Hệ thống làng nghề phong phú

Theo thống kê sơ bộ, toàn tỉnh hiện có hơn 250 làng nghề, trải rộng ở nhiều lĩnh vực như chế biến nông – lâm – thủy sản, thủ công mỹ nghệ, gốm sứ, dệt may, thêu ren, mây tre đan, chạm khắc gỗ, sơn mài, cơ khí, sinh vật cảnh... Trong đó, nhiều làng nghề đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị bền vững của di sản văn hóa phi vật thể vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Làng gốm Gia Thủy (xã Gia Thủy, huyện Nho Quan) có tuổi đời hơn 50 năm

Một số làng nghề tiêu biểu có thể kể đến: thêu An Hòa, dệt lụa Nha Xá, trống Đọi Tam (Hà Nam); đúc đồng Tống Xá, chạm khắc gỗ La Xuyên, sơn mài Cát Đằng, múa rối nước Bàn Thạch (Nam Định); hay nghề đá Ninh Vân, gốm Bồ Bát, cói Kim Sơn, thêu ren Ninh Hải (Ninh Bình).

Đáng chú ý, làng nghề trống Đọi Tam từng đối mặt nguy cơ mai một nhưng những năm gần đây đã hồi sinh mạnh mẽ. Ngoài sản xuất trống truyền thống, các cơ sở đã mở rộng sang nhiều mặt hàng xuất khẩu như thùng gỗ ngâm rượu, bồn tắm, bồn ngâm chân, đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước. Hiện toàn làng có khoảng 50 xưởng sản xuất, tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động với thu nhập bình quân 7 – 15 triệu đồng/tháng.

Kết nối du lịch và làng nghề

Mỗi làng nghề tại Ninh Bình không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng dấu ấn văn hóa đặc trưng, trở thành tài nguyên quý giá để phát triển du lịch. Theo bà Dương Thị Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Ninh Bình, du lịch và làng nghề có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau: “Làng nghề mang đến giá trị văn hóa, còn du lịch là kênh hiệu quả để quảng bá sản phẩm, gia tăng thu nhập cho người dân.”

Thực tế cho thấy, nhiều tour gắn với làng nghề đã được xây dựng và bước đầu phát huy hiệu quả như tour tham quan làng đá mỹ nghệ Ninh Vân, gốm Bồ Bát, thêu Văn Lâm, trống Đọi Tam, lụa Nha Xá… Việc sáp nhập địa giới mở ra không gian văn hóa rộng lớn hơn, tạo điều kiện để xây dựng các sản phẩm du lịch mới, nâng cao chất lượng dịch vụ và đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu văn hóa bản địa.

Làng thêu ren Văn Lâm

Đặc biệt, với lợi thế kết nối các trung tâm du lịch nổi tiếng như Tràng An, Tam Chúc, Phát Diệm, hệ thống làng nghề sẽ có nhiều cơ hội để tiếp cận khách du lịch, đưa sản phẩm truyền thống đến gần hơn với thị trường trong và ngoài nước.

Hướng tới công nghiệp văn hóa

Theo các chuyên gia, để làng nghề phát triển bền vững trong bối cảnh mới, cần thay đổi tư duy từ sản xuất nhỏ lẻ sang xây dựng chuỗi giá trị văn hóa. Mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa đơn thuần mà còn cần kể được câu chuyện về lịch sử, phong tục, con người và tinh hoa của địa phương. Đây là chìa khóa để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Cùng với đó, việc chuyển đổi số, sáng tạo thiết kế, kết nối nghệ nhân với các nhà thiết kế trẻ cũng cần được thúc đẩy nhằm tạo dựng thương hiệu cho các sản phẩm làng nghề ở tầm khu vực và quốc tế.

Một hướng đi nhiều triển vọng là mô hình làng nghề – điểm đến văn hóa, bao gồm không gian trình diễn nghề, khu trải nghiệm, tour học nghề, chợ đêm, workshop sáng tạo cho du khách. Đây là cách tiếp cận mới, vừa đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của du khách, vừa đưa văn hóa bản địa hòa nhập với đời sống hiện đại, tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

Trung tâm mới của vùng

Với vị trí địa lý chiến lược – điểm kết nối đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ – cùng hệ thống tài nguyên văn hóa phong phú, tỉnh Ninh Bình mới đang hội tụ đủ điều kiện để trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa gắn với làng nghề truyền thống của khu vực.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp, nghệ nhân và các tổ chức văn hóa. Chỉ khi xây dựng được một hệ sinh thái sáng tạo, nơi truyền thống và hiện đại cùng phát triển, Ninh Bình mới có thể bứt phá, biến làng nghề trở thành động lực quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế – văn hóa – du lịch của tỉnh trong giai đoạn mới.