Kỳ 1: “Công nhân ngành Than Quảng Ninh giữa thông tin thật - giả trên mạng xã hội”

Ngày nay, mạng xã hội đang mở ra cho công nhân ngành Than Quảng Ninh một thế giới rộng lớn với vô vàn cơ hội giải trí, giao lưu sau mỗi ca/kíp làm việc. Từ việc tìm hiểu về quy định an toàn lao động, chế độ lương thưởng, các hoạt động của tổ chức Công đoàn, đoàn thanh niên, đồng thời cập nhật tin tức thời sự, giá cả thị trường và đời sống văn hóa - xã hội trong tỉnh. Tuy nhiên, đi cùng những giá trị tích cực ấy là không ít hệ lụy âm thầm: Một số người dễ bị cuốn vào thông tin sai lệch, tin giả, thậm chí bị lợi dụng để phát tán nội dung tiêu cực, ảnh hưởng đến nhận thức và tinh thần.

Những lợi ích rõ ràng

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, những năm qua đất nước ta đang đổi mới mạnh mẽ, vị thế Việt Nam đi lên rõ rệt như lời cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Đóng góp vào thành tựu ấy là của người dân, mồ hôi của người thợ mỏ, công nhân ngành Than Quảng Ninh. Song thách thức mới không chỉ ở khai trường mà ngay trên chiếc điện thoại: Mạng xã hội trộn lẫn thật-giả, bị lợi dụng để bóp méo chính sách, bôi đen ngành Than, thổi phồng chuyện lương thưởng, an toàn, môi trường… nghiêm trọng hơn là những tin bịa đặt, vu khống Đảng và Nhà nước và tổ chức Công đoàn.

Lực lượng công nhân ngành Than ở Quảng Ninh trải dài từ 18 tuổi đến trên 50 tuổi, trong đó nhóm từ 18 đến 35 tuổi là những người sử dụng mạng xã hội linh hoạt nhất. Đây là thế hệ trẻ, quen thuộc với công nghệ số, dễ dàng tiếp cận các ứng dụng mới và có thói quen cập nhật thông tin nhanh qua Facebook, Zalo, TikTok hay YouTube… Họ không chỉ dùng mạng xã hội để giải trí, giao lưu, mà còn để trao đổi công việc, chia sẻ kinh nghiệm và nắm bắt kịp thời các hoạt động của công đoàn, đoàn thanh niên cũng như tin tức đời sống xã hội.

Anh Vũ Văn Hiên đồng hành cùng chiếc điện thoại sau mỗi ca làm việc tại khai trường. Ảnh: Phạm Quang Anh.

Là người khá quen thuộc với mạng xã hội, anh Vũ Văn Hiên, công nhân Phân xưởng số 3 Thành Công - Công ty Than Hòn Gai - TKV, cười chia sẻ: “Vào ca là phải cất hết điện thoại, đồ dùng cá nhân vào tủ, tuyệt đối không mang xuống lò. Hết ca, chấm công xong mới được mở máy. Chỉ vài tiếng rời mạng mà lúc bật Facebook lên đã thấy bao nhiêu thông tin mới. Tôi thường xem các công văn, thông báo trong nhóm Zalo của Phân xưởng cũng là nơi anh em thỉnh thoảng trao đổi công việc, hỏi han nhau. Ngoài ra, tôi hay xem Facebook để giải trí, chủ yếu là phim, game, bóng đá hay tin tức giao thông...”. Với anh Hiên, mạng xã hội giờ như “cuốn sổ tay điện tử” - nơi cập nhật thông tin, kết nối đồng nghiệp và giải tỏa mệt mỏi sau những giờ làm việc trong hầm sâu.

