Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Oanh hướng dẫn thiếu nhi cách làm tranh

Nức tiếng tranh làng Mái

Từ quốc lộ 1A xuôi về phường Thuận Thành, qua khỏi cầu Hồ là đến tổ dân phố Đông Hồ, xưa là làng tranh dân gian Đông Hồ, có tên nôm là làng Mái, nằm bên dòng sông Đuống thơ mộng. Đây là làng cổ, hình thành từ lâu đời, có nghề làm tranh sớm nổi danh, khẳng định vị thế là một trong những dòng tranh dân gian mang đậm hồn cốt văn hóa Việt:

“Hỡi cô thắt lưng bao xanh

Có về làng Mái với anh thì về

Làng Mái có lịch có nề

Có sông tắm mát có nghề làm tranh”.

Tranh Đông Hồ mang đậm bản sắc dân tộc, từ giấy dó quét điệp tạo nên nền tranh óng ánh, đến những gam màu được chế tác hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên như hoa hòe, lá chàm, gạch son, than lá tre, tro rơm rạ..., tất cả tạo nên vẻ đẹp mộc mạc nhưng tinh tế, không thể trộn lẫn. Những bức tranh như “Vinh quy bái tổ”, “Vinh hoa - Phú quý”, “Đám cưới chuột”, “Đàn lợn âm dương”, “Đánh ghen”, “Hứng dừa”… không chỉ phản ánh đời sống lao động, sinh hoạt, tín ngưỡng và phong tục của người Việt mà còn gửi gắm những triết lý nhân sinh giản dị, khát vọng về cuộc sống no đủ, hạnh phúc.

Theo các nhà nghiên cứu, nghề làm tranh Đông Hồ có từ rất lâu đời. Đặc biệt vào cuối thế kỷ XIX, Đông Hồ là trung tâm sản xuất tranh dân gian nổi tiếng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Hàng trăm hộ dân thuộc nhiều dòng họ cùng làm nghề, tạo nên một không gian làng nghề sôi động. Ngày xưa, làng Đông Hồ có chợ tranh tấp nập dịp tháng Chạp (tháng 12 Âm lịch) với 5 phiên chợ vào các ngày 6, 11, 16, 21, 26. Trong mỗi phiên chợ, bà con Đông Hồ mang tranh ra bán buôn cho thương lái hoặc bán lẻ cho các gia đình mua về treo Tết.

Cùng với những biến động của đời sống kinh tế - xã hội, nhu cầu thưởng thức tranh dân gian dần thu hẹp, nghề tranh cũng trải qua quãng thời gian đầy khó khăn, nhất là giai đoạn kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Nhiều gia đình phải chuyển sang nghề khác để mưu sinh, số hộ còn gắn bó với nghề ngày càng ít. Tuy nhiên, vẫn có những nghệ nhân lặng lẽ gìn giữ từng ván khắc, từng kỹ thuật trong công đoạn làm tranh và kiên trì truyền nghề cho con cháu. Chính sự bền bỉ ấy đã giúp dòng tranh Đông Hồ được phục hồi, lan tỏa và được cộng đồng quốc tế ghi nhận như hôm nay.

Cùng với sự quan tâm của các cấp, các ngành, làng tranh Đông Hồ đang có thêm điều kiện để mở rộng không gian trải nghiệm, phát triển du lịch văn hóa, giáo dục di sản, quảng bá sản phẩm thủ công truyền thống và xây dựng các dịch vụ gắn với làng nghề. Việc thành lập tổ dân phố Đông Hồ càng khẳng định quyết tâm đưa giá trị văn hóa trở thành nguồn lực phát triển của địa phương, tạo động lực để người dân tiếp tục gìn giữ, phát huy nghề truyền thống.

Giấy Điệp còn sáng mãi

Tranh dân gian Đông Hồ được thế giới ghi danh, tiếp theo đó tên làng cũ Đông Hồ được đặt cho khu phố mới. Điều đó thể hiện sự trân trọng của cấp ủy, chính quyền đối với một làng nghề nổi tiếng từ xa xưa, đồng thời mở ra cơ hội phát triển du lịch, dịch vụ gắn với di sản. Đây là niềm vui lớn đối với những người yêu tranh dân gian Đông Hồ, đặc biệt là các nghệ nhân gắn bó mật thiết với nghề tranh.

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa hồ hởi cho biết: “Tình yêu tranh và quyết tâm giữ gìn, phát huy giá trị di sản cha ông của các nghệ nhân làng tranh Đông Hồ đã được đền đáp. Tình cảm của Một góc tổ dân phố Đông Hồ. công chúng trong và ngoài nước đối với tranh dân gian Đông Hồ là phần thưởng lớn nhất đối với chúng tôi. Tên xưa trở lại, một lần nữa nhấn mạnh định vị thương hiệu để nghề làm tranh dân gian Đông Hồ tiếp tục được gìn giữ, trao truyền cho thế hệ mai sau”.

Bà Hoàng Thị Thảo, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ Đông Hồ cho biết, từ khi còn nhỏ đã theo cha mẹ đi đến hợp tác xã làm tranh. Tuy nhiên, sau đó nghề tranh thoái trào, hợp tác xã giải tán. Giờ đây, nghề được khôi phục, được thế giới ghi danh là niềm tự hào rất lớn đối với quê hương Đông Hồ. “Mong rằng, các cấp ủy Đảng, chính quyền tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng, phát triển Đông Hồ thành một điểm du lịch văn hóa hấp dẫn, kết nối với các điểm du lịch khác trong tỉnh. Từ đó vừa lan tỏa giá trị văn hóa, vừa mang lại thu nhập, nâng cao đời sống cho người dân nơi đây”- bà Hoàng Thị Thảo bộc bạch.

Đồng chí Nguyễn Ngọc Hiệp, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng dân phố Đông Hồ cho biết: Cấp ủy, chính quyền và bà con Nhân dân địa phương ý thức cao độ về việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản cha ông để lại. Từ đó tích cực vào cuộc gìn giữ, phát triển và quảng bá di sản đến đông đảo công chúng trong nước và quốc tế. Đặc biệt, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên đóng vai trò tích cực trong lan tỏa giá trị của tranh dân gian Đông Hồ trên không gian số để đông đảo công chúng trong và ngoài nước biết tới.

Một góc tổ dân phố Đông Hồ.

Đông Hồ - tên cũ, nghề xưa nay đã bừng lên sức sống mới. Trên nền giấy điệp lấp lánh, những gam màu tự nhiên vẫn tiếp tục kể câu chuyện về hồn cốt Việt. Sau bao thăng trầm, Đông Hồ không chỉ giữ được một nghề cổ mà còn gìn giữ được ký ức văn hóa của dân tộc để truyền tiếp cho các thế hệ mai sau.