Hương trầm Quỳ Châu chủ yếu được làm thủ công nên chất lượng đảm bảo

Ươm mầm ý tưởng từ mùi hương ký ức nơi đại ngàn

Mùi hương trầm thoang thoảng lan trong không gian buổi sớm ở xã miền núi Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An. Không gắt, không nồng, thứ hương dịu nhẹ ấy quyện cùng gió núi, sương rừng, gợi nhắc về ký ức rất xa của miền Tây Nghệ An. Trong căn nhà xưởng giản dị nằm nép mình bên sườn đồi, Lương Thị Nga – cô gái dân tộc Thái với nụ cười hiền đang cùng vài lao động địa phương tỉ mẩn cuốn từng nén hương. Ở đó, không chỉ có câu chuyện mưu sinh, mà còn là hành trình gìn giữ một nghề truyền thống đang hồi sinh nhờ bàn tay và khát vọng của người trẻ. Ngọc Lam Nghề hương trầm Quỳ Châu hồi sinh nhờ khát vọng của cô gái Thái Từ những nén hương trầm mộc mạc, cô gái người dân tộc Thái Lương Thị Nga (SN 1991, trú xã Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An) đã bền bỉ thổi vào đó khát vọng khởi nghiệp, biến nghề truyền thống từng lặng lẽ trong núi rừng Phủ Quỳ thành sản phẩm có thương hiệu, mang lại sinh kế ổn định cho bà con và khẳng định giá trị văn hóa của người Thái xứ Nghệ.

Sinh ra và lớn lên ở vùng đất Phủ Quỳ, Nga sớm quen với hình ảnh bà con trong bản chẻ nan, phơi nguyên liệu, trộn bột, cuốn hương mỗi dịp cuối năm. Nghề làm hương trầm của người Thái nơi đây đã tồn tại qua nhiều thế hệ, gắn liền với đời sống tâm linh, với bàn thờ tổ tiên, lễ Tết và những sinh hoạt cộng đồng. Thế nhưng, cũng như nhiều nghề truyền thống khác, hương trầm Quỳ Châu từng đứng trước nguy cơ mai một vì sản xuất nhỏ lẻ, đầu ra bấp bênh, trong khi lớp trẻ liên tục rời bản đi làm ăn xa.

Ý tưởng khởi nghiệp với hương trầm nhen nhóm trong Nga từ những năm còn ngồi trên giảng đường Đại học Sư phạm I Hà Nội. Mỗi lần ra trường, cô gái Thái lại mang theo vài bó hương quê nhà để “bỏ mối” cho bạn bè, người quen. Không ít lần, những nén hương mộc mạc ấy khiến người dân Thủ đô tò mò, thích thú.

Niềm vui khi thấy sản phẩm quê hương được mọi người đón nhận đã thôi thúc cô gái Thái đưa ra một quyết định táo bạo. Nga tự hỏi, tại sao mình không bắt tay vào làm một cách nghiêm túc và bài bản hơn để nâng tầm giá trị cho nén hương trầm quê mình.

Tốt nghiệp năm 2014, Nga không chọn con đường đứng lớp như bao bạn bè cùng khóa. Nhiệt huyết tuổi trẻ cùng những năm tháng sôi nổi hoạt động phong trào đã đưa cô về quê, tham gia công tác Đoàn tại địa phương. Chính những chuyến đi cơ sở, những lần tiếp xúc với bà con trong bản đã giúp Nga nhìn rõ hơn thực trạng nghề làm hương quê mình: Tiềm năng lớn nhưng thiếu định hướng phát triển, chưa có thương hiệu và chưa được quảng bá rộng rãi.

Quyết định táo bạo giữa muôn vàn khó khăn

Những đêm dài trăn trở trước thực trạng nguồn nguyên liệu sẵn có, nhân công dồi dào cùng kinh nghiệm bao đời của bà con vẫn không cứu nổi làng nghề đang lụi dần đã thôi thúc Nga đưa ra quyết định táo bạo: Khởi nghiệp với nghề hương trầm ngay trên mảnh đất quê hương.

Năm 2015, Nga bàn với gia đình vay mượn tiền để mở cơ sở sản xuất. Ý tưởng của con gái nhận được sự ủng hộ lớn của bố mẹ – ông Hoành, bà Kiều, những người gắn bó cả đời với bản làng. Thế nhưng, “vạn sự khởi đầu nan” chưa bao giờ là câu nói suông. Giai đoạn đầu, do đơn hàng ít, vốn mỏng, xưởng chỉ dám sản xuất cầm chừng để thăm dò thị trường. Có thời điểm sản phẩm làm ra chưa bán hết, tồn kho nhiều, xưởng phải tạm dừng hoạt động trong sự lo lắng của cả gia đình.