Không thể phủ nhận vai trò của mạng xã hội với đời sống của công nhân ngành Than Quảng Ninh. Ngoài những công văn, nghị quyết, văn bản được in, phát hàng ngày tại phòng giao ca, hội trường của Phân xưởng, Xí nghiệp, Công ty có thể đọc và mở rộng thông tin kiến thức trên nhiều Fanpage chính của Công ty, nhóm Zalo của đơn vị, trang chính của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam trên Google được công nhân ngành Than Quảng Ninh tiếp cận kiến thức một cách linh hoạt và sáng tạo. Trong thời kỳ dịch Covid-19, mạng xã hội trở thành công cụ hữu hiệu giúp công nhân ngành than duy trì nhịp độ sản xuất và sinh hoạt tập thể. Thay vì gặp trực tiếp, nhiều đơn vị tổ chức họp, giao ban, thậm chí phân công công việc qua các ứng dụng trực tuyến như: Zoom, Microsoft Teams, Google Meet, Zalo Call/Video Call,... Nhờ đó, thông tin vẫn được truyền tải nhanh chóng, công việc không bị gián đoạn, đồng thời đảm bảo an toàn phòng dịch trong bối cảnh giãn cách xã hội.

Không dừng lại ở đó, mạng xã hội còn là “kho tàng” cập nhật xu thế mới, từ khoa học - công nghệ đến nghệ thuật, thể thao, khởi nghiệp. Nhiều công nhân là cán bộ đoàn, công đoàn có cơ hội sớm tiếp xúc với những ý tưởng sáng tạo, những tấm gương truyền cảm hứng, từ đó nuôi dưỡng ước mơ và khát vọng cống hiến. Thực tế đã có không ít công nhân ngành Than Quảng Ninh nhờ mạng xã hội mà tham gia vào các sáng kiến cải tiến kỹ thuật cho đơn vị, phát triển kênh chia sẻ kiến thức cá nhân, truyền cảm hứng từ những việc làm thiết thực, thậm chí khởi nghiệp làm nghề tay trái.

Chia sẻ về những giá trị tích cực mà mạng xã hội mang lại, anh Phạm Quốc Cường, Bí thư Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Cao Sơn - TKV, bày tỏ: “Mạng xã hội ngày nay có nhiều diễn biến phức tạp, nhưng nếu biết sử dụng đúng cách, lành mạnh thì đó sẽ là công cụ lan tỏa rất mạnh mẽ, đặc biệt đối với giới trẻ, lực lượng nòng cốt của tổ chức Đoàn”. Anh Cường cho rằng, với người Việt Nam, lòng yêu nước luôn là sợi dây thiêng liêng, dễ chạm đến trái tim nhất. Chỉ cần một khung hình rất đỗi bình dị - lá cờ đỏ sao vàng tung bay giữa công trường hay bên cánh đồng khi được đăng tải trên Facebook, TikTok… cũng có thể khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong mỗi người. Và rồi hàng ngàn, hàng triệu lượt chia sẻ, bình luận sẽ tiếp tục lan tỏa tinh thần ấy đến cộng đồng. Từ những suy nghĩ giản dị mà sâu sắc đó, anh Cường chủ động tìm hiểu, học hỏi trên mạng xã hội, kết nối cùng đoàn viên thanh niên ngành Than trong toàn vùng Quảng Ninh để cùng nhau lan tỏa những điều tích cực, tốt đẹp biến “không gian mạng” thành “không gian Đoàn” đầy năng lượng và trách nhiệm.

Chia sẻ về thói quen sử dụng mạng xã hội, anh Nguyễn Văn Quang, công nhân vận hành Trạm xử lý nước thải - Phân xưởng Xử lý nước Uông Bí, Công ty Môi trường - TKV, nói: “Làm việc theo 3 ca, thời gian nghỉ ngơi của chúng tôi không nhiều, nên mỗi khi rảnh tôi lại cầm điện thoại lướt mạng cho vui. Tôi hay vào trang Người Quảng Ninh đọc tin, hoặc xem những gì Facebook tự gợi lên khi thì vài đoạn clip hài hước, lúc lại những tin tức nghe qua tưởng thật mà chẳng biết đúng hay sai. Nhiều bài như thế nhưng lượng người xem, người bình luận lại đông lắm”.

Đồng chí Phạm Quốc Cường được ghi nhận, vinh danh tại kênh QTV1 của truyền thông Tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: Thanh Phạm.

