Phóng viên: Ông cho biết vai trò của làng nghề Thủ đô trong xây dựng nông thôn mới?

Ông Lê Hồng Thăng: Làng nghề là nơi bảo lưu những giá trị văn hóa nghệ thuật và các kỹ thuật được truyền từ đời này sang đời khác thông qua các sản phẩm thủ công truyền thống do đội ngũ nghệ nhân, thợ giỏi của Hà Nội sản xuất và chế tác, giữ được bản sắc, bảo tồn và phát huy tinh hoa văn hóa của mình. Trong các sản phẩm làng nghề, tinh hoa văn hóa đã thể hiện rất rõ: Đó là những hoa văn tinh tế, màu sắc rực rỡ; những kỹ thuật chế tác độc đáo; đội ngũ nghệ nhân lưu giữ và truyền nghề cho thế hệ kế tiếp. Từ việc giữ gìn được bản sắc văn hóa, các làng nghề dễ dàng huy động nguồn lực để xây dựng cơ sở vật chất văn hóa của làng, xã.

Hà Nội, hiện có 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó có 305 làng nghề được công nhận, quá trình hình thành và phát triển làng nghề, làng nghề truyền thống của Hà Nội gắn với quá trình phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn, đã góp phần tích cực vào sự nghiệp CNH-HĐH nông nghiệp nông thôn gắn với Chương trình xây dựng nông thôn mới, cụ thể như sau:

Việc quy hoạch phát triển ngành nghề, làng nghề nông thôn đã giúp các địa phương có cơ sở xây dựng và triển khai thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bàn.

Về văn hóa: Đất nước trường tồn vì giữ được bản sắc văn hóa, dù đã trải qua nhiều năm bị nước ngoài đô hộ song người Việt Nam nói chung, người Hà Nội nói riêng vẫn lưu giữ các nghề truyền thống, góp phần làm tăng thu nhập cho cư dân nông thôn, ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn, giảm áp lực cho nội đô, góp phần thực hiện xóa đói, giảm nghèo bền vững. Hiện nay, sản xuất nông nghiệp được quan tâm đúng mức, nhiều khâu trong sản xuất được cơ giới hóa, vì vậy thời gian nông nhàn nhiều, trong khi quá trình đô thị hóa nhanh của Hà Nội đã làm giảm đáng kể diện tích đất trồng trọt. Do đó, nếu không có việc làm tại chỗ, thanh niên buộc phải di chuyển vào thành thị, gây ra những vấn đề xã hội lớn rất khó giải quyết. Trong khi đó, nếu có nghề thủ công tại chỗ, lao động có thêm việc làm, tăng thêm thu nhập, thực hiện có hiệu quả chủ trương của Chính phủ về kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội.

Ông Lê Hồng Thăng - Giám đốc Sở Công Thương TP. Hà Nội.

Làng nghề phát triển góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu kinh tế nông thôn: Quá trình công nghiệp hóa là quá trình chuyển dịch lao động từ năng suất thấp sang năng suất cao, từ cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang cơ cấu công nghiệp và dịch vụ chiếm phần lớn. Năng suất, chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của nền kinh tế cũng từ đó mà được bảo đảm, bộ mặt nông thôn cũng từ đó mà khởi sắc, kinh tế và văn hóa phát triển, đời sống nâng cao, nông thôn khang trang, tươi đẹp, giảm các tệ nạn xã hội.

Gắn kết mối quan hệ giữa các hộ sản xuất của làng nghề cũng như các hộ của một xã, một huyện cùng làm một nghề tạo nên chuỗi giá trị sản phẩm hàng hóa, tăng cường đoàn kết trong nhân dân và sự hợp tác chặt chẽ trong sản xuất cũng như tiêu thụ sản phẩm.

Phóng viên: Hà Nội có 1.350 làng nghề và làng có nghề, đây là một trong những thế mạnh của thành phố trong phát triển kinh tế - xã hội, ông có chia sẻ gì?

Ông Lê Hồng Thăng: Với 1.350 làng nghề và làng có nghề, Hà Nội xác định bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch có ý nghĩa sâu sắc về kinh tế - xã hội, văn hóa đối với Thủ đô và cả nước. Căn cứ theo Quyết định số 14/QĐ-UBND ngày 02/01/2013 của UBND thành phố Hà Nội về việc quy hoạch phát triển nghề, làng nghề thành phố Hà Nội đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030, trong đó có 17 làng nghề truyền thống nằm trong danh mục các dự án ưu tiên đầu tư làng nghề kết hợp du lịch. Trong thời gian qua thành phố tập trung đầu tư để xây dựng dự án phát triển làng nghề kết hợp du lịch cụ thể: Làng nghề gốm sứ Bát Tràng (huyện Gia Lâm), làng nghề dệt lụa Vạn Phúc (quận Hà Đông), Làng nghề điêu khắc mỹ nghệ thôn Sơn Đồng (huyện Hoài Đức), làng nghề Sơn Mài thôn Hạ Thái (huyện Thường Tín). Du lịch làng nghề truyền thống là một trong 5 loại hình du lịch văn hóa Thủ đô Hà Nội cần được tập trung phát triển trong giai đoạn 2018-2020 hướng đến mục tiêu đưa Du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Thành phố đã và đang tiến hành triển khai đồng bộ 5 giải pháp gồm:

