Nghề đúc đồng ở làng Trà Đông ra đời từ thế kỷ 17. Những nghệ nhân làng Trà Đông đã làm ra nhiều báu vật vô giá như trống đồng, thạp đồng, ly, đỉnh, hạc, rùa và các đồ thờ bằng đồng khác… Những sản phẩm đồ đồng tại đây không chỉ được đúc tinh tế, tỉ mỉ bởi bàn tay của những người nghệ nhân tài hoa, giàu kinh nghiệm mà còn đặc biệt ở chỗ tất cả đều làm hoàn toàn bằng phương pháp thủ công truyền thống.

Làng Trà Đông (Thiệu Trung) mấy năm trở lại đây như khoác lên mình bộ áo mới. Nhiều ngôi nhà khang trang đua nhau mọc lên trên con đường liên thôn được bê tông hóa phẳng lỳ. Nghệ nhân Lê Văn Bảy dáng người thấp nhỏ, hồ hởi mời chúng tôi tham quan gian phòng trưng bày các sản phẩm mỹ nghệ được chế tác từ đồng của mình. Nghệ nhân Lê Văn Bảy bảo, nghề đúc đồng mà vợ chồng anh đang theo đuổi không biết bắt nguồn từ thời điểm nào, do ai truyền lại mà chỉ hay rằng, từ nhỏ, anh đã được người bố kể lại: “Các cụ nhà ta làm nghề đúc đồng từ lâu rồi. Đời sau cứ thế mà nối nghiệp thôi!”.

Nghệ nhân khéo léo tỉ mỉ đến từng chi tiết của sản phẩm.

Nghệ nhân Lê Văn Bảy kể về nghề truyền thống của gia đình một cách say sưa và tự hào: Mặc dù trải qua bao biến cố thăng trầm, sự tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường, song đến nay, nghề đúc đồng của gia đình không ngừng phát triển. Chỉ tính riêng vào thời điểm hiện tại, cơ sở của gia đình nghệ nhân Lê Văn Bảy luôn túc trực hơn 20 thợ lành nghề trong vùng.

Đã có một thời gian, làng nghề hoạt động kém sôi động do người tiêu dùng chuyển sang dùng đồ nhôm, sắt, gang, nhựa, thậm chí bằng inox... vì giá thành rẻ hơn, mẫu mã đa dạng hơn nhưng khoảng 10 trở lại đây, nghề đúc đồng Chè Đông đã hồi sinh. Đến nay, những nghệ nhân tâm huyết với nghề như Lê Văn Bảy, Lê Văn Dương, Nguyễn Bá Châu, Đặng Ích Hoàn... đã thực sự khiến làng Chè Đông "sống dậy" với những sản phẩm nổi tiếng cả nước. Với tình yêu và niềm đam mê không bờ bến, những người thợ đúc đồng làng Chè Đông đã mày mò, nghiên cứu, đúc thành công trống đồng bằng phương pháp thủ công truyền thống với nhiều kích cỡ khác nhau, được các nhà khoa học trong và ngoài nước đánh giá cao, từ chiếc trống đồng với phiên bản và hoa văn Ngọc Lũ năm 2000, chiếc trống đồng có kích thước lớn nhất Việt Nam với đường kính mặt trống 1,51m, cao 1,21m năm 2007 đến chiếc trống đồng phiên bản Ngọc Lũ được xem là lớn nhất thế giới nặng khoảng 8 tấn, cao 2m, đường kính mặt trống 2,7m năm 2013... Đặc biệt, vào năm 2010, tập thể nghệ nhân làng nghề đúc đồng chè Đông đã tham gia đúc 100 chiếc trống đồng để dâng lên Đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Ngoài các sản phẩm chủ yếu là trống đồng, các nghệ nhân của làng còn đúc được những bức tranh tứ linh, tứ quý, chấp kích, bát bửu… với đề tài dân gian phong phú và đặc sắc được nhiều người ưa thích. Những chiếc trống đồng, đồ đồng làng Trà Đông đã vượt ra khỏi lũy tre làng mang theo niềm tự hào của người dân xứ Kẻ Chè và góp phần làm nên diện mạo mới cho làng nghề.

Theo thống kê sơ bộ của UBND xã Thiệu Trung, đến nay, số cơ sở duy trì, phát triển nghề đúc đồng trên địa bàn chè Đông là 132 hộ, chiếm 35,2% tổng số hộ trong làng. Số lao động theo đó được giải quyết công ăn việc làm thường xuyên là gần 400. Bình quân mỗi lao động nhận số tiền lương từ 3-5 triệu đồng/tháng. Dưới bàn tay khéo léo và tài hoa, các nghệ nhân đã phục dựng các sản phẩm truyền thống như: trống đồng, tượng nhân vật lịch sử, lư hương, chuông cổ… theo kiểu dáng xưa.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Bá Châu cho biết: Nghề đúc đồng không chỉ đơn thuần là làm theo quy trình sẵn có mà còn phải thổi vào từng sản phẩm nét văn hóa truyền thống. Để có được một sản phẩm đúc đồng đạt tiêu chuẩn cần phải trải qua một quy trình kỹ thuật phức tạp bao gồm các làm khuôn, pha chế hợp chất, nấu đồng, đúc sản phẩm, người thợ phải chú tâm, cẩn thận chau chuốt từng chi tiết. Tới đây, gia đình tôi sẽ tiếp tục mở rộng lò đúc đồng, đẩy mạnh việc kinh doanh, giới thiệu sản phẩm, trong đó trọng tâm là đúc trống đồng các cỡ bằng phương pháp thủ công truyền thống để phục vụ khách đặt hàng và hướng tới xuất khẩu.

Ngày nay, trước sự cạnh tranh của các sản phẩm đúc đồng từ các làng nghề truyền thống của cả nước, muốn tồn tại được những người thợ làng Trà Đông xác định phải làm ra những sản phẩm đáp ứng những yêu cầu về chất lượng, giá cả và thị hiếu đa dạng của người tiêu dùng. Vì vậy, các nghệ nhân làng nghề đã không ngừng nghiên cứu đổi mới, đa dạng hóa kiểu dáng, mẫu mã, chủng loại. Sản phẩm không chỉ phong cách truyền thống mà còn thích ứng với nhu cầu thẩm mỹ hiện đại. Các cơ sở đúc đồng cũng liên kết, hỗ trợ nhau trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm để nghề đúc đồng Trà Đông mãi vang danh trong cả nước.

Thảo Nguyên (TH)