Những chia sẻ mộc mạc ấy phần nào phản ánh thực tế sinh động của người công nhân mỏ trong kỷ nguyên số, nơi mạng xã hội vừa là kênh giải trí, kết nối, vừa tiềm ẩn không ít thông tin sai lệch, dễ tác động đến nhận thức nếu thiếu kỹ năng chọn lọc và “sức đề kháng” thông tin.

Mạnh xã hội là “con dao hai lưỡi”

Nhiều năm qua, các thế lực thù địch triệt để lợi dụng Facebook, TikTok, blog, diễn đàn… để gieo rắc thông tin xấu độc. Chúng đăng tải, chia sẻ bài viết, video, hình ảnh sai lệch về lịch sử, xuyên tạc chiến công, bôi nhọ Chủ tịch Hồ Chí Minh, các lãnh đạo, anh hùng dân tộc; thậm chí dựng chuyện, cắt ghép tư liệu để làm méo mó sự thật, gieo hoài nghi về chính nghĩa cách mạng, từ đó từng bước làm suy giảm niềm tin của người lao động, của công nhân Than Quảng Ninh vào chế độ.

Không dừng lại ở đó, chúng lợi dụng những sai phạm cá nhân, hiện tượng tiêu cực trong xã hội để quy chụp, tạo tâm lý bất mãn, kích động thái độ phản kháng ở giới trẻ. Chúng khéo léo lồng ghép quan niệm về “tự do tuyệt đối” theo cách hiểu phương Tây để định hình lệch lạc về quyền con người, quyền ngôn luận.

Một thủ đoạn phổ biến hiện nay là lôi kéo công nhân Than Quảng Ninh tham gia các nhóm kín, diễn đàn phản động dưới vỏ bọc “góc nhìn trẻ”, “thảo luận xã hội”… Nhắm vào những công nhân có tâm lý nổi loạn, thích tranh luận, phản biện, chúng dần dần gieo rắc tư tưởng sai lệch, kích động thái độ phủ nhận truyền thông, tin tức chính thống, bài xích chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, cổ súy lối sống lệch chuẩn.

Thực tế đã ghi nhận không ít câu chuyện xuyên tạc. Năm 2020, lực lượng chức năng TP Cẩm Phả (tỉnh Quảng Ninh) xử phạt 15 triệu đồng đối với Phó Quản đốc Phân xưởng vận tải 3, Công ty Vận tải và đưa đón thợ mỏ - TKV và 1 công nhân vì cung cấp và truyền thông tin không đúng sự thật về dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona (Covid-19) trên mạng xã hội.

Cơ quan chức năng của TP Cẩm Phả làm việc với hai người tung tin sai sự thật về Covid-19. Ảnh: Báo Người Lao Động.

App trò chơi trúng thưởng - Cờ bạc trá hình - Tiền mất, tật mang. Các ứng dụng này thường chạy quảng cáo trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube… dưới dạng video ngắn được tài trợ, bài đăng trong các hội nhóm, các buổi livestream… để dễ dàng và nhanh chóng tiếp cận nạn nhân. Chúng không sử dụng các từ ngữ trực tiếp như “cờ bạc”, “cá độ” mà dùng từ lóng như: “tài xỉu”, “game bài đổi thưởng”, “nổ hũ”, “dự đoán có quà”. Các đối tượng đánh vào lòng tham, mong muốn làm giàu nhanh, vẽ ra viễn cảnh “việc nhẹ, lương cao”, “thắng lớn dễ dàng”, sử dụng hình ảnh tiền bạc, nhà đẹp, xe sang, cuộc sống xa hoa để thu hút những người nhẹ dạ cả tin, kể cả những “con bạc” chuyên nghiệp và công nhân ngành than đã không ít người phải bán cả nhà, cắm sổ đỏ để trả nợ. Gia đình ly tán, tiền mất, tật mang.

Không chỉ dừng ở kích động tư tưởng, lôi kéo một bộ phận công nhân Than Quảng Ninh vào các hành động xấu, khai thác công nghệ để phát tán thông tin sai sự thật, tin giả (fake news), video giả (deepfake) mà các thế lực thù địch còn lôi kéo cả nhóm công nhân Than Quảng Ninh vào các hành động xấu làm “sức đề kháng” của tổ chức, lãnh đạo đơn vị trong ngành Than Quảng Ninh bị lấn át, dần mất đi sự tự đề kháng trong ý thức của mỗi công nhân.

