Một buổi sinh hoạt chung của CLB văn hóa, văn nghệ.

Năm 2008, Câu lạc bộ (CLB) văn hoá dân gian dân tộc Mường (huyện Ngọc Lặc cũ) được thành lập. Ban đầu, CLB có 31 thành viên, chủ yếu là những nghệ nhân hát Xường, hát Đúm, hát Đang... thuộc nhiều xã trên địa bàn. Không chỉ duy trì những buổi sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, CLB còn góp phần gìn giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Mường. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các thành viên trong CLB văn hóa dân gian dân tộc Mường đã trở thành những những “hạt nhân, nòng cốt” cho phong trào văn hóa, văn nghệ tại nhiều địa phương.

Nghệ nhân ưu tú (NNƯT) Phạm Thị Hậu sinh ra và lớn lên trên mảnh đất xứ Mường, xã Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa. Từ những ngày còn bé, chị đã theo chân các ông, bà trong thôn, trong xã để rồi khi tròn đôi mươi, chị đã thuộc hàng trăm khúc hát dân ca, hàng chục điệu múa.

Từ khi tham gia sinh hoạt cùng CLB văn hóa dân gian dân tộc Mường (huyện Ngọc Lặc cũ), chị Hậu lại có thêm nhiều cơ hội để trau dồi những kiến thức của mình về văn hóa truyền thống, chị cũng ý thức hơn trong việc kế thừa, gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa ấy trong đời sống.

NNƯT Phạm Thị Hậu và tiết mục hát Xường tại Lễ hội Mường Lập, được tổ chức vào ngày mùng 7 tháng Giêng năm Bính Ngọ (24/2/2026) tại xã Thạch Lập, tỉnh Thanh Hóa.

Theo NNƯT Phạm Vũ Vượng, Phó Chủ nhiệm CLB văn hóa dân gian dân tộc Mường xã Thạch Lập, những ngày đầu khi mới thành lập, CLB văn hóa dân gian dân tộc Mường của xã có rất ít người tham gia.

Sau khi hoạt động ổn định, CLB đã nhận được nhiều sự quan tâm của lãnh đạo xã, bà con nhân dân, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian dân tộc Mường ở trong và ngoài tỉnh. Vì thế, nhiều bản thảo cổ ghi chép về các hoạt động văn hóa của dân tộc Mường xứ Thanh đã từ khắp nơi trong cả nước gửi đến; những người cao tuổi trong xã cũng mang tới những ghi chép của dòng, họ, tổ tiên về các nghi lễ, phong tục truyền thống... Tất cả đã góp phần không nhỏ vào công tác sưu tầm, gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp trong đời sống tinh thần của bà con dân tộc Mường qua nhiều thế hệ.

Phát huy vai trò các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệNNƯT Phạm Vũ Vượng đem không gian văn hóa dân tộc Mường đến với các em học sinh Trường THCS Nội trú Ngọc Lặc.

Thời gian gần đây, bên cạnh các bài hát dân ca cổ, Câu lạc bộ văn hóa dân gian Mường, xã Thạch Lập đã bước đầu đưa vào luyện tập một số bài hát mới dựa trên lời cổ do các nghệ nhân, những người am hiểu dân ca Mường của câu lạc bộ nghiên cứu, sáng tác.

Cùng với đó, với mong muốn lưu giữ và bảo tồn dân ca, dân vũ Mường, Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ còn phối hợp với các trường học trên địa bàn xã tổ chức giao lưu, biểu diễn, hướng dẫn cho các cháu học sinh có năng khiếu và yêu thích dân ca, dân vũ của dân tộc Mường.

Thời gian qua, các CLB văn nghệ tại các xã miền núi trong tỉnh đã góp phần rất lớn trong việc nâng cao đời sống tinh thần, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương. Song, để phong trào văn hóa, văn nghệ ngày càng thấm sâu vào đời sống, vẫn cần hơn nữa những cách làm mới trong việc tạo dựng môi trường hoạt động, thêm “đất diễn” khuyến khích quần chúng tham gia hưởng ứng.