất thế và không còn hữu dụng trong đời sống của người dân

Để giữ nghề, ông Sáu ngày đêm trăn trở, thổi hồn cho các sản phẩm mình làm ra. Những chiếc thuyền nan nhỏ nhắn ra đời giống y đúc những chiếc thuyền nan thật, với đầy đủ mái chèo, các phụ kiện, chi tiết rất nhỏ dù để làm ra chúng mất rất nhiều công sức.

Điểm tham quan làng nghề đan ngư cụ truyền thông Hưng Học đìu hiu, vắng khách

Ông Sáu chia sẻ thêm: “Để làm ra một sản phẩm mất rất nhiều công. Sản phẩm cũng được hỗ trợ mang đi trưng bày ở các Hội chợ OCOP tại Quảng Ninh nhưng rất khó bán. Mỗi năm nếu may mắn cũng chỉ bán lẻ được hơn chục sản phẩm…”.

Nhìn những chiếc thuyền nan xinh xắn được tỉ mỉ gắn thêm cả những chiếc buồm nhiều màu sắc, chứa đựng nhiều tâm huyết do chính tay mình làm ra nhưng mắt ông đượm buồn. Có lẽ ông Sáu đang mường tượng ra viễn cảnh không xa, những chiếc thuyền nan Nam Hòa sẽ không còn trụ vững trước “sóng gió” thị trường…

Những chiếc thuyền ở làng nghề truyền thống đan ngư cụ Hưng Học ngày càng ít khách

Bài, ảnh: Hải Nhân