Sức sống bền bỉ của một làng nghề ba thế kỷ

Làng hoa giấy Thanh Tiên thuộc xã Phú Mậu (nay là phường Dương Nỗ, TP Huế), hình thành và phát triển song hành với đời sống tín ngưỡng của cư dân cố đô. Trong điều kiện khí hậu miền Trung khắc nghiệt, đặc biệt là những tháng cuối năm mưa dầm kéo dài, hoa tươi trở nên khó giữ, người dân nơi đây đã sáng tạo ra hoa giấy để dâng cúng tổ tiên mỗi dịp lễ, Tết.

Từ nhu cầu thực tiễn ấy, nghề làm hoa giấy dần trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa Huế. Qua bao biến thiên lịch sử, qua chiến tranh và những đổi thay của thời cuộc, làng nghề vẫn được gìn giữ bằng sự kiên nhẫn, bền bỉ đúng như chính tinh thần của những đóa hoa “không tàn” mà người nghệ nhân gửi gắm.

Triết lý nhân sinh ẩn trong từng cánh hoa

Điểm đặc biệt của hoa giấy Thanh Tiên không chỉ nằm ở kỹ thuật thủ công tinh xảo, mà còn ở chiều sâu triết lý. Một cành hoa truyền thống thường gồm ba bông lớn ở trung tâm, tượng trưng cho Tam cương (Quân – Thân – Sư) , và năm bông nhỏ xung quanh, đại diện cho Ngũ thường (Nhân – Nghĩa – Lễ – Trí – Tín) - những giá trị cốt lõi trong tư tưởng Nho học.

Với người Huế, chơi hoa giấy không đơn thuần là trang trí ngày Tết. Đó là cách nhắc nhở con cháu về đạo làm người, về sự hài hòa giữa gia đình - xã hội - truyền thống. Trong không gian tĩnh tại của những ngày đầu năm, cành hoa giấy trên bàn thờ trở thành một lời chúc thầm lặng: mong năm mới an hòa, nhân nghĩa và bền vững.

Nghệ nhân Nguyễn Hóa, người đã gắn bó hơn 40 năm với nghề, từng chia sẻ rằng hoa giấy Thanh Tiên tuy không có hương nhưng có “thần”. Chính cái “thần” ấy khiến hoa giấy trở thành tín hiệu báo Tết, báo mùa đoàn viên đang về rất gần.

Tỉ mỉ từ nguyên liệu đến cảm xúc

Để làm ra một cành hoa giấy đạt chuẩn, người thợ phải chuẩn bị từ rất sớm, thường là từ tháng Chạp. Tre làm cành được chọn kỹ, phải là tre già, phơi khô, vót mảnh và tẩm nhựa cây để chống mối mọt. Giấy làm hoa không nhuộm bằng phẩm màu công nghiệp, mà sử dụng màu chiết xuất từ lá cây, vỏ quả, nhựa thông - những nguyên liệu tự nhiên phù hợp với khí hậu Huế.

Công đoạn tạo nếp cánh hoa đòi hỏi sự chính xác và cảm nhận tinh tế. Những nếp nhăn li ti trên cánh sen, cánh cúc được tạo ra bằng dụng cụ gỗ thô sơ, nhưng dưới bàn tay người thợ lại trở nên mềm mại, sống động như hoa thật. Mỗi bông hoa là kết tinh của kỹ thuật, kinh nghiệm và cả sự tĩnh tâm - thứ mà không phải làng nghề nào cũng còn giữ được trong nhịp sống hiện đại.

Hoa sen giấy và hành trình hồi sinh

Có thời điểm, hoa giấy Thanh Tiên đứng trước nguy cơ mai một do sự lấn át của hoa nhựa giá rẻ, tiện dụng. Sau năm 1975, cố họa sĩ Thân Văn Huy - người con của làng đã dành nhiều tâm huyết để phục hồi và nâng tầm hoa sen giấy, đưa loài hoa biểu trưng của văn hóa Việt trở thành một dòng sản phẩm nghệ thuật độc lập.

Để làm ra một đóa sen giấy, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu: nhuộm cánh, phơi khô, tạo hình, ráp cánh vào cọng mây. Khó nhất là công đoạn nhuộm màu, bởi màu sen phải đạt độ tươi, trong, có chiều sâu và gần với hoa thật nhất. Chính từ sự nâng niu ấy, hoa sen giấy Thanh Tiên dần bước ra khỏi không gian thờ tự, hiện diện trong các lễ hội, không gian trà đạo, Festival Huế và nhiều sự kiện văn hóa trong nước, quốc tế.

Trải nghiệm Tết chậm giữa làng hoa

Ngày nay, ngôi nhà “Liên Hoa Thanh Tịnh viên” của cố họa sĩ Thân Văn Huy trở thành điểm dừng chân đặc biệt với du khách. Tại đây, từ học sinh, sinh viên đến khách quốc tế – được trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm hoa, tự tay hoàn thiện một đóa sen giấy và lưu lại kỷ niệm bên sản phẩm của mình.

Giữa hành trình khám phá Huế, ghé làng hoa giấy Thanh Tiên là cách để du khách “nhâm nhi” Tết theo nghĩa sâu nhất: chậm rãi, tĩnh lặng và giàu suy ngẫm. Không ồn ào mua sắm, không vội vã check-in, chỉ là ngồi bên người thợ, nghe câu chuyện làng nghề và cảm nhận mùa xuân đang nở ra từ những tờ giấy mỏng manh.

Dù đã được công nhận là làng nghề truyền thống (2013) và điểm du lịch làng nghề (2019), hoa giấy Thanh Tiên vẫn đối diện nhiều thách thức. Giá bán không cao, thu nhập thấp khiến số người theo nghề ngày càng giảm. Tuy vậy, với giá trị gắn liền tín ngưỡng và bản sắc văn hóa, hoa giấy Thanh Tiên vẫn giữ được chỗ đứng riêng trong đời sống người Việt. Và trong những ngày xuân an nhiên, nhâm nhi một cành hoa giấy xứ Huế cũng là nhâm nhi chính chiều sâu văn hóa Việt còn lặng lẽ chảy trôi.