Ngày 28/4, tại TP.HCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc năm 2026. Hội nghị nằm trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế Khoa học Công nghệ Thủy sản Việt Nam lần thứ nhất (VinaFis Expo 2026).

Hội nghị thu hút sự tham gia của đông đảo nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức trong nước và quốc tế. Ảnh. Nguyễn Thủy.

Hội nghị được tổ chức nhằm cụ thể hóa mục tiêu tăng trưởng hàng năm 4-5% của ngành, đồng thời định hướng xây dựng Chương trình khoa học công nghệ trọng tâm giai đoạn 2026 - 2030 phục vụ phát triển thủy sản bền vững, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Hội nghị quy tụ đông đảo đại biểu, bao gồm các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức trong nước và quốc tế, cùng đại diện các địa phương và bà con ngư dân.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, trong bối cảnh năm 2025 tiếp tục nhiều khó khăn, thách thức, kết quả đạt được của toàn ngành vẫn rất đáng ghi nhận. Dù chịu thiệt hại lớn do thiên tai, nhưng riêng thủy sản vẫn đạt 9,5 triệu tấn - mức cao nhất từ trước đến nay; xuất khẩu đạt 11,32 tỷ USD. Đáng chú ý, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 70,61 tỷ USD, trong đó nông, lâm, thủy sản đóng góp 21,3 tỷ USD.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, tại phiên tổng kết năm 2025 trước Quốc hội, Thủ tướng đã khẳng định nông nghiệp, môi trường là “trụ đỡ” của nền kinh tế, vì vậy cần được bố trí nguồn lực tương xứng, khoảng 186,5 nghìn tỷ đồng, trong khi kế hoạch hiện mới dừng ở mức 127 nghìn tỷ đồng theo định hướng triển khai Nghị quyết 19 và Kết luận 29, với tầm nhìn đến năm 2045.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Dù thủy sản đạt kết quả tích cực, trong bối cảnh thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ngành vẫn còn nhiều việc phải làm. Thứ trưởng dẫn chứng, khoa học công nghệ đã đóng góp quan trọng vào những thành tựu thời gian qua, từ hệ thống thủy lợi đến nâng cao độ che phủ rừng, hay việc giảm diện tích lúa từ 3,8 triệu ha xuống khoảng 3,1 triệu ha nhưng vẫn duy trì sản lượng 43,5 triệu tấn, trong đó 85-89% là lúa chất lượng cao. Xuất khẩu thủy sản năm 2025 đạt trên 8 tỷ USD, khẳng định tính đúng đắn của các chủ trương lớn như Nghị quyết 120.

Dù vậy, Thứ trưởng thẳng thắn chỉ ra, khoa học công nghệ chưa thực sự trở thành động lực then chốt. Nhiều đề tài nghiên cứu còn nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết chuỗi, trong khi yêu cầu hiện nay là phải tiếp cận theo tư duy mới, phát triển theo chuỗi giá trị, gắn với kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Các sản phẩm quốc gia như lúa gạo, nấm, cà phê, thủy sản cần được nâng tầm cả về chất lượng và thương hiệu. Trong đó, giống vẫn là yếu tố quyết định năng suất và chất lượng, nhưng thực tế cho thấy nhiều sản phẩm chưa đủ sức cạnh tranh; nghiên cứu về thức ăn, dinh dưỡng còn hạn chế.

Thức ăn thủy sản mỗi năm tiêu thụ khoảng 5,9 triệu tấn, nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu, kéo theo chi phí logistics cao.

Nuôi trồng thủy sản được xác định là hướng phát triển bền vững và hiệu quả trong thời gian tới.

Một vấn đề đáng lo ngại khác trong quá trình đô thị hóa, theo Thứ trưởng là ô nhiễm môi trường nuôi trồng. Qua khảo sát thực tế tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều vùng không thể nuôi hoặc nuôi kém hiệu quả do dịch bệnh, môi trường suy giảm; hệ số thức ăn cao, tăng trưởng thấp. Dù đã có hệ thống quan trắc, nhưng việc xử lý và ứng dụng dữ liệu vào sản xuất còn hạn chế, chưa phục vụ hiệu quả các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là logistics, khi chi phí ở nhiều khâu chiếm tới 60-70% giá thành, làm suy giảm sức cạnh tranh của nông sản khi ra thị trường quốc tế.

Sự kiện được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, gồm phiên toàn thể, bốn tiểu ban chuyên môn và khu triển lãm công nghệ.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, tất cả những điểm nghẽn này phải được giải quyết theo chuỗi ngành hàng. Hội nghị lần này là dịp để kết nối các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp, hướng tới các sản phẩm khoa học có giá trị thực tiễn cao.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng chỉ ra thực trạng đáng suy nghĩ, nhiều đề tài nghiên cứu sau nghiệm thu không đi vào cuộc sống; cơ chế phân bổ và cắt giảm kinh phí chưa thực sự hợp lý; quản lý thiếu chặt chẽ dẫn đến lãng phí nguồn lực.

Trong khi đó, toàn ngành có tới 12.427 cán bộ nghiên cứu khoa học, 44 giáo sư, nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng, trong khi doanh nghiệp lại vận hành hiệu quả hơn dù phải tự chủ toàn bộ chi phí.

Từ đó, Thứ trưởng đề nghị, phải đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học công nghệ, tạo động lực để nhà khoa học sáng tạo và làm giàu chính đáng từ tri thức. Đồng thời, phát triển thị trường khoa học công nghệ, tăng cường kết nối với doanh nghiệp và hội nhập quốc tế.

Với nhiều báo cáo mới, giàu tính thực tiễn tại hội nghị, Thứ trưởng tin tưởng, khoa học công nghệ sẽ trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy ngành thủy sản phát triển xứng tầm tiềm năng.

Thay mặt Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đánh giá cao sự phối hợp của Hội Thủy sản Việt Nam, Vụ Khoa học và Công nghệ, Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường, và các đơn vị liên quan trong việc chuẩn bị Hội nghị khoa học công nghệ ngành thủy sản toàn quốc lần thứ nhất.