Sản phẩm sáng tạo của các bạn trẻ có được từ làng nghề thêu Quất Động. Ảnh: ÁNH DƯƠNG

"Lắng nghe" trước khi sáng tạo"

Chương trình “Đánh thức làng nghề” là một hoạt động trọng tâm thuộc Đề án Phát triển thủ công đương đại trên nền tảng di sản làng nghề, do Sở VH-TT Hà Nội phối hợp cùng Tạp chí Kiến trúc triển khai. 5 điểm đến được lựa chọn là 5 cái nôi văn hóa đặc sắc: Sơn mài Hạ Thái, gốm Kim Lan, mây tre đan Phú Vinh, thêu Quất Động và rối nước Đào Thục.

Bước chân vào làng nghề, nhiệm vụ đầu tiên của những người trẻ không phải là vội vã thiết kế, mà là lắng nghe. Họ lắng nghe tiếng lòng của các nghệ nhân, những trăn trở về đầu ra cho sản phẩm, nỗi buồn khi người trẻ rời làng, và cả nỗi lo canh cánh về một tương lai thiếu người kế cận.

"Muốn tạo ra một sản phẩm có giá trị thì trước hết phải hiểu làng nghề đang cần gì", Thu Hiền (Sinh viên ĐH Kiến trúc Hà Nội) chia sẻ sau chuyến khảo sát tại Làng nghề thêu Quất Động.

Đối mặt với thực trạng cả làng thêu chỉ còn một nghệ nhân được phong tặng và hai cơ sở duy trì nghề, nhóm của Hiền đã cho ra đời dự án “Quất Động Tú Hoa Ký”. Đây là bộ trò chơi kết hợp bản đồ du lịch làng nghề, nơi người chơi vừa giải mã các thử thách văn hóa, vừa được chỉ dẫn đến các không gian di sản.

Đặc biệt, mỗi bộ sản phẩm đều đính kèm một chi tiết thêu tay do chính người dân bản địa thực hiện, trực tiếp tạo ra sinh kế và việc làm cho dân làng.

Kể chuyện di sản bằng ngôn ngữ thời đại

Tại làng rối nước Đào Thục, một bài toán khác được đặt ra. Làm sao để thiết kế sản phẩm cho một làng nghề thiên về biểu diễn? Thúy Uyên (Sinh viên ĐH Văn hóa Hà Nội) cùng các bạn nhận ra: Điều chạm đến trái tim du khách không chỉ là con rối chuyển động trên mặt nước, mà là câu chuyện mưu sinh nhọc nhằn sau tấm màn nhung của các nghệ nhân. Bộ trò chơi nhập vai kết hợp quà lưu niệm ra đời từ đó, giúp kéo dài trải nghiệm và ký ức của du khách ngay cả khi đã rời làng.

Không dừng lại ở sản phẩm vật lý, hành trình sáng tạo của các sinh viên còn là cuộc "cách mạng" về truyền thông. Bằng việc tự quay phim, dựng hình và viết nội dung, các bạn trẻ đã ghi lại những khoảnh khắc bình dị nhất: Đôi bàn tay chai sạn của nghệ nhân, tiếng đục gỗ vang vọng trong xưởng, hay mẻ gốm đỏ rực vừa ra lò. Những thước phim ngắn, hình ảnh gần gũi này đã đưa di sản tiếp cận sâu rộng và chạm đến trái tim của thế hệ Gen Z một cách tự nhiên.

Theo bà Bùi Thị Thanh Hương, Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc, nhiều ý tưởng của sinh viên hoàn toàn có khả năng hoàn thiện và kết nối với doanh nghiệp để thương mại hóa, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Sau chuyến đi, giá trị lớn nhất đọng lại trong lòng mỗi bạn trẻ không chỉ là kiến thức, mà là tình yêu và trách nhiệm đối với văn hóa dân tộc. Sự thấu hiểu những giọt mồ hôi của tiền nhân chính là bệ phóng để thế hệ tương lai tiếp nối và giữ gìn dòng chảy di sản bằng những tư duy thời đại mới.