Ý nghĩ lễ hội văn hóa Katê

Lễ hội Katê của đồng bào Chăm theo đạo Bà-la-môn ở tỉnh Ninh Thuận được phục dựng từ năm 2005 tại Di tích cấp quốc gia Pô Sha Inư với đầy đủ các nghi thức và các giá trị văn hóa dân gian truyền thống đặc sắc vốn có trong lịch sử, mang đậm yếu tố tâm linh, tín ngưỡng của đồng bào Chăm. Là nơi hội tụ những tinh hoa văn hoá, sinh hoạt, tập tục, tín ngưỡng, kỹ thuật, mỹ thuật, tập quán thông qua các đồ cúng tế, y phục, nhạc cụ, những bản thánh ca…

Lễ hội Katê là dịp để các chàng trai tài, gái sắc, phô diễn trước công chúng những điệu nhảy, bài ca, điệu kèn mang một phong cách độc đáo, rất riêng của dân tộc Chăm. Trong âm thanh dặt dìu của kèn Samanai, nhịp thôi thúc của trống Ginăng như đưa những người dự lễ lên đỉnh cao của sự thăng hoa, hoà vào điệu múa của các thiếu nữ Chăm. Lễ hội chính là giây phút thiêng liêng của người trần thế đánh thức các tháp Chăm cổ kính đang yên ngủ dưới lớp bụi thời gian, góp phần làm phong phú đa dạng trong kho tàng văn hoá của đại gia đình các dân tộc Việt Nam. Lễ hội còn mang ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên, ông bà, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu; cầu mong cho sự hòa hợp lứa đôi, sự sinh sôi nảy nở của con người và vạn vật.

Một số hình ảnh về lễ hội Katê của đồng bào Chăm ở Ninh Thuận.

Nghi lễ truyền thống

Lễ hội Katê của người Chăm diễn ra trong 3 ngày có phần lễ và phần hội, lần lượt từ đền tháp đến làng và từng gia đình tạo thành một dòng chảy phong phú, đa dạng. Ngày lễ đầu tiên diễn ra tại 3 đền tháp: đền Po Inư Nưgar, tháp Po Klong Garai và tháp Po Rôme trong cùng ngày, cùng giờ. Các nghi lễ cơ bản giống nhau về nội dung, nghi thức hành lễ. Lễ hội Katê diễn ra theo tình tự các bước đã có truyền thống từ xa xưa, bao gồm lễ rước y trang, lễ mở cửa tháp, lễ tắm tượng thần, lễ mặc y phục cho tượng thần và sau cùng là đại lễ.

Phần nghi lễ chính thức bắt đầu từ khi mặt trời vừa lên. Mở đầu là nghi thức tấu trình với thần linh về việc tổ chức lễ hội. Người dân sẽ chuyển những lời ước nguyện tới thần linh và cầu xin sự giúp đỡ của thần linh.

Ngày thứ ba, sau khi lễ hội Katê ở tháp kết thúc thì không khí lễ hội lại bùng lên ở các làng Chăm trong hàng loạt hoạt động ca, múa trên đền, tháp và trong các làng. Các bài hát từ những truyền thuyết đã được lưu truyền thành những huyền sử ca ngợi các vị thần linh, anh hùng dân tộc được chủ lễ cất lên thành những bài tụng ca. Các điệu múa như múa roi, múa đạp lửa, múa quạt, múa đội lu, múa khăn… nhịp nhàng, uyển chuyển trong tiếng trống Ginơng, trống Baranưng, kèn Xaranai…

Bên cạnh đó, dân làng còn tổ chức các các cuộc thi, trò chơi mang đậm sắc thái văn hóa Chăm: thi dệt vải (làng Mỹ Nghiệp), thi đội nước, đá bóng, văn nghệ... Đây cũng là cơ hội để đồng bào Chăm giới thiệu, quảng bá những nét văn hóa đặc sắc như dân ca, dân vũ; trình diễn nhạc cụ truyền thống như trống Paranưng, Ginăng, kèn Saranai; biểu diễn nghề làm gốm, dệt thổ cẩm, giới thiệu trang phục và điệu múa truyền thống…Vào cuối buổi chiều cuộc vui kết thúc, hội Katê ở làng cũng vãn, mọi người về nhà để tiến hành lễ Katê gia đình. Katê được tổ chức theo lịch Chăm, vì vậy nếu tính qua dương lịch thì mỗi năm mỗi khác.

Có thể nói lễ hội Katê chính là dịp cho người Chăm phô bày sắc thái văn hóa của dân tộc mình. Chính vì vậy lễ hội Katê không chỉ đem đến cho người dự hội những vẻ đẹp của Tháp Chăm cổ kính, những sản phẩm của nghề trồng lúa và đi biển thông qua lễ vật dâng cúng mà nó còn trình diễn trước công chúng một nền ca- múa - nhạc dân gian giàu bản sắc riêng.

Bài và ảnh Mộc Tâm