Hiện nay toàn tỉnh Bình Định có 133 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh đã được xếp hạng: 02 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 34 di tích quốc gia, 97 di tích cấp tỉnh, gồm các loại hình: lịch sử, kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ, danh lam thắng cảnh, cách mạng, tôn giáo. Không chỉ đa dạng về mặt số lượng, hệ thống di tích ở tỉnh Bình Định là sự “kết tinh” của nhiều hệ văn hóa, góp phần tạo nên những giá trị văn hóa phong phú và độc đáo. Bên cạnh yếu tố tôn giáo, tín ngưỡng, các di tích còn mang ý nghĩa tôn vinh công đức các bậc tiền nhân, các danh nhân đã có công trong sự nghiệp khai hoang, mở đất, đấu tranh chống thiên tai, chống giặc ngoại xâm, xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Có thể kể đến một số di tích quan trọng như: Hệ thống tháp cổ Champa, với 8 cụm tháp gồm 14 kiến trúc với nghệ thuật điêu khắc, kiến trúc độc đáo, dung hòa được những phong cách nghệ thuật điêu khắc, kiến trúc độc đáo, dung hòa được những phong cách nghệ thuật Champa và Khmer khác biệt với những quần thể tháp Chăm có trước và sau này; hệ thống di tích phong trào nông dân Tây Sơn lẫy lừng trong lịch sử với các di tích Điện thờ Tây Sơn Tam Kiệt, Bến Trường Trầu, Đàn tế trời đất (Đài Kính Thiên)...Bên cạnh đó là các di tích có giá trị lịch sử văn hóa thường gắn với lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc có sức hấp dẫn, thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế, tiêu biểu như: Chùa Thập Tháp, chùa Nhạn Sơn (An Nhơn), lễ hội chùa Linh Phong (xã Cát Tiến), lễ hội Nước Mặn chùa Bà (Tuy Phước)...tất cả đã tạo nên một nguồn tài nguyên phong phú và đa dạng có vai trò trọng yếu trong việc phát triển du lịch của tỉnh Bình Định.

Bảo tàng Quang Trung tại Bình Định.

Nhận thức rõ tầm quan trọng về khai thác điều kiện tự nhiên và lịch sử văn hóa để phát triển du lịch bền vững, trong những năm qua, các cấp ủy đảng, chính quyền, các ban ngành, đoàn thể quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, được đông đảo nhân dân ủng hộ và nhiệt tình tham gia đạt được những kết quả quan trọng, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa và hoạt động lễ hội; công tác quản lý, xây dựng các di tích lịch sử, văn hóa, cơ sở tôn giáo tín ngưỡng tiếp tục được tăng cường. Tập trung đẩy mạnh huy động nhiều nguồn lực, từ chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, các nguồn khác của Trung ương, của tỉnh, nguồn kinh phí từ tài trợ, xã hội hóa, nhiều công trình di tích đã và đang được đầu tư trùng tu, tôn tạo đạt được nhiều kết quả tích cực, tiêu biểu như: Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt, Đài Kính Thiên, Khu tưởng niệm Nguyễn Sinh Sắc, hệ thống tháp Chăm... Ngoài việc trùng tu di tích, các địa phương trong tỉnh và các ngành hữu quan cũng đẩy mạnh việc đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, tôn tạo cảnh quan môi trường, làm tăng sức hấp dẫn của sản phẩm du lịch văn hóa; tổ chức cho các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành khảo sát các tuyến du lịch kết nối các điểm tham quan du lịch văn hóa với các khu, điểm du lịch tự nhiên, du lịch sinh thái của tỉnh, góp phần quan trọng trong việc phát triển du lịch, phát triển kinh tế xã hội, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu khoa học, học tập, phổ biến tri thức về lịch sử, văn hóa của tỉnh.

Tháp Đôi - công trình kiến trúc Chăm độc đáo ở Quy Nhơn.

Việc khai thác điều kiện tự nhiên và lịch sử, văn hóa để phát triển du lịch bền vững giữ một vai trò trọng yếu trong sự phát triển du lịch của tỉnh nhà, bên cạnh đó cũng nảy sinh những thách thức lớn đối với việc bảo tồn, giữ gìn nguyên vẹn bản sắc địa phương. Việc khai thác, phát huy giá trị di tích như thế nào để đạt hiệu quả và có tính bền vững là câu hỏi cần có sự chung tay góp sức nghiên cứu, phối hợp đồng bộ giữa các cấp các ngành, các đơn vị khai thác du lịch để cùng nhau giải đáp.

Trước tiên cần phải xác định rõ quan điểm phát triển du lịch trên cơ sở khai thác điều kiện tự nhiên và lịch sử văn hóa là luôn gắn công tác bảo tồn tính đa dạng, gìn giữ các giá trị văn hóa – lịch sử với việc khai thác phục vụ du lịch; hay nói cách khác, phát triển du lịch vì mục tiêu văn hóa, đồng thời, việc tôn tạo bảo vệ di tích phải hướng tới phục vụ ngày càng tốt hơn các đối tượng đến tham quan nghiên cứu, trong đó có khách du lịch.

Bến Trường Trầu.

Việc khai thác các di tích phải làm nổi bật được những giá trị đặc sắc của di tích, của bản sắc địa phương, đó chính là việc tạo ra sức hút đối với khách tham quan, khách du lịch và cũng là linh hồn của hoạt động du lịch. Các di tích đặc sắc, độc đáo mới có sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh cao. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, để di tích có giá trị đặc sắc, cần phải cố gắng hết sức duy trì diện mạo nguyên thủy của nó, tránh sửa chữa một cách quá mức hoặc phá cũ xây mới hoàn toàn.

Đài Kính Thiên hay còn gọi là Khu du lịch tâm linh Ấn Sơn.

