Chúng tôi đến thăm làng nghề truyền thống Bát Tràng vào một ngày đầu năm Nhâm Dần. Mới đầu năm nên chợ gốm Bát Tràng, không sôi động, tấp nập người, xe ra vào mua hàng như những năm trước. Tuy vậy, vẫn cảm nhận được không khí hối hả của làng nghề với những chuyến xe tải lớn nhỏ vào ra khắp đường làng, ngõ xóm, vận chuyển đơn hàng đi các nơi. Bát Tràng đã kịp bắt nhịp “số hóa”, ứng dụng công nghệ 4.0, các lò gốm, hộ kinh doanh đều chuyển sang quảng bá, giới thiệu sản phẩm và bán hàng qua mạng internet.

Sau khi đi một vòng quanh làng, chúng tôi tìm đến cơ sở gốm sứ Khánh Cúc của gia đình nghệ nhân Trần Văn Khánh. Ấn tượng đầu tiên đối với chúng tôi là một không gian rộng nhưng lại “chật” những sản phẩm gốm độc đáo với nhiều kích cỡ, kiểu dáng. Nghệ nhân Trần Văn Khánh vẫn đang chăm chú vào từng chi tiết của chiếc bình hoa ngọc lục bảo, sản phẩm hiện đang được khách hàng đặc biệt
ưa chuộng.

Qua trò chuyện, chúng tôi được biết, nghệ nhân Trần Văn Khánh và anh trai ông- nghệ nhân nhân dân Trần Độ, là thế hệ thứ 18 của dòng họ Trần theo nghiệp gốm. Nghệ nhân Trần Độ được mệnh danh là “vua men” của làng gốm Bát Tràng. Ngay từ khi còn nhỏ, ông Trần Văn Khánh đã bước vào thế giới của gốm, được bố truyền dạy cách tạo hình, in sửa, làm men, chống lò. Rồi ông được bác ruột là nghệ nhân giỏi của làng truyền dạy kinh nghiệm pha chế nguyên liệu gốm sứ truyền thống và được anh trai dìu dắt trên con đường làm gốm, nên ông đã làm ra được nhiều sản phẩm độc đáo mang bản sắc dân tộc.

Du khách đang chiêm ngưỡng thống “Cửu ngư quần hội” vuốt tay bằng gốm
Bát Tràng đạt giá trị Kỷ lục độc bản Việt Nam

Ở Bát Tràng, mỗi người thợ, mỗi gia đình làm nghề gốm đều có sở trường khác nhau. Có người thì chú ý nhiều về đường nét, có người lại quan tâm đến những kiểu tráng men hoặc sáng tạo để cho ra lò những đồ gốm thô, gốm men chảy... Nghệ nhân Trần Văn Khánh chọn con đường phục chế những hình khối, với dòng men rạn, men cổ truyền và ám họa. Với gần 50 năm làm nghề, ông đã theo đuổi việc phục dựng dòng men cổ và đã thành công với men rạn tro làm trên đất sạn. Kế thừa và phát huy những tinh hoa gốm cổ của nghệ nhân Bát Tràng và gia tộc, sản phẩm của nghệ nhân Trần Văn Khánh lại phảng phất nét xưa trầm mặc, đơn giản mà sang quý. Ông đã tạo ra nhiều sản phẩm, tác phẩm gốm đẹp, cống hiến vào công cuộc bảo tồn, gìn giữ và phát huy nghề gốm của quê hương. Gần đây nhiều người biết đến ông với những sản phẩm độc đáo, trong đó có Thống “Cửu ngư quần hội” vuốt tay bằng gốm Bát Tràng men rạn tro làm trên đất sạn, sản phẩm đã được ghi vào Kỷ lục độc bản Việt Nam. Các sản phẩm gốm của ông vừa hội tụ các tinh hoa của gốm Bát Tràng, vừa mang tính dân tộc, vừa có sự cách tân, đổi mới. Tháng 12 năm 2021, ông được UBND Thành phố Hà Nội trao tặng danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội.

Khi được hỏi về dự định, kế hoạch trong thời gian tới, nghệ nhân Trần Văn Khánh cho biết, ông sẽ tiếp tục theo đuổi việc nghiên cứu và phục chế các dòng men cổ. Ông tâm sự: “Nghệ nhân chúng tôi cần nỗ lực cùng nhân dân địa phương giữ gìn, phát triển nghề truyền thống của quê hương và có trách nhiệm truyền nghề cho thế hệ mai sau. Các xưởng gốm phải gắn chặt với làng nghề thì mới phát triển bền vững được”.

Thời tiết những ngày đầu năm, mưa đem theo cái lạnh buốt giá, nhưng chúng tôi vẫn cảm nhận được hơi ấm của gốm. Các nghệ nhân Bát Tràng, trong đó có nghệ nhân Trần Văn Khánh, bằng tài năng, sự sáng tạo để “thổi hồn vào đất” và mang nhiệt huyết của mình tiếp thêm hơi thở cho sự phát triển mạnh mẽ của làng nghề, góp phần làm phong phú thêm kho tàng gốm Việt Nam.

Bài, ảnh: Thu Hương