Trong lòng thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, cây vải chín sớm Phương Nam không chỉ là một loại cây trồng thông thường mà còn là biểu tượng của sự phát triển nông nghiệp và nền kinh tế địa phương. Từ những năm đầu tiên của thập kỷ 1960, giống vải này đã gắn bó mật thiết với cuộc sống của người dân nơi đây. Dù xuất phát từ giống vải thiều Thanh Hà, nhưng vải chín sớm Phương Nam đã trở nên đặc biệt với những đặc điểm riêng biệt, từ vỏ mỏng, trái to, cùi dày, đến vị ngọt mát và chua nhẹ. Nhờ vào những ưu điểm này, vải chín sớm Phương Nam không chỉ chiếm trọn trái tim của người dân Uông Bí mà còn được ưa chuộng trên thị trường.

Vải chín sớm Phương Nam vỏ mỏng, trái to, cùi dày, ngọt mát thơm ngon.

Dù đã có nhiều nỗ lực thử nghiệm nhân giống vải chín sớm Phương Nam ở các khu vực khác trong Uông Bí, nhưng không phải ai cũng đạt được thành công như mong đợi. Chất lượng của quả sau vài năm thường có xu hướng suy giảm, khiến cho việc duy trì sự phát triển ổn định của loại cây này trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, những nông dân kiên trì không ngừng tìm tòi và áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật vào chăm sóc cây trồng đã đạt được những kết quả khả quan. Bằng sự tận tâm và sự nỗ lực không ngừng nghỉ, họ đã giúp vải chín sớm Phương Nam trở thành một nguồn thu nhập ổn định cho gia đình và đồng thời góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp địa phương.

Chị Nguyễn Thúy Vân, một trong những nông dân tiêu biểu tại khu Hiệp Thanh, phường Phương Nam, là một minh chứng rõ ràng cho sự thành công của việc trồng vải chín sớm Phương Nam. Gia đình chị không chỉ là một trong những hộ thu hoạch vải sớm nhất trong khu vực mà còn là một trong những hộ mang lại hiệu suất sản xuất ấn tượng. Mặc dù gặp phải những khó khăn do thời tiết không thuận lợi, nhưng với sự chăm sóc và quản lý thông minh, chị Vân vẫn đạt được mức lợi nhuận khá ổn định.

“Năm nay tỷ lệ vải ra hoa, đậu quả thấp lắm, hơn 100 cây vải nhưng gia đình tôi thu hoạch hết chắc chỉ được khoảng 3 tấn thôi. May mà giá cao, thương lái mua luôn tại chỗ nên cũng có lãi để đầu tư cho vụ tới”, chị Vân cho hay.

Ông Phạm Văn Trị, ở khu Đá Bạc, phường Phương Nam, cho biết vườn vải của ông đã được thương lái thu mua từ sớm. Nhờ áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật vào chăm sóc, sản lượng và chất lượng quả vải của gia đình ông không giảm nhiều, giúp bán được giá cao hơn so với năm ngoái.

"Giá vải chín sớm Phương Nam năm nay cao hơn vụ năm ngoái. Vải bán cho thương lái để đóng hàng lạnh, có giá cao hơn năm ngoái khoảng 7.000 đồng/kg, còn vải bán cho thương lái tiêu thụ ngoài chợ, có giá cao hơn năm ngoái khoảng 10.000 đồng/kg" - ông Trị vừa nhanh tay bó vải, vừa phấn khới khoe.

Giá vải đầu mùa sản lượng thấp nhưng bù lại được giá rất cao .

Vải chín sớm Phương Nam là một sản phẩm OCOP của thành phố Uông Bí, mang lại giá trị kinh tế cao. Hiện có khoảng 1.500 hộ trồng vải trên diện tích gần 400 ha, tập trung tại các vùng quy hoạch của phường Phương Nam. Dự kiến năm 2024, sản lượng vải đạt khoảng 1.800 tấn.

Từ năm 2013, vải chín sớm Phương Nam đã được Cục Sở hữu trí tuệ chứng nhận nhãn hiệu và được UBND tỉnh Quảng Ninh quy hoạch là một trong 17 vùng sản xuất nông nghiệp tập trung. Đến năm 2019, mô hình và quy trình sản xuất vải theo hướng VietGAP đã được triển khai, đảm bảo chất lượng và giá trị của sản phẩm.

Tháng 8/2022, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Quảng Ninh phối hợp với Công ty Cổ phần OTAS Global triển khai thí điểm mô hình chuẩn hóa dữ liệu mã số vùng trồng vải chín sớm Phương Nam trên diện tích 30 ha, với sự tham gia của hơn 100 hộ nông dân. Mô hình này nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng chuẩn số hóa, nâng cao thương hiệu sản phẩm.

Ông Bùi Văn Trà, Chủ tịch Hội Nông dân phường Phương Nam, cho biết từ đầu tháng 5/2024, nhiều thương lái đã đến thu mua vải chín sớm để xuất khẩu sang Trung Quốc. Quả vải chín sớm Phương Nam có kích cỡ lớn, khoảng 22-25 quả/kg. Các cơ quan chuyên ngành đang hướng dẫn nông dân áp dụng kỹ thuật chăm sóc để nâng cao chất lượng quả vải, với mục tiêu đạt cỡ 18-20 quả/kg.

Thời điểm thu hoạch là yếu tố quan trọng giúp vải chín sớm Phương Nam có lợi thế thị trường và giá bán cao. Tuy nhiên, phần lớn vải vẫn thu hoạch vào khoảng 10-15/4 âm lịch, gần chạm ngưỡng chín của các giống vải khác. Để khắc phục, phường Phương Nam đã thử nghiệm mô hình khống chế lộc đông và kiểm soát phân hóa mầm hoa, thúc đẩy thu hoạch sớm hơn.

Trong những năm qua, các cấp, ngành, địa phương đã tập trung hỗ trợ kết nối, xúc tiến thương mại cho vải chín sớm Phương Nam. Đặc biệt, năm 2024, Trung tâm Xúc tiến và Phát triển Công Thương Quảng Ninh tổ chức livestream quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội, giúp nhiều người tiêu dùng biết đến và tìm mua.

Ông Hoàng Đức Khá, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến và Phát triển Công Thương Quảng Ninh, cho biết Tuần hàng Việt - Uông Bí năm 2024 diễn ra từ ngày 23-26/5, với 30 gian hàng của hơn 20 doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh. Hoạt động này nhằm quảng bá, giới thiệu và xúc tiến tiêu thụ sản phẩm vải chín sớm Phương Nam trên nền tảng trực tuyến, mở rộng tiêu thụ sản phẩm nông sản của tỉnh trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.