Mô hình “cầm tay chỉ việc” giúp người dân dễ tiếp thu và áp dụng vào sản xuất. (Ảnh minh họa)

Thay đổi từ cách tiếp cận: Học phải gắn với làm

Ở các xã vùng sâu, vùng xa, nơi phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, sản xuất nông nghiệp vẫn là sinh kế chính. Tuy nhiên, trong nhiều năm, các chương trình đào tạo nghề lại bộc lộ hạn chế khi nặng về lý thuyết, thiếu thực tiễn, chưa phù hợp với điều kiện và tập quán sản xuất của người dân. Điều này khiến không ít lớp học rơi vào tình trạng “vắng người học”, hoặc học xong nhưng không áp dụng được. Nhận diện rõ những bất cập đó, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Đắk Hà đã chủ động điều chỉnh nội dung và phương pháp đào tạo theo hướng “cầm tay chỉ việc”, lấy thực hành làm trọng tâm. Các lớp học không còn bó hẹp trong phòng học mà được đưa ra đồng ruộng, chuồng trại, nơi người dân có thể trực tiếp quan sát và thực hành. Những kiến thức tưởng chừng đơn giản như xây dựng máng ăn kiên cố cho trâu, bò, kỹ thuật ủ rơm khô làm thức ăn dự trữ hay cách vận hành máy kéo nông nghiệp… lại trở thành “chìa khóa” giúp người dân thay đổi tư duy sản xuất. Từ chỗ làm theo kinh nghiệm, bà con dần biết áp dụng khoa học kỹ thuật để giảm chi phí, nâng cao năng suất và hạn chế rủi ro dịch bệnh. Đặc biệt, mô hình “nông dân dạy nghề cho nông dân” được đánh giá là phù hợp với đặc thù địa phương. Khi người hướng dẫn là những người đã thành công ngay tại địa bàn, ngôn ngữ gần gũi, cách truyền đạt dễ hiểu, người học dễ tiếp thu hơn và cũng tin tưởng hơn vào hiệu quả của kiến thức được chia sẻ.

Linh hoạt tổ chức, mở rộng cơ hội tiếp cận việc làm

Không chỉ đổi mới nội dung giảng dạy, các địa phương còn chú trọng đến cách thức tổ chức lớp học sao cho phù hợp với điều kiện sinh hoạt và sản xuất của người dân. Các lớp đào tạo ngắn hạn, thời gian linh hoạt được triển khai nhằm tránh trùng với mùa vụ, giúp người dân có thể tham gia mà không ảnh hưởng đến thu nhập. Song song với đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cũng được đặc biệt quan tâm. Thông qua các buổi ngoại khóa, học sinh và học viên được cung cấp thông tin về thị trường lao động, cảnh báo những hệ lụy của việc bỏ học sớm hoặc đi làm xa không đảm bảo an toàn. Các hình thức như thảo luận tình huống, hỏi – đáp, trắc nghiệm giúp người học dễ hiểu, dễ nhớ và chủ động hơn trong việc định hướng tương lai.

Trực tiếp hướng dẫn cho người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận với các phương pháp canh tác mới hiệu quả hơn. (Ảnh:TL)

Ở xã Đắk Hà, địa phương đã xây dựng kế hoạch cụ thể, huy động sự phối hợp giữa các thôn, tổ dân phố với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục để triển khai đào tạo nghề một cách đồng bộ. Đối tượng được ưu tiên không chỉ là lao động nông thôn nói chung mà còn bao gồm các nhóm yếu thế như người nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số, bộ đội xuất ngũ, người khuyết tật hay người sau cai nghiện. Đáng chú ý, việc kết nối cung cầu lao động cũng được đẩy mạnh thông qua các phiên giao dịch việc làm, sự tham gia của doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, kinh doanh. Đây là cầu nối quan trọng giúp người học nghề không chỉ “biết làm” mà còn có cơ hội “có việc làm”, từng bước ổn định cuộc sống. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Đắk Hà Trương Văn Thành, xã và ban quản lý các thôn, tổ dân phố thường xuyên thông tin đến nhân dân về các khóa đào tạo ngắn ngày như làm chuồng trại cho dê, bò, ủ rơm khô... Mỗi thôn, tổ dân phố ưu tiên người lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo tham gia các lớp bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ sản xuất, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập.

Hiệu quả từ những thay đổi thiết thực

Hướng dẫn người dân bản Tà Han, xã Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn, Bắc Kạn, trồng ngô năng suất cao. (Ảnh: Trần Hải)

Thực tế cho thấy, khi phương pháp đào tạo được điều chỉnh theo hướng sát thực tiễn, hiệu quả mang lại là rất rõ rệt. Nhiều hộ gia đình sau khi tham gia các lớp học đã biết cải tạo chuồng trại, áp dụng kỹ thuật chăn nuôi hợp lý, chủ động phòng chống dịch bệnh, từ đó nâng cao năng suất và thu nhập. Quan trọng hơn, sự thay đổi không chỉ nằm ở kỹ năng mà còn ở tư duy. Người dân đã dần chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang hướng tiếp cận bài bản, có tính toán. Tinh thần học nghề, học để làm, học để phát triển kinh tế gia đình ngày càng được nâng cao.

Trong bối cảnh phát triển kinh tế nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới, những mô hình đào tạo nghề linh hoạt, thiết thực như tại Đắk Hà đang cho thấy hướng đi đúng đắn. Khi người dân thực sự được trao “cần câu” phù hợp, họ không chỉ cải thiện cuộc sống của chính mình mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương. Đổi mới đào tạo nghề không phải là câu chuyện của riêng một trung tâm hay một địa phương, mà là yêu cầu tất yếu trong quá trình phát triển. Và từ những chuyển biến tích cực ở vùng sâu, vùng xa, có thể thấy rằng: khi cách làm đúng, người học sẽ đến, và khi học đi đôi với hành, hiệu quả sẽ ở lại.