Ngày 28/4/2021, Công an tỉnh Quảng Ninh cảnh báo về thủ đoạn các thế lực thù địch lợi dụng mạng xã hội để xuyên tạc, kích động đoàn viên, thanh niên trong các cơ quan, doanh nghiệp trên địa bàn, trong đó có lực lượng đông đảo công nhân ngành Than. Toàn tỉnh hiện có khoảng 718 nghìn lao động, hơn 50% là người trẻ, nhiều người đang làm việc tại các mỏ than, Phân xưởng, Xí nghiệp. Lợi dụng tâm lý hiếu thắng, muốn thể hiện bản thân nhưng thiếu vững vàng chính trị của một bộ phận thanh niên, các đối tượng phản động đã tung ra luận điệu so sánh khập khiễng thanh niên Việt Nam với thanh niên Hồng Kông, Myanmar, từ đó khích bác rằng “giới trẻ Việt Nam thờ ơ, vô cảm trước thời cuộc”.

Ngày 27/12/2023, Công an tỉnh Quảng Ninh cảnh báo về tình trạng các thế lực thù địch lợi dụng khó khăn trong việc làm, thu nhập của một số doanh nghiệp để đăng tải nhiều bài viết trên mạng xã hội, kích động công nhân, người lao động đình công, biểu tình trái pháp luật. Các đối tượng này rêu rao chỉ có “công đoàn độc lập” mới bảo vệ quyền lợi người lao động, nhằm phủ nhận vai trò của Công đoàn Việt Nam, qua đó lôi kéo công nhân, trong đó có lực lượng công nhân ngành than tại Quảng Ninh, từ tư tưởng đến hành động. Đây là âm mưu nguy hiểm, không chỉ gây bất ổn an ninh trật tự mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất, đời sống của công nhân và môi trường đầu tư của tỉnh. Trước tình hình đó, Công an và các cấp Công đoàn khuyến nghị người lao động, đặc biệt là công nhân than, cần nêu cao cảnh giác, gắn bó với tổ chức Công đoàn hợp pháp để đảm bảo mọi hoạt động đấu tranh quyền lợi diễn ra đúng pháp luật, bảo vệ lợi ích chính đáng của mình và góp phần giữ vững sự ổn định chung.

Thực chất, đây là chiêu trò lôi kéo, dụ dỗ thanh niên công nhân Than Quảng Ninh vào các hoạt động chống phá, gây mất ổn định an ninh chính trị, trật tự xã hội. Trước tình hình này, tổ chức Công đoàn, Đoàn Thanh niên và lực lượng chức năng tỉnh đã kêu gọi đoàn viên, thanh niên công nhân ngành Than nêu cao tinh thần cảnh giác, kiên quyết bác bỏ các luận điệu sai trái, góp phần bảo vệ sự ổn định chính trị, an toàn sản xuất và quyền lợi chính đáng của bản thân. Những sự việc này cho thấy, mạng xã hội có thể biến những câu chuyện không có thành tung tin sai sự thật, là nơi bình luận xôn xao của công nhân, người này chia sẻ người kia, gây hoang mang dư luận và để lại hậu quả vô cùng nghiêm trọng.

Mạng xã hội, vì vậy, thực sự là “con dao hai lưỡi”: Một mặt mở ra không gian sáng tạo, giao lưu và kết nối; mặt khác lại ẩn chứa vô vàn cạm bẫy, có thể làm tổn thương cả tinh thần, sức khỏe lẫn tương lai của những “nguồn lao động chính” của mỗi hộ gia đình, họ là những công nhân ưu tú của ngành Than Quảng Ninh nếu thiếu sự định hướng và lá chắn bảo vệ từ tổ chức, cơ quan đoàn thể nơi các công nhân đang cống hiến làm việc.

Nhóm tác giả: Ngô Văn Khiêm - Phạm Thị Thanh - Đặng Minh Giang - Phạm Quang Anh