Từ “được mùa, mất giá” đến sản xuất theo đơn đặt hàng

Trên cánh đồng lúa ở xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị, ông Nguyễn Văn Tuy nhớ lại những năm tháng sản xuất đầy bấp bênh. Khi đó, gia đình ông gần như phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Lúa thu hoạch xong nhưng chưa chắc bán được ngay, thậm chí còn bị ép giá.

Bước ngoặt đến khi ông tham gia liên kết sản xuất với Hợp tác xã Sản xuất, kinh doanh nấm sạch và rượu Xuân Hưng. Từ chỗ làm ăn riêng lẻ, ông cùng nhiều hộ dân được hướng dẫn sản xuất theo quy trình đồng bộ, từ chọn giống, gieo sạ đến chăm sóc và thu hoạch.

Cánh đồng lúa ST25 tại xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị được hình thành theo vùng nguyên liệu tập trung.

Hiện nay, gia đình ông canh tác 1ha lúa ST25. Nhờ liên kết sản xuất, năng suất ổn định, đầu ra được đảm bảo, thu nhập tăng từ 10–15% so với trước.

“Làm theo HTX thì yên tâm hơn. Ngay từ đầu vụ đã có đơn đặt hàng, mình chỉ cần làm đúng kỹ thuật, đến khi thu hoạch có người thu mua, không còn cảnh tự lo đầu ra”, ông Tuy chia sẻ.

Không chỉ riêng gia đình ông, khoảng 100 hộ dân tại địa phương đã tham gia mô hình này, hình thành vùng nguyên liệu tập trung 50ha. Sản xuất đồng bộ giúp chất lượng lúa được kiểm soát chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Thu hoạch lúa ST25 theo mô hình liên kết, đầu ra được doanh nghiệp bao tiêu.

Theo bà Nguyễn Thị Xuân, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất, kinh doanh nấm sạch và rượu Xuân Hưng, để sản xuất theo đơn đặt hàng, điều quan trọng nhất là kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào.

HTX đã phối hợp với doanh nghiệp cung cấp giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật, bảo đảm quy trình sản xuất đồng bộ cho người dân.

“Muốn hình thành chuỗi liên kết thì không thể mỗi hộ làm một kiểu. HTX phải đứng ra tổ chức sản xuất thống nhất, từ đó doanh nghiệp mới yên tâm thu mua lâu dài”, bà Xuân cho biết.

Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, HTX còn đầu tư hệ thống xay xát liên hoàn, chế biến gạo mang thương hiệu riêng. Đồng thời, phát triển thêm sản phẩm rượu sim đạt chuẩn OCOP 4 sao.

Việc chuyển từ bán lúa thô sang chế biến sâu đã giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tạo thêm việc làm và thu nhập cho lao động nông thôn – một tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới.

Doanh nghiệp giữ vai trò “đầu kéo” thị trường

Trong chuỗi liên kết, doanh nghiệp đóng vai trò quyết định đầu ra và giá trị sản phẩm. Gạo ST25 Xuân Hưng hiện đã được ký kết tiêu thụ ổn định với nhiều đối tác, trong đó có Công ty TNHH Luyến Huệ Tech.

Theo bà Ngô Thị Huệ, Phó Giám đốc công ty, điều doanh nghiệp cần không chỉ là sản lượng mà là chất lượng ổn định của vùng nguyên liệu.

“Chúng tôi không thể thu mua nhỏ lẻ từng hộ. Doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, có quy trình rõ ràng. Khi HTX làm tốt vai trò liên kết, chúng tôi sẵn sàng ký hợp đồng dài hạn, thậm chí mở rộng thị trường”, bà Huệ nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, khi doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu chuỗi sản xuất, không chỉ đầu ra được đảm bảo mà tiêu chuẩn sản phẩm cũng được định hình rõ ràng. Đây là điều kiện để nông sản tiếp cận các hệ thống phân phối lớn, tiến tới thị trường ngoài tỉnh và xuất khẩu.

Nông dân Bắc Trạch phấn khởi thu hoạch lúa khi được doanh nghiệp thu mua ổn định.

Ở góc độ thị trường, ông Lý Minh Luyến, Chủ tịch Hiệp hội sản xuất và xuất khẩu nông lâm thủy sản Quảng Trị, nhận định sản xuất theo đơn đặt hàng là xu hướng tất yếu.

Theo ông, nông nghiệp hiện nay không thể tách rời thị trường. Từ chủng loại, sản lượng đến tiêu chuẩn chất lượng đều phải theo nhu cầu tiêu dùng.

“Khi có sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp, cùng với ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, sản phẩm sẽ có sức cạnh tranh cao hơn, đáp ứng yêu cầu của các kênh phân phối hiện đại”, ông Luyến cho biết.