Khung cảnh thiên nhiên hài hòa, mộc mạc đã khiến nơi đây trở thành lựa chọn của nhiều du khách khi muốn tìm về sự bình yên của núi rừng. Ảnh:TITC

Nằm trong quần thể du lịch hồ Hòa Bình, xóm Mỗ có gần 200 hộ dân sinh sống, phần lớn là người Mường. Bản nằm gọn trong thung lũng, xung quanh là đồi núi trập trùng, phía trên và dưới là những thửa ruộng bậc thang trải dài.

Điểm nhấn tạo nên sức hút của xóm Mỗ chính là những ngôi nhà sàn truyền thống – biểu tượng văn hóa của người Mường. Nhà sàn thường được dựng tựa lưng vào sườn đồi để đón gió và tránh ẩm thấp. Bên trong nhà được chia thành ba tầng: tầng trên cùng dùng chứa lương thực; tầng giữa là nơi sinh hoạt, tiếp khách; tầng dưới trước đây nuôi gia súc nhưng nay được cải tạo sạch sẽ để phục vụ du khách. Không gian sống mộc mạc nhưng gọn gàng, thể hiện nếp sống lâu đời của cư dân bản địa.

Trong mỗi ngôi nhà sàn Mường, bếp lửa được xem như “linh hồn” gia đình. Đây là nơi chủ nhà đón khách bằng chén rượu cần, câu chuyện ấm áp quanh lửa hồng và những món ăn đậm vị núi rừng như xôi nếp nương, cơm lam, cá suối nướng, lợn bản, măng đắng, rau rừng… Không chỉ là nơi nấu nướng, bếp còn kết nối truyền thống với hiện đại, lưu giữ đời sống tinh thần của cộng đồng Mường.

Theo ông Đinh Văn Dần – Trưởng xóm Mỗ cho biết, xóm Mỗ đã bắt đầu đón khách từ những năm 1980 và trở thành một trong những điểm du lịch cộng đồng đầu tiên của vùng phía Nam tỉnh. Cảnh quan đẹp, giao thông thuận lợi, cùng sự hỗ trợ của chính quyền giúp hạ tầng du lịch nơi đây ngày càng hoàn thiện: đường làng được mở rộng, cầu qua suối được xây dựng, bãi đỗ xe được bố trí hợp lý. Bên cạnh đó, đội văn nghệ dân tộc hoạt động sôi nổi, nhiều lớp bồi dưỡng kỹ năng phục vụ du lịch được tổ chức cho người dân, góp phần chuyên nghiệp hóa dịch vụ.

Bước ngoặt quan trọng đến với xóm Mỗ khi điểm du lịch của bản được phân hạng trong Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” giai đoạn 2023–2025. Đầu năm 2025, xóm Mỗ chính thức đạt chuẩn OCOP 4 sao cấp tỉnh – thành quả từ sự đồng lòng của người dân, chính quyền và HTX Du lịch cộng đồng xóm Mỗ.

HTX được thành lập năm 2021 với 30 thành viên; đến nay có 14 hộ đáp ứng đủ tiêu chuẩn đón khách nghỉ qua đêm. Đây là mô hình tiên phong trong việc tổ chức hoạt động du lịch cộng đồng theo hướng bền vững. Cùng với đó, đội văn nghệ của xóm quy tụ nhiều nghệ nhân có khả năng hát, múa dân ca Mường, góp phần bảo tồn di sản và tạo nên những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng.

Xóm Mỗ hôm nay đang là điểm sáng du lịch cộng đồng của vùng phía Nam tỉnh, góp phần đưa Thung Nai và hồ Hòa Bình trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam. Ảnh: TITC

Đến với xóm Mỗ, du khách có thể dạo bước trên những con đường quanh bản, chiêm ngưỡng ruộng bậc thang mùa lúa chín, thăm các vườn cam, bưởi, chuối, hoặc trải nghiệm cuộc sống lao động của người Mường: dệt vải, gặt lúa, thu hoạch ngô, đánh bắt cá suối… Các homestay trong bản đều được trang bị tiện nghi cơ bản, phòng nghỉ cộng đồng sạch sẽ, có nước nóng, vệ sinh đạt chuẩn. Ẩm thực địa phương phong phú với chả cuốn lá bưởi, gà bản, măng đắng, rượu cần tạo sức hấp dẫn riêng.

Khi màn đêm buông xuống, không gian bản càng trở nên quyến rũ với ánh lửa trại bập bùng, tiếng chiêng ngân vang và điệu múa Mường rộn ràng. Du khách hòa mình trong vòng xòe, cảm nhận sự nồng hậu, chân thành của người dân nơi đây. Từ xóm Mỗ, du khách cũng dễ dàng kết nối đến nhiều điểm du lịch lân cận như di tích anh hùng Cù Chính Lan, bản Dao Đỏ hay du thuyền trên hồ Hòa Bình đến vịnh Ngòi Hoa, đền Thác Bờ.

Theo Trưởng xóm Đinh Văn Dần, mục tiêu của xóm Mỗ không chỉ dừng lại ở việc thu hút khách mà còn hướng đến phát triển du lịch bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển kinh tế. Mỗi mái nhà sàn, mỗi làn điệu dân ca hay nụ cười thân thiện đều là giá trị độc đáo mà xóm Mỗ gìn giữ và giới thiệu tới du khách. Việc được công nhận là điểm du lịch cộng đồng OCOP 4 sao cấp tỉnh là minh chứng cho nỗ lực của cộng đồng và cũng là cam kết về dịch vụ chất lượng, gìn giữ bản sắc Mường. Từ vẻ đẹp văn hóa đến sự đổi mới trong cách làm du lịch, bản Mỗ đang chứng minh rằng những giá trị truyền thống, nếu được gìn giữ và phát huy đúng cách, luôn có sức sống bền bỉ giữa nhịp sống hiện đại.