Khuyến công tiếp sức, làng gốm Thanh Hà đổi mới sản xuất

Tại làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây), quá trình đổi mới sản xuất đang diễn ra mạnh mẽ với sự hỗ trợ từ các chương trình khuyến công và ngành khoa học - công nghệ. Nhiều cơ sở đã đầu tư thiết bị hiện đại, từng bước thay thế phương thức sản xuất truyền thống, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm tác động đến môi trường.

Trước đây, việc sản xuất gốm phụ thuộc nhiều vào thời tiết, sản phẩm phải phơi ngoài trời và nung bằng than, củi nên mất nhiều thời gian, công sức. Nay, các lò nung điện, lò sấy, máy hút chân không và nhiều thiết bị hỗ trợ khác được đưa vào sử dụng, giúp người thợ chủ động hơn trong sản xuất, giảm tỷ lệ sản phẩm lỗi, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng. Việc hạn chế sử dụng nhiên liệu truyền thống cũng góp phần giảm đáng kể khói bụi, phù hợp với định hướng phát triển của một làng nghề gắn với du lịch.

Theo anh Lê Văn Nhật, một chủ cơ sở sản xuất tại làng gốm Thanh Hà, để làng nghề phát triển bền vững, đổi mới phải bắt đầu từ tư duy làm nghề. Bên cạnh việc đầu tư máy móc, cơ sở của anh tập trung nghiên cứu mẫu mã, phát triển các dòng sản phẩm nhỏ gọn, phù hợp với nhu cầu mua sắm của du khách. Đồng thời, việc ứng dụng các nền tảng số như website, Facebook, Zalo giúp quảng bá sản phẩm, lan tỏa câu chuyện về làng gốm truyền thống hàng trăm năm tuổi đến đông đảo khách hàng trong và ngoài nước, mở ra nhiều cơ hội tiếp cận thị trường mới.

Ứng dụng máy móc vào sản xuất, giảm bớt sức lao động thủ công.

Nghệ nhân Phạm Mẹo cho biết, nhiều công đoạn nặng nhọc trong nghề gốm như xử lý nguyên liệu, nhồi đất hay sấy sản phẩm hiện đã được máy móc hỗ trợ, giúp giảm đáng kể sức lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, những công đoạn quan trọng như tạo hình trên bàn xoay, chỉnh sửa từng đường nét hay cảm nhận độ chín của sản phẩm vẫn đòi hỏi sự khéo léo, tinh tế và kinh nghiệm của người thợ. Chính đôi bàn tay và tâm huyết của nghệ nhân mới là yếu tố tạo nên bản sắc riêng và hồn cốt của gốm Thanh Hà.

Thiết thực bảo tồn làng nghề

Tại làng đá mỹ nghệ Phú Thuận, công nghệ đã trở thành động lực để nghề truyền thống trăm năm hồi sinh. Mang khát vọng giữ nghề cha ông, anh Trương Anh Thịnh đã mạnh dạn vay vốn đầu tư nhà xưởng, trang bị máy cắt đá, máy mài cùng nhiều thiết bị cơ khí hiện đại.

Những năm gần đây, anh còn ứng dụng thiết kế 3D và trí tuệ nhân tạo (AI) vào khâu tạo mẫu, giúp điều chỉnh tỷ lệ, hình khối trước khi chế tác. Công đoạn nặng nhọc đã có máy móc hỗ trợ, giúp người thợ tập trung vào các chi tiết tinh xảo để “thổi hồn” vào sản phẩm. “Công nghệ là yếu tố dẫn đường, nhưng hồn cốt của đá vẫn nằm ở kinh nghiệm và sự thấu cảm văn hóa của người làm nghề”, anh Thịnh chia sẻ.

Không chỉ đầu tư thiết bị, cơ sở của anh còn tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm, quảng bá sản phẩm trên website và mạng xã hội. Nhờ đó, đá mỹ nghệ Phú Thuận đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành, mở ra hướng phát triển bền vững. Theo lãnh đạo UBND xã Phú Thuận, việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật giúp các cơ sở nâng cao năng suất, đa dạng mẫu mã, cải thiện thu nhập cho người lao động. Đặc biệt, việc nghề điêu khắc đá mỹ nghệ Phú Thuận vừa được công nhận là “nghề truyền thống” là tín hiệu tích cực, tạo thêm động lực để địa phương bảo tồn, phát triển làng nghề gắn với kinh tế nông thôn.

Câu chuyện đổi mới cũng hiện diện ở làng trống Lâm Yên (xã Vu Gia), nơi nổi tiếng với câu nói “trống Lâm Yên, chiêng Phước Kiều”. Là truyền nhân đời thứ 7, anh Phan Văn Hiệp đã nỗ lực không ngừng để gìn giữ nghề cha ông. Anh chủ động cải tiến sản xuất, đầu tư hệ thống máy CNC, máy xẻ gỗ tự động để nâng cao năng suất, giảm thời gian chế tác, đáp ứng những đơn hàng yêu cầu cao về chất lượng và độ tinh xảo.

Dẫu vậy, theo anh Hiệp, máy móc chỉ hỗ trợ ở giai đoạn xử lý nguyên liệu và khâu cơ khí, song điều làm nên chất lượng chiếc trống vẫn là con người. Để có sản phẩm đạt chuẩn, người thợ phải biết chọn gỗ, xử lý mặt da, căn chỉnh vành và đặc biệt là có khả năng cảm âm, điều mà công nghệ không thể thay thế.

Cơ sở của anh Hiệp đã chế tác nhiều chiếc trống nguyên khối có giá trị lên đến hàng trăm triệu đồng. “Có những chiếc trống đại được các đình, chùa lớn đặt hàng. Đây chính là thế mạnh của làng trống Lâm Yên, thể hiện sức cạnh tranh và là động lực để nghệ nhân bám nghề”, anh Hiệp nói. Theo ông Lê Phan Minh, Chủ tịch UBND xã Vu Gia, địa phương định hướng phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm và chương trình OCOP nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sinh kế và thu hút thế hệ trẻ tiếp nối truyền thống.

Làng hương Bàng Tân (xã Hà Nha) cũng không đứng ngoài công cuộc đổi mới. Nhiều cơ sở mạnh dạn đầu tư máy móc, cải tiến quy trình từ xử lý nguyên liệu, tạo hương, sấy, đến đóng gói và vận chuyển. Nhờ đó, năng suất tăng lên, sản phẩm đồng đều và chất lượng được nâng cao. Một số cơ sở đã xây dựng thương hiệu qua việc đăng ký sở hữu trí tuệ, phát triển sản phẩm OCOP như: cơ sở hương trầm Phú An, Kỳ Nam…

Đằng sau quá trình đổi mới tại các làng nghề là sự đồng hành của các chương trình khuyến công và chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp nông thôn. Thông qua nguồn kinh phí hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị tiên tiến, đào tạo nghề, xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu sản phẩm, khuyến công đã trở thành "đòn bẩy" quan trọng giúp các cơ sở sản xuất mạnh dạn đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh trên thị trường. Đây cũng là động lực để các làng nghề truyền thống thích ứng với xu thế phát triển mới, từng bước chuyển đổi từ sản xuất thủ công sang sản xuất hiện đại nhưng vẫn giữ gìn những giá trị văn hóa đặc trưng.