Không gian văn hóa của làng nghề Bát Tràng

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 15 km, Bảo tàng gốm Bát Tràng nằm trong khuôn viên Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, được xây dựng với mục tiêu giới thiệu và tôn vinh các giá trị văn hóa của làng nghề truyền thống, đặc biệt là nghề gốm Bát Tràng, một trong những làng nghề nổi tiếng nhất của Việt Nam.

Kiến trúc xoắn ốc độc đáo của Bảo tàng gốm Bát Tràng lấy cảm hứng từ bàn xoay gốm của người nghệ nhân

Công trình được khởi công xây dựng vào năm 2018 và hoàn thành vào năm 2021. Với diện tích gần 4.000 m², công trình gồm năm tầng nổi và một tầng hầm, bao gồm các khu trưng bày, trải nghiệm nghề gốm, không gian nghệ thuật và các dịch vụ phục vụ du khách.

Nhờ ý tưởng kiến trúc sáng tạo cùng cách khai thác hài hòa yếu tố truyền thống và hiện đại, công trình đã được trao Giải Vàng tại Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia Việt Nam 2022 - 2023 và trở thành một trong những công trình kiến trúc văn hóa tiêu biểu của Việt Nam trong những năm gần đây.

Ngay từ bên ngoài, bảo tàng gây ấn tượng mạnh với du khách bởi các khối kiến trúc xoắn ốc màu gạch nung mang hơi hướng văn hóa truyền thống đặc trưng của làng gốm Bát Tràng. Thiết kế này được lấy cảm hứng từ hình ảnh bàn xoay gốm - công cụ quen thuộc trong quá trình tạo hình sản phẩm của người thợ.

Những lớp tường gạch uốn cong xếp chồng lên nhau tạo nên hình dáng giống như những vòng đất đang được xoay tròn trên bàn xoay. Màu sắc của gạch nung không chỉ mang lại cảm giác ấm áp mà còn gợi nhắc đến màu đất - nguyên liệu chính tạo nên các sản phẩm gốm.

Không gian trưng bày tại bảo tàng giới thiệu nhiều sản phẩm gốm tiêu biểu của làng nghề Bát Tràng

Không gian bên trong bảo tàng được thiết kế mở với giếng trời ở trung tâm, cho phép ánh sáng tự nhiên lan tỏa khắp các tầng. Nhờ vậy, toàn bộ công trình vừa mang nét hiện đại, vừa giữ được sự gần gũi với vật liệu và không gian truyền thống của làng nghề.

Tầng 1 là khu quảng trường bàn xoay và khu trưng bày, giới thiệu nhiều sản phẩm gốm sứ tiêu biểu của làng nghề. Tầng 2 trưng bày nhiều hiện vật gốm cổ cùng các tác phẩm gốm nghệ thuật đương đại. Tầng 3 là Trung tâm nghệ thuật đương đại CHON | DEL’ART, nơi tổ chức các hoạt động triển lãm và giao lưu sáng tạo của các nghệ sĩ. Tầng 4 là khu hội trường, nhà hàng và khu cafe với thiết kế không gian mở.

Ở tầng cao nhất là Hương Sa Art House, nơi diễn ra các hoạt động thiền trà và trưng bày nghệ thuật ánh sáng. Từ đây, du khách có thể quan sát toàn cảnh làng gốm Bát Tràng với những mái nhà cổ và các lò gốm truyền thống.

Trải nghiệm nghề gốm góp phần lan tỏa giá trị làng nghề

Một trong những hoạt động thu hút đông đảo du khách tại bảo tàng là khu Bàn Xoay Studio nằm ở tầng hầm. Đây là không gian trải nghiệm nghề gốm, nơi khách tham quan có thể trực tiếp thử sức với việc tạo hình sản phẩm gốm.

Trước khi bắt đầu, du khách được xem video hướng dẫn về các bước cơ bản để tạo hình sản phẩm. Sau đó, dưới sự hướng dẫn của nhân viên, người tham gia sẽ trực tiếp nhào nặn đất sét và thử tạo hình trên bàn xoay.

Sản phẩm gốm sau khi được du khách hoàn thiện và trang trí theo ý tưởng sáng tạo

Quá trình trải nghiệm thường gồm nhiều công đoạn, từ đặt khối đất lên bàn xoay, điều chỉnh lực tay để tạo hình, cho đến hoàn thiện sản phẩm. Sau khi tạo hình xong, sản phẩm sẽ được mang đi sấy khô trước khi tiếp tục trang trí và tô màu theo ý tưởng sáng tạo của mỗi du khách.

Thông qua hoạt động này, du khách sẽ hiểu rõ hơn về sự khéo léo, tỉ mỉ và kiên nhẫn của những người thợ gốm, những yếu tố đã góp phần tạo nên giá trị đặc biệt của nghề gốm truyền thống. Giúp công chúng hiểu rõ hơn về lịch sử cũng như giá trị văn hóa của làng nghề Bát Tràng. Đây cũng là cách để những câu chuyện về đất, lửa và bàn tay khéo léo của người thợ gốm tiếp tục được lan tỏa đến nhiều thế hệ.

Sự ra đời của Bảo tàng gốm Bát Tràng với không gian trưng bày, hoạt động trải nghiệm và các chương trình nghệ thuật đã tạo thêm một điểm đến văn hóa - du lịch cho Hà Nội, góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của nghề gốm truyền thống.

Các sản phẩm gốm nghệ thuật thể hiện kỹ thuật chế tác tinh xảo của nghệ nhân Bát Tràng

Theo các tài liệu nghiên cứu, Làng gốm Bát Tràng được hình thành từ khoảng thế kỷ XIII và nhanh chóng trở thành một trung tâm sản xuất gốm nổi tiếng. Trong suốt nhiều giai đoạn lịch sử, sản phẩm gốm Bát Tràng không chỉ phục vụ đời sống sinh hoạt trong nước mà còn được xuất khẩu sang nhiều quốc gia trong khu vực.

Trong không gian trưng bày, nhiều sản phẩm gốm cổ mang các họa tiết quen thuộc như rồng, phượng, hoa sen hay các hoa văn dân gian được giới thiệu. Những hiện vật này không chỉ thể hiện kỹ thuật chế tác tinh xảo mà còn phản ánh đời sống văn hóa và thẩm mỹ của người Việt qua từng thời kỳ.

Hoàng Như Trang