Giữ bản sắc trong phát triển du lịch cộng đồng

Đến với Hợp tác xã (HTX) Du lịch cộng đồng người Dao bản Mậu (thôn Mậu, xã Tây Yên Tử), du khách không chỉ được hòa mình vào không gian thiên nhiên trong lành mà còn có cơ hội trải nghiệm những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Dao. Trong căn bếp ấm lửa, chị Triệu Thị Hoa, Giám đốc HTX cùng các thành viên đang tất bật chuẩn bị bánh chưng nhân lạc, bánh dày và các món ăn truyền thống để đón đoàn khách ghé thăm.

Dẫn chúng tôi tham quan vườn thuốc nam với nhiều loại thảo dược quý, chị Hoa chia sẻ: “Những bài thuốc tắm lá, ngâm chân, xông hơi hỗ trợ phục hồi sức khỏe là tri thức bản địa được bà con gìn giữ qua nhiều thế hệ. Chúng tôi luôn cố gắng giới thiệu đến du khách những món ăn truyền thống, nghề thêu và các phong tục tập quán của người Dao. Mong muốn lớn nhất là du khách được trải nghiệm đời sống văn hóa của đồng bào một cách chân thực, gần gũi nhất”.

Nằm bên sườn Tây của dãy Yên Tử linh thiêng, thôn Mậu là nơi sinh sống tập trung của đồng bào Dao với nhiều giá trị văn hóa đặc sắc còn được bảo tồn nguyên vẹn. Theo ông Nguyễn Văn Toàn, Bí thư Chi bộ thôn Mậu, thôn hiện có 356 hộ với hơn 1.300 nhân khẩu, trong đó khoảng 80% phụ nữ biết nghề thêu truyền thống. Không chỉ phục vụ nhu cầu gia đình, nhiều sản phẩm thêu đã trở thành hàng hóa mang lại thu nhập cho người dân. Cùng với trang phục, tiếng nói, dân ca, phong tục tập quán và kho tàng tri thức dân gian phong phú, đây chính là nguồn tài nguyên văn hóa quý giá để phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững.

Tạo động lực tăng trưởng từ văn hóa

Xã Tây Yên Tử được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Tây Yên Tử và xã Thanh Luận, mở ra không gian phát triển mới cho địa phương miền núi của tỉnh Bắc Ninh.

Được thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở sáp nhập thị trấn Tây Yên Tử và xã Thanh Luận, xã Tây Yên Tử có diện tích hơn 132 km² với trên 10.600 người dân sinh sống tại 11 thôn. Mặc dù vẫn là địa bàn đặc biệt khó khăn của tỉnh Bắc Ninh do điều kiện địa hình miền núi rộng, chia cắt và tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, song địa phương đang từng bước khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế sẵn có để phát triển kinh tế - xã hội.

Với hơn 10.000 ha rừng, hệ sinh thái đa dạng cùng không gian văn hóa - tâm linh đặc sắc của vùng Tây Yên Tử, địa phương xác định phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa là hướng đi trọng tâm. Đến nay, giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất nông nghiệp đạt 136 triệu đồng; xã xây dựng được 4 sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn 3 sao. Đặc biệt, khu du lịch sinh thái - tâm linh Tây Yên Tử và các mô hình du lịch cộng đồng thu hút trên 200.000 lượt khách mỗi năm, tạo nguồn sinh kế ổn định cho người dân địa phương.

Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lê Đức Thắng, mục tiêu của Tây Yên Tử là đến năm 2027 cơ bản xóa hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều, thoát khỏi diện đặc biệt khó khăn và phấn đấu trở thành phường trước năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, địa phương xác định văn hóa vừa là nền tảng tinh thần vừa là động lực phát triển. Nhận thức của người dân về vai trò của văn hóa trong xây dựng nông thôn mới ngày càng được nâng cao.

Xã đặt mục tiêu từ năm 2026 dành tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm cho lĩnh vực văn hóa và tiếp tục tăng theo nhu cầu thực tế. Cùng với đó là đẩy mạnh gắn kết giữa bảo tồn văn hóa với quản lý, bảo vệ rừng; phát triển du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa - tâm linh; khai thác hiệu quả các giá trị bản sắc của đồng bào Dao gắn với sinh kế dưới tán rừng.

Con đường Tây Yên Tử lựa chọn là phát triển xanh, bền vững dựa trên kinh tế hợp tác, kinh tế rừng và du lịch văn hóa. Từ những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, địa phương đang từng bước biến tiềm năng thành lợi thế, đưa “rừng vàng, di sản quý” trở thành nguồn lực phát triển và sinh kế lâu dài cho người dân.