Tuy không phải là cao lương mỹ vị nhưng từ bao đời nay, tương Nam Đàn vẫn được biết đến là thương hiệu mang nét đặc trưng riêng của xứ Nghệ. “Nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn”, mỗi lần có dịp ghé về Nam Đàn, điều không thể bỏ qua là nếm thử thứ sản vật đầy trầm tích văn hóa này.

Tương Sa Nam Hương Dương - sản phẩm OCOP 4 sao Nghệ An

Công đoạn đầu tiên của quy trình làm tương Nam Đàn là làm mốc. Mốc được làm từ hạt ngô hoặc nếp, điều quan trọng để làm mốc chính là chọn loại nếp chính mùa, hạt mùi thơm và chắc mẩy. Nếp sẽ được vò thật kỹ, đem đi hông, sau đó rải đều để nguội. Khi xôi nguội hẳn, người làm rưới vào một ít nước chè đặc và đem ủ kín bằng lá nhãn. Sau 12-15 ngày nếu mốc lên đều có màu vàng da cam hoặc màu đen óng như mật là được. Lúc này mốc được bóp vụn ra, đem phơi nắng cho thật giòn và cuối cùng là cho vào túi nilon giữ kín chờ ngày ngả tương.

Gia đình chị Hồ Thị Xuân Hương, cơ sở HTX sản xuất và chế biến Tương Sa Nam Hương Dương tại Xóm 2, Nam Anh (Nam Đàn) đã hơn 60 năm hành nghề thấm được những vất vả, kì công từ những công đoạn đầu tiên để làm tương, chị chia sẻ: “Đây được coi là giai đoạn kì công, vất vả nhất, quyết định cơ bản sự thành bại của sản phẩm tương huyện Nam Đàn. Mốc phải phơi nắng to, cũng không thể sấy, vì phụ thuộc vào thời tiết nên phải làm tranh thủ để cất giữ”.

Chị Hồ Thị Xuân Hương - GĐ HTX sản xuất và chế biến Tương Sa Nam Hương Dương đang phơi nắng mốc sau khi ủ

Song song với quá trình phơi mốc, người làm tương phải sàng lọc đậu, đem rang cho chín đều rồi xay vỡ cho lên bếp nấu trong khoảng 10-12 giờ. Sau khi nấu kỹ đổ đậu vào chum ủ chỉ một tuần, khi nước đậu tỏa mùi thơm ngào ngạt là lúc có thể ngạ tương. Đem bột mốc và muối trộn vào chung nước đậu dùng thanh tre khuấy đều ủ tương trong 1-2 tháng là tương đã chín.

Những nồi đậu tương đang trong quá trình được nấu chín

Tương Nam Đàn đạt chuẩn phải có màu vàng ươm hoặc màu cánh gián. Chai tương không có màu nâu như tương Bần, mà vàng sánh như mật ong. Những mảnh đậu lơ lửng trong nước tương đặc quánh, thơm và ngọt lịm. Dù lượng muối bỏ vào làm tương không ít, nhưng vị đậm đà của muối biển đã chìm đi, nhường chỗ cho hương vị của thứ nước chấm đặc sắc. Lúc này, người ta sẽ đong vào chai, để tương lắng thành 3 tầng khác nhau. Lớp trên cùng là đậu nành, giữa là nước và dưới đấy là phần mốc.

Khi chín mở ra tương có mùi thơm, màu vàng sánh như mật ong

HTX sản xuất và chế biến Tương Sa Nam Hương Dương không chỉ lưu giữ làng nghề mà còn trở thành nguồn thu nhập ổn định để phát triển kinh tế địa phương. Mỗi ngày bán ra trên dưới 300 lít, giao động 30.000 đồng/lít, mang lại thu nhập cao và ổn định cho gia đình, giải quyết việc làm cho nhiều lao động nông thôn. Hiện tại, thương hiệu tương của gia đình chị đã được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao năm 2019. Thường xuyên tham gia hội chợ quảng bá sản phẩm tại các tỉnh thành trên cả nước do Bộ NN&PTNN tổ chức..

Tương được đóng vào từng loại chai dung tích từ 0,5 – 5 lít

Trao đổi với chúng tôi, ông Hồ Viết Sỹ - Chủ tịch UBND xã Nam Anh, huyện Nam Đàn cho biết: “Các sản phẩm được lựa chọn đưa vào lộ trình xây dựng sản phẩm OCOP là những sản phẩm chủ lực, có thương hiệu và thị trường tiêu thụ trên địa bàn xã. Trong thời gian tới, xã sẽ tăng cường quảng bá, kết nối thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại. Đồng thời, tiếp tục phát triển đa dạng và nâng cao chất lượng các sản phẩm OCOP, chú trọng các sản phẩm có tiềm năng phục vụ tốt cho du lịch, tạo sự cộng hưởng để hoàn thành mục tiêu nông thôn mới của xã”./.

Bài, ảnh: Phương Linh