Thứ nhất, Thành phố đã chủ trương thí điểm thực hiện quy hoạch và đầu tư hoàn chỉnh dự án đầu tư bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống kết hợp du lịch tại làng gốm sứ Bát Tràng và làng dệt lụa Vạn Phúc thành điểm du lịch đạt tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, phấn đấu hoàn thành vào năm 2020, từ đó nhân rộng mô hình đối với các làng nghề có tiềm năng phát triển du lịch khác trên địa bàn thành phố.

Thứ hai, chú trọng công tác quảng bá và xây dựng thương hiệu làng nghề Hà Nội, từ khâu triển khai xây dựng phương án thiết kế logo, biển chỉ dẫn, thiết kế mẫu mã sản phẩm du lịch cho các làng nghề; tổ chức cuộc thi sáng tác sản phẩm du lịch cho các làng nghề, với đối tượng tham gia chính là các nghệ nhân của làng nghề và các chuyên gia, nhà nghiên cứu.

Thứ ba, xây dựng và tổ chức thực hiện đề án đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thực hiện bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống kết hợp du lịch tại làng gốm sứ Bát Tràng và làng dệt lụa Vạn Phúc, có nội dung chủ yếu là bảo tồn giá trị văn hóa, marketing và xây dựng thương hiệu, văn hóa du lịch.

Thứ tư, triển khai Đề án bảo vệ môi trường làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030; đầu tư xây dựng vận hành các mô hình thu gom, phân loại, xử lý chất thải rắn và chất thải lỏng, khí thải tại các làng nghề. Có cơ chế khuyến khích các nhà đầu tư trong việc huy động nguồn vốn xã hội hóa trong công tác bảo vệ môi trường làng nghề.

Thứ năm, đề cao vai trò của cộng đồng dân cư địa phương, xây dựng cơ chế khuyến khích các hộ dân tại làng nghề tham gia làm du lịch, phát triển du lịch cộng đồng tại các làng nghề.

Phóng viên: Thưa ông, một trong những hoạt động nổi bật của thành phố Hà Nội trong năm 2017 là đẩy mạnh chương trình “Mỗi xã một sản phẩm – OCOP”. Vậy trong năm 2018, chương trình được triển khai như thế nào?

Ông Lê Hồng Thăng: Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang triển khai xây dựng đề án Chương trình Quốc gia giai đoạn 2017 - 2020, định hướng đến năm 2030 và đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương xác định xây dựng và triển khai Chương trình Quốc gia “Mỗi xã một sản phẩm” là nhiệm vụ trọng tâm trong triển khai xây dựng nông thôn mới gắn với cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế khu vực nông thôn.

Trong năm 2018, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại, Du lịch Thành phố sẽ triển khai một số nội dung sau: Tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất làng nghề quảng bá giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ trong và ngoài nước. Tổ chức triển lãm mỗi làng một sản phẩm - OCOP 2018 kết hợp quảng bá du lịch tại Hà Nội.

Xây dựng cơ sở dữ liệu và chuyên trang thông tin trực tuyến giới thiệu về làng nghề Hà Nội. Trước mắt giới thiệu các làng nghề được công nhận theo đúng định hướng ưu tiên phát triển của Thành phố nhằm tuyên truyền, quảng bá về thế mạnh, tiềm năng phát triển của Hà Nội (giai đoạn 1 - năm 2018 dự kiến xây dựng, giới thiệu thông tin khoảng 30 làng nghề được công nhận bằng 2 ngôn ngữ tiếng Việt, tiếng Anh).

Phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Vietcraft, các Hãng hàng không Vietnam Airline, Vietjet Air,… phát hành tạp chí quảng bá các sản phẩm tiềm năng của Hà Nội và hoạt động xúc tiến của Thành phố (Tạp chí OCOP Việt Nam, phát hành trên các chuyến bay của các Hãng hàng không, dự kiến 3-4 số/năm).

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc triển khai xây dựng đề án Chương trình quốc gia “Mỗi xã một sản phẩm” giai đoạn 2017 - 2020, định hướng đến năm 2030 trong đó đề nghị các tỉnh, thành xây dựng và triển khai Chương trình Quốc gia “Mỗi xã một sản phẩm” là nhiệm vụ trọng tâm xây dựng triển khai nông thôn mới gắn với cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế khu vực nông thôn, trên cơ sở đề cương, đề án Chương trình Quốc gia “Mỗi xã một sản phẩm” giai đoạn 2017 - 2020, định hướng đến năm 2030 đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt, UBND các tỉnh, thành phố xây dựng và triển khai Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” trong năm 2017.

