Lãnh đạo xã Dân Hòa, thôn Tri Lễ cùng nghệ nhân tham gia livestream giới thiệu về sản phẩm nón lá làng nghề Tri Lễ.

Đưa nghề truyền thống lên không gian số

Trải qua hàng trăm năm tồn tại, nhiều làng nghề vẫn duy trì phương thức sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Mỗi sản phẩm thủ công không chỉ có giá trị sử dụng mà còn chứa đựng kỹ thuật, tập quán nghề nghiệp và dấu ấn văn hóa của cộng đồng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường thay đổi nhanh chóng, nhiều làng nghề đang đứng trước không ít khó khăn. Sản phẩm công nghiệp ngày càng đa dạng, đầu ra của hàng thủ công chưa ổn định, lực lượng lao động trẻ theo nghề còn ít, trong khi khả năng quảng bá và tiếp cận thị trường của nhiều hộ sản xuất vẫn hạn chế.

Trong khi đó, xu hướng tiêu dùng lại mở ra những cơ hội mới khi ngày càng nhiều khách hàng quan tâm đến sản phẩm thủ công, thân thiện với môi trường, có nguồn gốc rõ ràng và mang câu chuyện văn hóa riêng. Công nghệ số vì thế đang trở thành một trong những công cụ giúp làng nghề thu hẹp khoảng cách với người tiêu dùng.

Tại phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị mô hình “Đan lát Thọ Đơn - Hành trình số hóa làng nghề” được triển khai từ đầu năm 2026 bởi nhóm phụ nữ trong phường. Từ thực tế nghề đan lát hơn 400 năm tuổi đang dần thu hẹp lực lượng lao động, nhóm lựa chọn công nghệ số để quảng bá sản phẩm, lưu giữ dữ liệu về nghề và kết nối người làm nghề với khách hàng.

Qua khảo sát của nhóm, hiện chỉ còn gần 350 người duy trì nghề đan lát Thọ Đơn, trong đó lao động trẻ chiếm chưa đến 15%. Điều này cho thấy một thách thức không nhỏ đối với khả năng trao truyền nghề trong tương lai.

Từ đó, website, thư viện số và các nền tảng mạng xã hội được xây dựng để lưu giữ hình ảnh, thông tin về làng nghề, nghệ nhân và kỹ thuật đan lát. Các video ngắn ghi lại từng công đoạn sản xuất được đưa lên Facebook, TikTok và các kênh trực tuyến, giúp sản phẩm vốn chỉ quen thuộc trong phạm vi địa phương có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng ở nhiều nơi.

Người thợ cũng dần làm quen với một phương thức quảng bá mới. Thay vì chỉ bán cho người quen hoặc qua các mối hàng truyền thống, sản phẩm được chụp ảnh, quay video, giới thiệu trên môi trường số và gắn với câu chuyện về người làm nghề.

Bà Nguyễn Thị Rảnh, một người làm nghề đan lát Thọ Đơn, phường phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị chia sẻ: được hỗ trợ trong quá trình số hóa, cho biết trước đây người dân không thành thạo việc quảng bá sản phẩm trên internet. Việc được hỗ trợ chụp ảnh, quay video và giới thiệu sản phẩm đã giúp nhiều người biết đến nghề hơn, đồng thời tạo thêm niềm tin khi thấy lớp trẻ quan tâm đến việc gìn giữ nghề truyền thống.

Từ gian hàng làng quê đến phiên Livestream

Nếu Thọ Đơn lựa chọn website, thư viện số và mạng xã hội làm điểm khởi đầu thì tại xã Dân Hòa, Hà Nội, nón lá Tri Lễ lại được đưa đến người tiêu dùng thông qua các phiên livestream.

Trong một phiên phát sóng tổ chức ngay tại đình làng Tri Lễ, hơn 10 sản phẩm nón, mũ lá được giới thiệu như nón lá già, nón Lâm Xung, nón đĩa, nón quai thao, nón ba tầm, mũ lưỡi trai, mũ Pháp, mũ cối lệch… Sự đa dạng này cho thấy nghề làm nón không chỉ dừng lại ở các sản phẩm truyền thống mà đang từng bước tìm tòi mẫu mã để phù hợp hơn với nhu cầu thị trường.

Qua livestream, người xem không chỉ nhìn thấy sản phẩm hoàn chỉnh mà còn được chứng kiến quá trình tạo ra một chiếc nón, từ lựa chọn nguyên liệu, làm vành, xếp lá, khâu, chằm đến hoàn thiện sản phẩm.

Họ có thể đặt câu hỏi trực tiếp, tìm hiểu câu chuyện nghề, trao đổi với người thợ và đặt hàng ngay trong phiên phát sóng. Khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng vì thế được rút ngắn đáng kể.

Buổi livestream thu hút hàng nghìn lượt người xem cùng nhiều lượt tương tác, chia sẻ và hỏi mua sản phẩm. Không gian số từ chỗ chỉ là nơi quảng bá đã trở thành một kênh kết nối trực tiếp giữa làng nghề và thị trường.

Nghệ nhân Vũ Bá Trình, người gắn bó với nghề làm nón từ nhỏ, cho biết mong muốn lớn nhất của ông là nghề truyền thống của cha ông được tiếp tục gìn giữ và trao truyền cho thế hệ sau.

Chính câu chuyện của những người thợ như ông cho thấy giá trị của chuyển đổi số không chỉ được đo bằng số lượng đơn hàng. Phía sau mỗi sản phẩm là một nghề, một cộng đồng và ký ức văn hóa đã được hình thành qua nhiều thế hệ.

Không chỉ là bán sản phẩm

Điểm chung đáng chú ý trong quá trình chuyển đổi số của Thọ Đơn và Tri Lễ là công nghệ không chỉ được sử dụng như một công cụ bán hàng.

Ở Thọ Đơn, các nền tảng số đang giúp lưu trữ hình ảnh, thông tin về người thợ, kỹ thuật đan lát và những câu chuyện gắn với làng nghề. Ở Tri Lễ, livestream lại tạo điều kiện để người tiêu dùng trực tiếp nhìn thấy cách một chiếc nón được làm ra và trò chuyện với người làm nghề.

Cách làm này giúp mỗi sản phẩm có thêm giá trị câu chuyện, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.

Bên cạnh đó, công nghệ số cũng mở ra khả năng kết nối giữa làng nghề và hoạt động trải nghiệm, du lịch. Tại Thọ Đơn, du khách và học sinh có thể đến gặp người thợ, tìm hiểu nguyên liệu, quan sát các công đoạn và thử đan sản phẩm. Những trải nghiệm này sau đó tiếp tục được chia sẻ lên mạng xã hội, tạo thành một vòng kết nối giữa không gian thực và không gian số.

Ở Tri Lễ, sự tham gia của chính quyền địa phương trong các phiên livestream cũng cho thấy chuyển đổi số làng nghề đang dần được nhìn nhận như một hoạt động phát triển kinh tế - văn hóa, thay vì chỉ là sáng kiến riêng lẻ của từng hộ sản xuất.

Từ Thọ Đơn đến Tri Lễ, chuyển đổi số đang mở thêm một con đường để làng nghề truyền thống tiếp cận thị trường và lan tỏa giá trị văn hóa. Công nghệ không thay thế đôi bàn tay người thợ, mà trở thành cầu nối giúp câu chuyện về sản phẩm, con người và kỹ thuật làm nghề được kể sinh động hơn, đi xa hơn. Khi giá trị truyền thống được kết nối với những phương thức truyền thông mới, làng nghề có thêm cơ hội thích ứng, phát triển và tiếp tục được trao truyền trong đời sống hiện đại.