Đặt mục tiêu thoát nghèo toàn diện

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp về báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2035; Dự thảo Nghị định quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2026-2030

Chiều 12/9, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp trực tiếp kết hợp trực tuyến nghe Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo, cùng các bộ ngành, địa phương và chuyên gia thảo luận về chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026–2035; đồng thời cho ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2026–2030.

Theo báo cáo của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng, chuẩn nghèo giai đoạn mới được xác định dựa trên hai nhóm tiêu chí: thu nhập và mức thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản. Cụ thể, chuẩn thu nhập dự kiến là 2,2 triệu đồng/người/tháng ở nông thôn và 2,8 triệu đồng/người/tháng ở đô thị, hướng tới tiệm cận mức sống tối thiểu vào năm 2028.

Nếu áp dụng chuẩn này, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều sẽ tăng từ 1,93% lên 11,7%, tương ứng khoảng 3,3 triệu hộ. Điều này kéo theo yêu cầu nguồn lực lớn: kinh phí hỗ trợ an sinh xã hội năm 2026 dự kiến khoảng 30.000 tỷ đồng, gấp đôi năm 2025; bình quân giai đoạn 2026–2030 khoảng 23.000 tỷ đồng/năm, cao hơn mức 19.000 tỷ đồng/năm của giai đoạn trước.

Chương trình mới sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc với các đối tượng thụ hưởng là hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, cộng đồng dân cư, hợp tác xã và tổ chức liên quan. Lộ trình chia làm hai giai đoạn: 2026–2030 và 2031–2035, bảo đảm phát triển bao trùm, lấy người dân làm trung tâm, gắn với công nghiệp hóa – đô thị hóa, chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh.

Mục tiêu đặt ra đến năm 2030, thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng 2,5–3 lần so với năm 2020; 100% xã nghèo thoát nghèo; ít nhất 65% xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 10% đạt chuẩn hiện đại; 4–5 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Đến năm 2035, thu nhập của người dân nông thôn tiếp tục tăng gấp 1,6–2 lần so với năm 2030; ít nhất 85% xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 4–5 địa phương đạt chuẩn hiện đại.

Tích hợp chương trình, khắc phục phân tán nguồn lực

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu tại hội nghị

Một điểm đáng chú ý được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là sự cần thiết của việc tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia. Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường cho rằng, trong bối cảnh quy mô xã thay đổi sau sáp nhập, việc xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững cần có cách tiếp cận đồng bộ, tránh trùng lặp và lãng phí nguồn lực.

“Việc gộp các chương trình như xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc, miền núi sẽ giúp thống nhất mục tiêu, giải pháp, đồng thời khắc phục khó khăn trong phân bổ, giải ngân ngân sách”, ông Cường nhấn mạnh.

Đồng tình với quan điểm này, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho rằng chương trình mới phải khắc phục hạn chế của giai đoạn trước, khi nhiều địa phương có nguồn lực nhưng không giải ngân được do tiêu chí chung chung, thiếu định hướng cụ thể. Ông đề nghị lựa chọn 3–4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm mang tính đột phá, ví dụ tập trung vào phát triển sinh kế, tạo việc làm, nâng cao chất lượng dịch vụ cơ bản, ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp và thúc đẩy chuyển đổi số ở nông thôn.

Ý kiến từ các địa phương cũng thống nhất rằng, cần thiết kế chương trình theo hướng linh hoạt: hoặc lồng ghép cả 3 chương trình, hoặc trước mắt gộp 2 chương trình về giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới, song phải có hướng dẫn chi tiết để đảm bảo tính khả thi. Đồng thời, các tiêu chí về nhà ở, y tế, giáo dục cần được rà soát, thống nhất nhằm tránh tình trạng “làm lại từ đầu” khi triển khai nhiều chương trình cùng lúc.

Huy động sức dân và phát huy vai trò cộng đồng

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy phát biểu tại cuộc họp.

Tổng nguồn lực huy động cho chương trình giai đoạn 2026–2035 dự kiến lên tới 12,35 triệu tỷ đồng. Trong đó, giai đoạn 2026–2030 là 4,93 triệu tỷ đồng, giai đoạn 2031–2035 khoảng 7,42 triệu tỷ đồng. Nguồn vốn này được phân bổ ưu tiên cho các xã nghèo, các xã phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới, đồng thời dành một phần cho công tác quản lý, giám sát, đánh giá.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát nhấn mạnh: “Bàn về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững chính là bàn về một vấn đề chiến lược, có ý nghĩa sống còn với sự phát triển đất nước. Đất nước không thể vươn mình nếu nông thôn không vươn mình”.

Theo ông Phát, thành công lớn nhất của 15 năm xây dựng nông thôn mới vừa qua là cách tiếp cận coi đây là một cuộc vận động toàn dân, chứ không chỉ là chương trình đầu tư. “Trung ương hỗ trợ, nhưng chính quyền và nhân dân địa phương mới là lực lượng quyết định. Ở Tuyên Quang, chỉ với 170 tấn xi măng và 2 triệu đồng hỗ trợ, nhân dân đã làm được 1.000 km đường trong 3 năm. Nếu đấu thầu, chi phí có thể lên tới 1 tỷ đồng/km. Cách làm này vừa tiết kiệm, vừa nhanh, lại nhận được sự đồng thuận cao của người dân”, ông dẫn chứng.

Ông Phát cũng cho rằng, trong giai đoạn mới, khi bối cảnh thay đổi và yêu cầu ngày càng cao, cần tiếp cận theo hướng phát triển nông thôn hiện đại, bền vững. Điều này không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống chính trị.

Việc tích hợp chương trình mục tiêu quốc gia, đổi mới cách tiếp cận và phát huy sức mạnh cộng đồng được xem là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nông thôn hiện đại, văn minh, giàu bản sắc. Đây không chỉ là một nhiệm vụ kinh tế - xã hội, mà còn là nền tảng để đất nước phát triển nhanh và bền vững trong những thập niên tới./.