Bên cạnh đó, cần có kế hoạch khảo sát, đầu tư và định hướng việc phát triển sản phẩm du lịch, tổ chức các hội thảo chuyên đề để các địa phương có dịp đề xuất phương án phát triển du lịch gắn với bảo tồn phát huy di sản, tạo ra những sản phẩm độc đáo, có bản sắc, thực sự là điểm đến cho du khách trong nước và quốc tế.

Tổ chức thường xuyên các lớp bồi dưỡng kiến thức cho hướng dẫn viên, thuyết minh viên ngành du lịch. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng đội ngũ thuyết minh viên hiện có, nên bổ sung nhân lực được đào tạo bài bản để “đón đầu” khi các công trình di tích được hoàn thành, hứa hẹn thu hút nhiều du khách trong hiện nay như: Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt, Đài Kính Thiên, huyện đường Bình Khê....

Chùa Thập Tháp.

Thực hiện có hiệu quả công tác tuyên truyền, phối hợp với các cơ quan báo chí, phát thanh truyền hình nhằm tuyên truyền, quảng bá các giá trị của di tích lịch sử - văn hóa. Đặc biệt, muốn hoạt động khai thác di tích phục vụ phát triển du lịch được đẩy mạnh và hiệu quả, cần phải tăng cường công tác quảng bá, tiếp thị, tập trung giới thiệu rộng rãi các di tích dưới gốc độ tài nguyên du lịch văn hóa cho du khách trong và ngoài nước thông qua ấn phẩm quảng cáo, tập gấp, sách hướng dẫn, mạng Internet, các cuộc hội chợ, triễn lãm…

Những vấn đề nêu trên cần phải được đặc biệt quan tâm, vì với những giá trị đã được khẳng định, di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trở thành sản phẩm du lịch đặc thù, là đối tượng khai thác để phát triển du lịch bền vững. Ngược lại, hoạt động du lịch có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc phát huy giá trị di tích, danh lam thắng cảnh, thông qua đó có thể quảng bá giá trị lịch sử, văn hóa của di tích không chỉ ở địa phương, ở trong nước mà còn quảng bá di tích đến bạn bè thế giới.

Bài và ảnh Hoàng Ngọc Châu

Đánh giá về công tác văn hoá, thể thao 6 tháng đầu năm 2019, ông Tạ Xuân Chánh - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao cho biết: 6 tháng đầu năm 2019, các hoạt động sự nghiệp văn hóa, thể thao và gia đình của tỉnh tiếp tục được duy trì phát triển, phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị của Đảng, và nhà nước từ tỉnh đến cơ sở; với nhiều hình thức phong phú, chất lượng được nâng cao, phục vụ tốt nhu cầu hưởng thụ, vui chơi giải trí lành mạnh của nhân dân. Công tác quản lý nhà nước về văn hóa, thể thao và gia đình được tăng cường, thống nhất trong chỉ đạo; góp phần giữ vững trật tự, kỷ cương trong các hoạt động quảng cáo, biểu diễn nghệ thuật, tổ chức lễ hội, karaoke…; Thông qua hoạt động của các Đội Chiếu bóng lưu động, Đội thông tin lưu động của tỉnh và các địa phương bằng các chương trình văn nghệ, triển lãm ảnh…đã lồng ghép tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với các tầng lớp nhân dân nhất là đồng bào vùng sâu vùng xa, hải đảo. Các văn bản quản lý Nhà nước trên lĩnh vực hoạt động văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng được ban hành trong thời gian qua đã tạo hành lang pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương, đơn vị trong công tác quản lý, tổ chức các hoạt động văn hóa, dịch vụ văn hóa và thể thao đi vào nề nếp; Hoàn thành tốt các cuộc thanh tra theo chương trình kế hoạch, đột xuất được đầy đủ, vượt chỉ tiêu, kịp thời, đúng pháp luật; công tác phòng, chống tham nhũng được chủ động, có hiệu quả; công tác tiếp dân, đối thoại, giải quyết khiếu nại, tố cáo được tăng cường, góp phần ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh.

Về trọng tâm công tác 6 tháng cuối năm 2019, ông Tạ Xuân Chánh - cho biết thêm: Trước tiên, Sở sẽ đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phục vụ các nhiệm vụ chính trị và tổ chức các hoạt động chào mừng kỷ niệm các ngày lễ lớn trong năm 2019 như: Tuyên truyền thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các nhiệm vụ chính trị của địa phương, của ngành; Thứ hai, tiếp tục thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, văn phòng điện tử (idesk) trong công tác chỉ đạo điều hành, thực hành tiết kiệm, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, kiện toàn bộ máy tổ chức của ngành từ tỉnh đến cơ sở, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước và tổ chức hoạt động của ngành; đẩy mạnh công tác xã hội hóa trên các lĩnh vực quản lý của ngành; Thứ ba, tổ chức các sự kiện văn hoá, thể thao lớn của tỉnh: Liên hoan Quốc tế võ cổ truyền Việt Nam lần thứ VII - Bình Định 2019; Liên hoan văn hóa cồng chiêng tỉnh Bình Định lần thứ I/2019; Tổ chức trao giải Cuộc thi sáng tác biểu trưng tỉnh Bình Định; xây dựng tượng tròn nhạc sĩ Trịnh Công Sơn; Cuộc thi sáng tác ca khúc về Bình Định nhân kỷ niệm 45 năm Ngày giải phóng tỉnh Bình Định; Tổ chức Lễ phát động toàn dân tập luyện môn bơi phòng, chống đuối nước năm 2019. Phối hợp với Sở Lao động - Thương Binh và Xã Hội tổ chức vòng loại Giải Bóng đá trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại Bình Định…