Học nghề để hiểu nghề

Theo kế hoạch của Ban tổ chức, Hội thi “Yêu làng nghề quê em - xã Lê Lợi 2026” được triển khai với thông điệp “Giữ nghề - Sáng tạo - Trải nghiệm - Quảng bá và kết nối du lịch”. Hoạt động hướng tới khơi dậy tình yêu quê hương, niềm tự hào về nghề truyền thống, đồng thời giúp thế hệ trẻ hiểu hơn công sức của các nghệ nhân và những người đã gìn giữ nghề qua nhiều thế hệ.

Điểm đặc biệt là hội thi không bắt đầu bằng những bài thuyết trình lý thuyết mà từ chính thao tác của nghề.

Ở phần thi đầu tiên, thí sinh lựa chọn thực hiện kéo đũi hoặc đánh ống - những công đoạn thủ công trong quy trình làm lụa đũi. Theo kế hoạch, phần thi diễn ra chiều 20/9 tại Nhà cổ, Hợp tác xã Lụa đũi Nam Cao.

Việc lựa chọn những kỹ năng nghề truyền thống làm nội dung thi mang một ý nghĩa khác với việc chỉ tham quan, nghe giới thiệu. Người trẻ phải trực tiếp quan sát, học thao tác và thử thực hiện một công việc mà các thế hệ trước đã làm trong hàng trăm năm.

Điều này càng có ý nghĩa khi nghề dệt đũi Nam Cao đã có lịch sử khoảng 400 năm và được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2023. Những công đoạn như kéo sợi, đánh ống, dệt và nhuộm vải hiện cũng được đưa vào các chương trình trải nghiệm cho khách trình trải nghiệm cho khách tham quan.

Làng nghề đang được hồi sinh theo hướng vừa gìn giữ kỹ thuật truyền thống, vừa phát triển sản phẩm và du lịch trải nghiệm. Năm 2025, Hợp tác xã Lụa đũi Nam Cao sản xuất khoảng 15.000m vải, đưa ra thị trường trong nước và quốc tế khoảng 20.000 sản phẩm và tạo việc làm thường xuyên cho hơn 100 hộ dân. Tuy nhiên, chính địa phương cũng chỉ ra một khó khăn đáng chú ý là thiếu lực lượng lao động trẻ kế cận nghề.

Bởi vậy, việc đưa người trẻ trở lại gần với khung cửi, sợi đũi hay những thao tác thủ công không chỉ mang tính trải nghiệm. Đó còn là một cách tạo sự tiếp xúc ban đầu giữa thế hệ kế cận với nghề truyền thống.

Từ biết làm nghề đến biết kể chuyện về nghề

Nếu phần thi nghề giúp người trẻ hiểu một sản phẩm được tạo ra như thế nào, hai nội dung tiếp theo đưa câu chuyện xa hơn.

Ở phần thi video “Kể chuyện làng nghề quê em”, thí sinh thực hiện video dài từ 5-10 phút, giới thiệu một hoặc nhiều trong ba làng nghề của xã Lê Lợi gồm lụa đũi Nam Cao, chạm bạc Lê Lợi và mây tre đan Thượng Hiền. Nội dung có thể xoay quanh nghệ nhân, người làm nghề, công đoạn sản xuất, sản phẩm, câu chuyện gia đình hay những nét văn hóa riêng của từng nét văn hóa riêng của từng làng nghề.

Đây cũng chính là lợi thế khá đặc biệt của xã Lê Lợi. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, ba dòng nghề truyền thống cùng hội tụ trên một địa bàn, tạo điều kiện để địa phương kết nối sản xuất, văn hóa và du lịch thay vì phát triển từng làng nghề riêng lẻ.

Điểm đáng chú ý trong thể lệ là Ban tổ chức ưu tiên nghệ nhân thật, sản phẩm thật, hình ảnh thực tế và câu chuyện thật, đồng thời không khuyến khích sao chép nội dung có sẵn.

Như vậy, để hoàn thành một video, người trẻ phải bước vào làng nghề, gặp người làm nghề, quan sát công việc, tìm hiểu câu chuyện và lựa chọn cách kể của riêng mình. Từ người xem, các em trở thành người ghi chép và truyền tải di sản.

Đó là một bước chuyển đáng chú ý trong cách bảo tồn nghề truyền thống. Bởi một nghề chỉ thực sự được tiếp nối khi thế hệ sau không chỉ biết tên sản phẩm mà hiểu được con người, kỹ thuật và văn hóa phía sau sản phẩm ấy.

Hội thi còn đặt ra một bài toán xa hơn: Làm thế nào để giá trị nghề truyền thống có thể trở thành tài nguyên cho phát triển du lịch.

Trong phần “Du lịch làng nghề quê em”, dự kiến tổ chức ngày 4/10 tại Nhà Văn hóa xã Lê Lợi, thí sinh xây dựng slide và trực tiếp thuyết trình về niềm tự hào đối với làng nghề cũng như những ý tưởng để quảng bá nghề tới du khách trong và ngoài nước. Các đề xuất về trải nghiệm nghề, sản phẩm sáng tạo, kể chuyện nghệ nhân, truyền thông, xây dựng tour và đặc biệt là kết nối ba làng nghề thành một điểm đến chung đều được khuyến khích.

Hướng đi này có cơ sở từ thực tế. Làng nghề lụa đũi Nam Cao hiện đã phát triển hoạt động tham quan, trải nghiệm; du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn có thể tìm hiểu vùng nguyên liệu, quan sát và trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất. Việc gắn sản phẩm OCOP với du lịch được tỉnh Hưng Yên xác định là một hướng giúp nâng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.