Những khó khăn ban đầu không làm Nga nản chí. Cô bắt đầu mày mò tìm hướng đi riêng: Thay vì chạy theo số lượng, Nga đặt chất lượng lên hàng đầu.

Lương Thị Nga cuốn hương trầm. Ảnh Thu Hiền

Giữ hồn truyền thống trong từng nén hương

Điểm khác biệt của hương trầm Hoành Kiều - thương hiệu Nga đặt theo tên của bố mẹ, nằm ở sự chỉn chu trong từng công đoạn. Từ khâu tuyển chọn nguyên liệu đến quy trình sản xuất đều được kiểm soát chặt chẽ. Hoa hồi, thảo quả, rễ hương, bã mía, quế… đều là nguyên liệu tự nhiên được thu mua từ núi rừng địa phương, chọn lựa kỹ càng và tuyệt đối không pha trộn hóa chất độc hại.

Theo Nga, nghề làm hương đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn bám sát thời tiết bốn mùa. Từ tháng 2 đến tháng 4 âm lịch, bà con lên rừng chặt luồng, nứa về chẻ nan, ngâm nước rồi phơi khô làm chân hương. Tháng 5, tháng 6 nắng to là thời điểm thích hợp để phơi các nguyên liệu thảo mộc như rễ hương, bã mía, vỏ quế. Đến khoảng tháng 8 âm lịch, các cơ sở bắt đầu vào mùa cuốn hương, đóng gói để chuẩn bị cho mùa cao điểm tiêu thụ cuối năm. Công việc kéo dài quanh năm, nhưng tất bật nhất vẫn là từ tháng 10 âm lịch đến hết tháng Chạp.

Theo chị Nga, bí quyết làm nên sản phẩm hương trầm chính là tỷ lệ pha trộn và chất lượng nguyên liệu. Các khâu chuẩn bị chu đáo bao nhiêu thì chất lượng sản phẩm càng cao bấy nhiêu. Chính sự cẩn trọng ấy đã tạo nên mùi hương trầm dịu nhẹ, đằm sâu, giúp thương hiệu Hoành Kiều dần tìm được chỗ đứng vững chắc. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn vươn xa đến nhiều đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Đặc biệt, cơ sở còn thu hút các đoàn khách quốc tế đến tham quan, trải nghiệm cuốn hương, góp phần lan tỏa văn hóa bản địa.

Khởi nghiệp gắn với trách nhiệm cộng đồng

Năm 2023, hương trầm Hoành Kiều được chứng nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, dấu mốc quan trọng khẳng định chất lượng và uy tín thương hiệu. Cùng năm, Lương Thị Nga vinh dự nhận giải Nhất Cuộc thi “Ý tưởng, dự án khởi nghiệp trong thanh niên tỉnh Nghệ An”. Với cô gái Thái, giải thưởng không chỉ là sự ghi nhận nỗ lực cá nhân mà còn là niềm vui chung của cả bản làng.

Nghề làm hương giúp bà con có công ăn việc làm ổn định

Hiện tại, mỗi năm doanh thu từ sản xuất hương trầm đạt trên dưới 1 tỷ đồng. Quan trọng hơn, cơ sở đang tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 10 lao động địa phương. Những tháng cao điểm vụ Tết, mỗi lao động có thu nhập từ 8 đến 10 triệu đồng, con số đáng mơ ước ở vùng miền núi. Điều khiến nhiều người nể phục Nga là cách cô lựa chọn con đường phát triển bền vững. Nga không chạy theo lợi nhuận ngắn hạn mà kiên trì gìn giữ phương thức sản xuất thủ công truyền thống, đồng thời chú trọng xây dựng bao bì và câu chuyện sản phẩm.

Theo chị Nga, việc tạo sinh kế cho bà con, giữ người lao động ở lại quê hương chính là cách tốt nhất để nghề truyền thống không bị đứt gãy.

Với những nỗ lực không ngừng, Lương Thị Nga vinh dự nhận Bằng khen của Trung ương Đoàn và Tỉnh đoàn Nghệ An; đạt giải Nhất cuộc thi Ý tưởng, dự án khởi nghiệp thanh niên tỉnh năm 2023 và giải thưởng Lý Tự Trọng cấp tỉnh năm 2024.