Năm 2010, bước vào thực hiện xây dựng NTM, Quảng Nam gặp nhiều khó khăn. Đặc điểm địa hình phức tạp, là tỉnh có vùng nông thôn rộng lớn, có 09 huyện (50%) miền núi (trong đó, có 06 huyện miền núi cao là huyện nghèo). Xuất phát điểm xây dựng NTM còn thấp, thời điểm cuối năm 2010 có 163 xã đạt dưới 5 tiêu chí, trong đó 48 xã chưa đạt tiêu chí nào, bình quân chung số tiêu chí NTM đạt chuẩn là 2,61 tiêu chí/xã; công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch xây dựng NTM còn nhiều hạn chế. Chương trình xây dựng NTM với cách tiếp cận mới, lần đầu tiên triển khai đồng loạt trên phạm vi tất cả các xã trên địa bàn tỉnh, bao trùm trên tất cả các lĩnh vực ở nông thôn, khối lượng công việc về quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, xây dựng hệ thống chính trị rất lớn, đa dạng, phức tạp,...; trong thực hiện phải vừa làm vừa nghiên cứu rút kinh nghiệm, bổ sung, từ công tác chỉ đạo, xây dựng cơ chế, chính sách, tuyên truyền vận động…

Ngoài ra, hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn đầu tư chưa đồng bộ, chưa đáp ứng được yêu cầu, nhất là giao thông, thủy lợi, trường học, cơ sở vật chất văn hóa, chợ, nước sạch,... ở nhiều xã còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, đặc biệt là khu vực miền núi. Vệ sinh môi trường một số khu vực nông thôn chưa được quan tâm. Hệ thống chính trị cơ sở ở nhiều nơi chưa đủ mạnh; chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức xã còn thấp, nhất là vùng núi cao. Cơ cấu kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nhưng hiệu quả còn hạn chế; kinh tế nông hộ với quy mô sản xuất nhỏ lẻ đang là rào cản của sản xuất nông nghiệp hàng hóa, cạnh tranh hội nhập, thiếu liên kết bền vững với doanh nghiệp.

Bộ mặt nông thôn mới của tỉnh Quảng Nam thay đổi rõ nét sau 10 năm xây dựng NTM.

Tuy nhiên, với sự nỗ lực, quyết tâm cao của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân toàn tỉnh, cùng với sự giúp đỡ, hỗ trợ của Trung ương, sau 10 năm thực hiện Chương trình xây dựng NTM, tỉnh Quảng Nam đã đạt nhiều thành tựu to lớn, toàn diện, qua đó làm thay đổi căn bản bộ mặt nông thôn, nhất là ở các xã đã đạt chuẩn nông thôn mới.

Đến nay, bình quân chung số tiêu chí NTM đạt chuẩn của toàn tỉnh là 16,02 tiêu chí/xã; có 116 xã được công nhận đạt chuẩn NTM, đạt tỷ lệ 58%; năm 2015 huyện Phú Ninh được công nhận đạt chuẩn huyện NTM và thị xã Điện Bàn được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM. 155 thôn được công nhận đạt chuẩn “Khu dân cư NTM kiểu mẫu”.

Sau 10 năm thực hiện Chương trình NTM, sự thay đổi về nhận thức, tư duy của người dân ngày càng tăng. Đến nay người dân cơ bản đã nhận thức đúng được ý nghĩa, bản chất, mục đích của Chương trình, xác định được vai trò chủ thể của mình, chủ động tự giác thực hiện, từ chỗ “thụ hưởng, bị động” chuyển dần sang “chủ thể, chủ động”; Tư duy về kinh tế thị trường ngày càng rõ nét hơn, ứng xử văn hóa nông thôn gắn kết cộng đồng ngày càng tốt hơn. Nông dân phấn khởi, tin tưởng vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, ghi nhận, đánh giá cao và hài lòng với kết quả thực hiện Chương trình NTM.

Diện mạo nông thôn được thay đổi một cách căn bản, kết cấu hạ tầng, nhất là ở các xã đã đạt chuẩn cơ bản đáp ứng nhu cầu phục vụ sản xuất, đời sống của người dân, phát triển theo quy hoạch. Đã có một số hạ tầng được nâng cấp và hoạt động theo hướng hiện đại, văn minh, có xu thế gắn kết với phát triển đô thị văn minh, nhất là ở những xã có lộ trình lên đô thị. Nổi bật nhất cơ sở hạ tầng là hạ tầng giao thông nông thôn. Trong 10 năm, tăng rất nhanh cả về số lượng và chất lượng. Bằng nhiều nguồn vốn, trong 10 năm qua với kinh phí huy động trên 3,4 nghìn tỷ đồng, tổng km đường giao thông nông thôn đã bê tông hóa 5.396,7km/6.540 km, đạt tỷ lệ 82,5% và bê tông hóa trên 610 km giao thông nội đồng. Bộ mặt nông thôn không ngừng đổi mới. Bên cạnh việc nhân dân đóng góp bằng tiền, bằng ngày công, rất nhiều hộ dân đã hiến đất, cây cối, tường rào cổng ngõ để xây dựng đường giao thông nông thôn. Nhiều tuyến đường ở huyện, xã được đầu tư mở rộng, khang trang không thua kém các đường lớn ở đô thị, nhiều tuyến đường 2 chiều đã được hình thành (như ở Điện Bàn, Duy Xuyên...). Nhìn chung, hệ thống giao thông đã cơ bản đáp ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa của người dân, qua đó, thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa, nông sản, nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là ở những vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, vùng sâu, vùng xa, khu vực có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đem lại diện mạo mới, sức sống mới cho nhiều vùng quê nông thôn.

Kinh tế nông thôn có bước phát triển lớn, đến nay thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 40,5 triệu đồng (tăng 30,3 triệu đồng so với năm 2010 và tăng 19,39 triệu đồng so với năm 2015); Tỷ lệ hộ nghèo năm 2020 giảm còn 5,3% (giảm hơn 18,9% so với năm 2010 và giảm hơn 4,73% so với năm 2015). Có những địa phương có nhiều đột phá, nhất là các địa phương phía Bắc của tỉnh; Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực; sản xuất đã chuyển dần sang hướng sản xuất hàng hóa, xác định được các sản phẩm hàng hóa chủ lực để phát triển; đã có sự quan tâm cao về ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ, sản xuất theo hướng liên kết, theo chuỗi giá trị.

Cùng với đó, văn hóa, xã hội, môi trường khu vực nông thôn đã có sự thay đổi rõ nét, tích cực. Môi trường sống ở khu vực nông thôn ngày càng tốt hơn, sáng - xanh - sạch - đẹp hơn, nhất là ở những thôn có triển khai Khu dân cư NTM kiểu mẫu, tiêu chí thôn NTM.

Bài, ảnh: An Yên