Gian trưng bày sản phẩm làng nghề gốm sứ Bát Tràng tại điểm bán hàng – minh họa sự đa dạng nghề truyền thống Hà Nội. Ảnh: ST

Làng nghề là bản sắc văn hóa, động lực kinh tế

Theo kế hoạch tổng thể phát triển làng nghề trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn đến 2050, UBND thành phố đã phê duyệt các mục tiêu cụ thể nhằm phục hồi và bảo tồn ít nhất năm nghề, làng nghề truyền thống có nguy cơ mai một, đồng thời công nhận mới nhiều nghề và làng nghề truyền thống. Quyết định này thể hiện cam kết của Hà Nội trong việc biến làng nghề truyền thống không chỉ là di sản văn hóa mà còn thành lực lượng sản xuất – kinh tế năng động.

Hiện nay, Hà Nội có khoảng 1.350 làng nghề và các cộng đồng nghề, trong đó 318 làng được công nhận làng nghề truyền thống. Hệ thống này chiếm gần 56% số làng nghề của cả thành phố, tạo nên một mạng lưới sản xuất – kinh doanh đa dạng từ gốm sứ, dệt lụa, mây tre đan đến chế biến nông sản và dung dịch mỹ nghệ.

Không chỉ góp phần phát triển kinh tế địa phương, các làng nghề còn giữ vai trò quan trọng trong quảng bá bản sắc văn hóa Hà Nội và du lịch nông thôn. Các sản phẩm gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, thủ công mây tre đan Chuông, kẹo dừa và tranh Đông Hồ… không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn là mặt hàng được khách quốc tế yêu thích.

Định hướng chiến lược và chương trình phát triển

Làng nghề lụa Vạn Phúc. Ảnh:ST

Trong Chương trình phát triển làng nghề giai đoạn 2025–2030, Hà Nội đặt mục tiêu phục hồi và phát triển ít nhất 10 nghề mới và 25 làng nghề truyền thống, đồng thời nâng chất hoạt động của ít nhất 10 làng nghề hiện có thành làng nghề truyền thống với mô hình hoạt động hiệu quả. Thành phố cũng hướng đến phát triển ít nhất ba làng nghề gắn với du lịch, đồng thời xây dựng 10 tuyến du lịch làng nghề nhằm kết nối sản xuất – trải nghiệm văn hóa.

Đáng chú ý, kế hoạch còn nhấn mạnh đến việc đào tạo lực lượng lao động làng nghề, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp cũng như kiến thức về an toàn lao động và công nghệ thông tin, nhằm thích ứng với xu thế đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sản xuất. Chính quyền kỳ vọng đến năm 2030, trình độ chuyên môn của người lao động trong làng nghề được cải thiện rõ rệt, tạo điều kiện duy trì nghề bền vững.

Cùng với đó, mục tiêu OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) được đẩy mạnh nhằm kết nối làng nghề với chuỗi giá trị sản phẩm đặc trưng. Hà Nội phấn đấu có hơn 50% làng nghề sở hữu sản phẩm OCOP, nhiều sản phẩm được số hóa, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương mại điện tử để mở rộng thị trường.

Những tín hiệu tích cực từ công nhận và quảng bá sản phẩm

Thành phố đã tiến hành công nhận 14 làng nghề truyền thống tiêu biểu và các sản phẩm OCOP xuất sắc trong năm 2024 - 2025, trong đó bao gồm các làng nghề mộc, thủ công mỹ nghệ, dệt may và sản xuất thực phẩm truyền thống. Việc này không chỉ giúp bảo tồn nghề mà còn mở rộng cơ hội thị trường cho các sản phẩm địa phương, góp phần gia tăng giá trị kinh tế trên nền tảng văn hóa.

Cũng theo các cơ quan chức năng, trong năm 2025, Hà Nội phấn đấu phát triển ít nhất 30 sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn 5 sao, và mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nghề truyền thống, với mục tiêu đưa một số làng nghề gia nhập Mạng lưới Làng nghề Sáng tạo toàn cầu (World Crafts Cities Network) nhằm tăng cường trao đổi văn hóa, kỹ thuật và tiếp cận thị trường quốc tế.

Trong đời sống thực tiễn, các làng nghề ở Hà Nội đang trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết trước mỗi mùa Tết cổ truyền, khi nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm truyền thống như đồ gốm, dệt lụa, đồ thủ công mỹ nghệ tăng cao. Những nơi như làng Bát Tràng (gốm sứ), Vạn Phúc (lụa), Quất Động (quất cảnh), Xuân Đỉnh (hoa cảnh), Quang Phú Cầu (hương trầm)… không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn được khách quốc tế tìm đến trải nghiệm, mua sắm sản phẩm thủ công đặc sắc.

Tuy vậy, các làng nghề vẫn đối mặt với thách thức chung như thiếu vốn đầu tư, công nghệ lạc hậu, tiếp cận thị trường quốc tế còn hạn chế và cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp lớn. Điều này đòi hỏi chính quyền và các tổ chức nghề tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ, tăng cường đào tạo kỹ thuật – quản trị, và thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Sự sinh động của làng nghề Hà Nội góp phần làm giàu đời sống văn hóa nông thôn, tạo việc làm, ổn định thu nhập cho hàng vạn lao động địa phương. Bên cạnh đó, việc phát triển làng nghề gắn với OCOP và du lịch trải nghiệm không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giữ gìn, lan tỏa giá trị truyền thống cho thế hệ mai sau. Với lộ trình chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn 2050, Hà Nội đang từng bước chuyển những làng nghề truyền thống trở thành “động lực nội sinh” thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững của Thủ đô.