Phóng viên: Ông có thể cho biết chính sách và giải pháp phát triển bền vững làng nghề Thủ đô trong năm 2018 và những năm tiếp theo?

Ông Lê Hồng Thăng: Ưu tiên phát triển các làng nghề, làng nghề có giá trị truyền thống như: Ngành thủ công mỹ nghệ, chế biến lâm sản, dệt lụa, thêu ren, gốm sứ, da giày, chạm khắc. Nội dung tập trung vào bảo tồn, khôi phục phát triển các làng nghề truyền thống, xây dựng làng nghề gắn với du lịch, chú trọng đến công tác đào tạo nghề, tìm kiếm vật liệu thay thế, đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm, xây dựng trung tâm thương mại tại làng nghề, tăng cường đầu tư các dự án xử lý ô nhiễm môi trường, hoàn chỉnh các cụm công nghiệp, đáp ứng nhu cầu về mặt bằng phục vụ cho sản xuất kinh doanh nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Ngoài ra, sẽ phát triển sản xuất các sản phẩm phụ trợ phục vụ cho sản xuất công nghiệp như: Ngành nghề dệt may, cơ kim khí, rèn dao kéo.

Định hướng, xác định các nhóm sản phẩm chủ lực cấp xã, phường trên cơ sở: Phát triển thị trường, phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ môi trường làng nghề, đổi mới kỹ thuật công nghệ, bố trí kế hoạch sử dụng đất, phát triển làng nghề gắn với du lịch, ưu đãi tài chính, tín dụng, cụ thể như sau:

Xác định sản phẩm, nhóm sản phẩm ưu thế có khả năng phát huy được tiềm năng, thế mạnh của địa phương, chủ động nguồn nguyên liệu đầu vào, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực sẵn có tại địa phương.

Thị trường tiêu thụ: Phát triển đồng bộ các thị trường tiêu thụ sản phẩm tiêu thụ của làng nghề, thị trường nội địa, thị trường xuất khẩu tại chỗ và thị trường ngoài nước, trong đó cần tập trung vào thị trường chưa được khai thác. Đặc biệt cần xây dựng phát triển thương hiệu làng nghề, nâng cao vai trò của các tổ chức, hiệp hội, chính quyền cấp xã, thôn, doanh nghiệp trong việc quảng bá, giới thiệu thương hiệu làng nghề tới khách hàng trong nước và ngoài nước.

Phát triển nguồn nhân lực: Thực hiện đào tạo nghề theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg ngày 17/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020 và Quyết định số 971/QĐ - TTg ngày 01/7/2015 của Thủ tướng Chính phủ có hiệu quả, kết hợp với nhân cấy nghề, truyền nghề. Có chính sách đặc biệt để khuyến khích các nghệ nhân, thợ giỏi, người có tâm huyết với nghề tham gia đào tạo nghề, chú trọng nghề truyền thống, cổ truyền, khôi phục những nghề đã thất truyền.

Bảo vệ môi trường làng nghề cần được tăng cường bằng việc tuyên truyền, phổ biến, vận động tổ chức, cá nhân làm nghề thực hiện tốt luật Bảo vệ môi trường tại làng nghề. Hoàn thiện thể chế, thống kê, đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường, có kế hoạch từng bước giải quyết ô nhiễm môi trường làng nghề, đồng thời di dời những cơ sở ô nhiễm nặng ra khỏi khu dân cư. Hỗ trợ xây dựng cụm công nghiệp làng nghề tập trung có hệ thống thu gom và xử lý chất thải.

Tái cấu trúc, chuyển đổi mô hình tăng trưởng của nền kinh tế, mô hình làng nghề: Sản phẩm chuyển từ sản xuất phân tán, nặng về số lượng, chất lượng kém, hiệu quả kinh tế thấp sang nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã, tăng thêm giá trị gia tăng của hàng hóa: Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh sản phẩm làng nghề và làng nghề phải chuyển từ sản xuất kinh doanh riêng lẻ sang mở rộng liên kết, liên doanh, kể cả trong sản xuất và phân phối, đẩy mạnh các hoạt động trên cơ sở lợi ích của cộng đồng. Đồng thời khuyến khích, hỗ trợ áp dụng kỹ thuật hiện đại, công nghệ mới vào sản xuất các sản phẩm của làng nghề với các công đoạn không cần tinh sảo và khéo léo của con người nhằm nâng cao năng suất lao động trong quá trình tạo ra sản phẩm hàng hóa.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông.

Bài và ảnh: Hoàng Vũ