Gỡ “điểm nghẽn” trong chế biến nông sản

Điện Biên và Sơn La đều có lợi thế lớn về đất đai, khí hậu và nguồn nguyên liệu nông nghiệp phong phú. Tuy nhiên, tại nhiều cơ sở sản xuất, nhất là các hợp tác xã, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ ở khu vực nông thôn, hạn chế về vốn đầu tư, máy móc và công nghệ từng là “điểm nghẽn” khiến năng suất thấp, chất lượng sản phẩm thiếu đồng đều và khả năng phát triển sản phẩm giá trị gia tăng còn hạn chế.

Tại Điện Biên, cà phê là một trong những sản phẩm nông nghiệp chủ lực gắn với sinh kế và phát triển kinh tế của người dân xã Mường Ảng. Địa phương hiện có 1.963ha cà phê, trong đó hơn 1.810ha đang trong thời kỳ kinh doanh. Khi vùng nguyên liệu ngày càng mở rộng, yêu cầu nâng cao năng lực chế biến, đa dạng sản phẩm và gia tăng giá trị hạt cà phê cũng ngày càng rõ nét.

Trước đây, do thiếu kinh phí đầu tư thiết bị, nhiều công đoạn chế biến cà phê phải thực hiện thủ công, năng suất thấp, sản phẩm chưa đa dạng. Từ nguồn khuyến công quốc gia và địa phương, 4 cơ sở chế biến cà phê gồm Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Cà phê Việt Bắc, Công ty TNHH Hải An, Hợp tác xã Minh Duy và cơ sở chế biến cà phê Hà Chung đã được hỗ trợ tổng kinh phí 800 triệu đồng, với mức hỗ trợ từ 150 - 300 triệu đồng/cơ sở để đầu tư máy móc, thiết bị.

Các thiết bị rang cà phê công nghệ mới đã từng bước thay thế phương thức rang thủ công, giúp cơ sở chủ động hơn trong sản xuất, nâng cao năng suất và kiểm soát tốt hơn chất lượng từng mẻ sản phẩm.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Giám đốc Hợp tác xã Minh Duy, xã Mường Ảng, cho biết nguồn vốn khuyến công đã giúp HTX có thêm điều kiện đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại. Việc ứng dụng máy rang không chỉ giúp quá trình chế biến chủ động hơn mà còn bảo đảm độ đồng đều của hạt cà phê, tạo nền tảng để HTX nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường.

Không chỉ với cà phê, nguồn khuyến công tại Điện Biên còn được hướng tới nhiều sản phẩm đặc trưng khác.

Tại cơ sở sản xuất Hồng Trà của hộ kinh doanh Nguyễn Thị Hồng, xã Tủa Chùa, máy đóng gói trà túi lọc có tem chỉ được đầu tư từ nguồn hỗ trợ khuyến công đã thay thế nhiều thao tác thủ công. Thiết bị có thể tự động thực hiện các công đoạn định lượng trà, tạo túi lọc, đính dây chỉ, gắn tem và hàn kín bao bì.

Theo bà Nguyễn Thị Hồng, trước đây công đoạn đóng gói tốn nhiều thời gian và nhân công. Khi có máy móc hỗ trợ, cơ sở chủ động hơn trong sản xuất, sản phẩm hoàn thiện nhanh, đồng đều và bảo đảm tính thẩm mỹ hơn, đồng thời giảm chi phí nhân công và tạo điều kiện mở rộng thị trường.

Hội đồng bình chọn sản phẩm CNNTTB tỉnh trao Giấy chứng nhận sản phẩm CNNTTB cho Công ty CP Chè Cờ đỏ Mộc Châu.

Tại Sơn La, tác động của khuyến công cũng thể hiện rõ qua các mô hình ứng dụng máy móc vào chế biến sâu nông sản.

Năm 2025, hộ kinh doanh Amifarm Mộc Châu, xã Tân Yên, được thụ hưởng Đề án “Hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến vào sản xuất chế biến sữa chua khô”. Cơ sở được hỗ trợ đầu tư máy sấy thăng hoa trị giá 680 triệu đồng, công suất 70kg nguyên liệu/mẻ, thời gian sấy từ 24 - 32 giờ.

Trong đó, nguồn khuyến công hỗ trợ 288 triệu đồng mua máy, đồng thời hỗ trợ cơ sở tư vấn, thiết kế mẫu mã, bao bì sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Quang Vinh, chủ hộ kinh doanh Amifarm Mộc Châu, mỗi năm cơ sở dự kiến tiêu thụ khoảng 36.000kg sữa tươi, tạo việc làm cho 10 lao động trực tiếp với thu nhập từ 9 - 12 triệu đồng/người/tháng và liên kết tiêu thụ sản phẩm cho hàng chục hộ chăn nuôi bò sữa. Sản phẩm sữa chua sấy thăng hoa bước đầu được thị trường đón nhận tích cực.

Từ hỗ trợ thiết bị đến chuẩn hóa sản phẩm

Hiệu quả của khuyến công không chỉ nằm ở những máy móc được đầu tư. Quan trọng hơn, việc đổi mới công nghệ đang tạo điều kiện để các cơ sở công nghiệp nông thôn chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, giảm chi phí, đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng ngày càng tốt hơn các yêu cầu của thị trường.

Tại vùng cà phê Mường Ảng, nguồn khuyến công quốc gia và địa phương đã hỗ trợ 4 cơ sở chế biến cà phê, gồm Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Cà phê Việt Bắc, Công ty TNHH Hải An, Hợp tác xã Minh Duy và Cơ sở chế biến cà phê Hà Chung, với tổng kinh phí 800 triệu đồng; mức hỗ trợ từ 150–300 triệu đồng/cơ sở để đầu tư máy móc, thiết b

Tại Điện Biên, giai đoạn 2021 - 2024, tỉnh triển khai 19 đề án khuyến công với tổng kinh phí hỗ trợ hơn 3,63 tỷ đồng. Trong đó, khuyến công quốc gia hỗ trợ 7 đề án với kinh phí 2,1 tỷ đồng; khuyến công địa phương hỗ trợ 12 đề án với kinh phí hơn 1,53 tỷ đồng. Riêng năm 2025, tỉnh triển khai 5 đề án với tổng kinh phí hỗ trợ 750 triệu đồng.

Thông qua các đề án, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất đã có điều kiện đổi mới máy móc, hoàn thiện quy trình, từng bước nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Ở Sơn La, trong giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh triển khai 51 chương trình, đề án khuyến công với tổng kinh phí gần 9 tỷ đồng, tập trung vào các cơ sở công nghiệp nông thôn có tiềm năng phát triển và sản phẩm gắn với lợi thế địa phương.

Riêng hoạt động hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến đã được triển khai tại 14 cơ sở, với kinh phí trên 3,46 tỷ đồng. Qua đó, nhiều cơ sở đã nâng cao năng suất, ổn định chất lượng, giảm chi phí và mở rộng quy mô sản xuất.

Song song với đầu tư máy móc, Sơn La còn hỗ trợ các cơ sở xây dựng, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, tư vấn thiết kế mẫu mã và bao bì. Đây là những yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh sản phẩm nông nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng chất lượng bên trong mà còn phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về nhận diện thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và trải nghiệm của người tiêu dùng.

Cùng với đó, chương trình khuyến công tại Sơn La còn chú trọng sản xuất sạch hơn, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, từng bước hướng các cơ sở công nghiệp nông thôn tới phương thức sản xuất thân thiện với môi trường.

Mở đường cho sản phẩm vươn xa

Một điểm chung trong hoạt động khuyến công tại Điện Biên và Sơn La là hỗ trợ sản xuất ngày càng được gắn chặt với phát triển thị trường.

Tại Điện Biên, Trung tâm Khuyến công và Tư vấn phát triển công nghiệp không chỉ hỗ trợ đầu tư máy móc mà còn tổ chức bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu; tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất tham gia hội chợ, triển lãm, giới thiệu sản phẩm trong khu vực và trên phạm vi cả nước.

Thông qua các hoạt động này, những sản phẩm được phát triển từ lợi thế nông nghiệp của địa phương có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng, nhà phân phối và đối tác kinh doanh.

Theo ông Phùng Mạnh Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Tư vấn phát triển công nghiệp, Sở Công Thương Điện Biên, mục tiêu của hoạt động khuyến công là hỗ trợ đúng nhu cầu, đúng đối tượng, tạo điều kiện để các cơ sở tập trung đầu tư, hoàn thiện sản phẩm và mở rộng thị trường. Thời gian tới, Trung tâm tiếp tục đồng hành với các cơ sở và chủ thể OCOP trong chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Tại Sơn La, hoạt động bình chọn, tôn vinh sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cũng được tổ chức định kỳ và gắn với trưng bày, quảng bá sản phẩm. Riêng năm 2025, có 67 sản phẩm của 32 cơ sở tham gia bình chọn, trong đó 30 sản phẩm được công nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh.

Việc được công nhận không chỉ tạo thêm giá trị về thương hiệu mà còn mở ra cơ hội để các cơ sở tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, tham gia Chương trình OCOP và kết nối với những thị trường lớn hơn.

Điển hình, sản phẩm Matcha sữa của Công ty cổ phần Chè Cờ Đỏ Mộc Châu được bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2025. Theo ông Trần Mạnh Hòa, Phó Tổng Giám đốc Thường trực Công ty, thông qua các hoạt động khuyến công và xúc tiến thương mại, doanh nghiệp có thêm cơ hội kết nối đối tác, mở rộng thị trường, đồng thời tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu chè gắn với vùng nguyên liệu.

Từ những kết quả bước đầu có thể thấy, nếu đầu tư máy móc giúp giải quyết “nút thắt” trong sản xuất thì hoạt động bình chọn, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại chính là bước tiếp theo giúp sản phẩm tiến gần hơn đến thị trường.

Tuy nhiên, quy mô hỗ trợ hiện vẫn còn hạn chế so với nhu cầu đầu tư thực tế của nhiều cơ sở, đặc biệt đối với các dây chuyền chế biến sâu có giá trị lớn. Điều này đặt ra yêu cầu chương trình khuyến công thời gian tới cần tiếp tục lựa chọn đúng những khâu có khả năng tạo tác động lan tỏa, ưu tiên công nghệ chế biến, tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và liên kết thị trường.

Khi nguồn hỗ trợ được đặt đúng “điểm nghẽn”, một thiết bị mới không đơn thuần giúp tăng năng suất mà còn có thể kéo theo sự thay đổi trong quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm, khả năng liên kết nguyên liệu và phương thức tiếp cận thị trường.

Từ những dây chuyền rang cà phê, máy đóng gói trà tại Điện Biên đến công nghệ sấy thăng hoa, phát triển sản phẩm chè tại Sơn La, khuyến công đang từng bước tạo thêm động lực để các cơ sở công nghiệp nông thôn khai thác tốt hơn lợi thế bản địa, nâng cao giá trị nông sản và xây dựng sản phẩm có sức cạnh tranh cao hơn.

Đó cũng là cơ sở để chương trình khuyến công tiếp tục phát huy vai trò như một “bệ phóng”, đưa những sản phẩm mang đặc trưng của miền núi Tây Bắc từ vùng nguyên liệu đến những thị trường ngày càng rộng mở.