"Làng chuột” vào mùa

Xã Hoàng HoaThám có tất cả 6 làng, gồm: An Đạm, Đỗ Xuyên (Mụa), An Bá, Tam Đô, Đanh Xá, Minh Lý. Cả 6 làng đều thịnh hành nghề đào chuột nhưng làng Mụa là đông nhất, dân khắp huyện thường gọi là “làng chuột”.

Người dân trong xã cho biết, mùa “chuột” bắt đầu từ giữa tháng 9 đến cuối tháng 11 (âm lịch), thời gian vụ găt chiêm vừa xong cho tới trước khi nước ải về phục vụ trồng lúa đông - xuân.

Theo ông Trương Văn Chang, người làng Mụa thì làng có khoảng hơn 200 hộ gia đình thì hơn 60% số hộ tham gia đào chuột. Trung bình mỗi ngày một nhóm 4 người may mắn có thể đào được 40-50kg chuột đồng. Giá chuột đầu mùa lúc tới đỉnh điểm là 150 nghìn đồng/kg, còn ngày thường là 70-80 nghìn/kg, rẻ nhất là 30 nghìn đồng/kg.

Những ngày đúng “mùa chuột”, các nhóm thanh niên, đàn ông lại mang đồ nghề ra đồng từ 8h sang cho tới 4h chiều mới về. Người phụ nữ ở nhà chờ chuột được mang về sẽ lập tức làm sạch rồi đem ra chợ bán. Sau đó, nhóm thợ lại tiếp tục công việc cho tới 11h đêm.

Chợ chuột thường họp từ 4h chiều tới 8h tối. Thịt chuột luôn bán hết trong ngày, thậm chí “cung” không đủ đáp ứng “cầu”. Số lượng thịt chuột tiêu thụ tại các chợ trong xã lên tới cả tạ thịt mỗi ngày.

Nghệ thuật “đào chuột”

Những người thạo nghề cho biết, chuột khôn nhưng luôn sống quy luật, biết được quy luật tổ chức là dễ dàng làm nghề. Chuột có loại hang tạm thời và hang chính nuôi con. Hang tạm thời thường gần nguồn thức ăn. Hang chính dung để làm ổ, nuôi con nên khá sâu, lòng vòng và nhiều ngách. Ngáchcửa hang chính thong suốt tới ngách cửa cuối hang, ngoài ra có thể có một ngách thượng thông ngược lên cao để thoát hiểm.

Người dân thường bắt chuột vào ban ngày, nhiều nhất là sáng sớm bởi chuột ăn đêm, ngày thường nằm trong tổ. Từng tốp 3-4 người, theo dấu đường chuột chạy hay nơi chuột thường làm tổ. Người phụ trách dùng quốc, thuổng đào đất, người dội nước, người giữ rọ, người xách bao.

Thông thường, dân làng tát nước từ máng ruộng vào hang. Chuột ngạt nước thi nhau lao ra ngách thượng thoát hiểm, lọt gọn trong rọ tre. May mắn đào trúng tổ chưa tách đàn, chuột lên tới hang chục con.

Thậm chí, người dân còn huấn luyện chó nhà để đánh hơi, săn chuột. Một số người dẫn cả đàn chó ra đồng. Chó từ nhỏ sẽ được tiếp xúc với hơi chuột cho quen. Vào mùa, chó nhà thành “chó săn”, sôi nổi cùng nông dân ra đồng.

Chuột đồng sạch, vào đầu mùa chủ yếu là chuột mẹ đầy sữa, no lúa nên thịt giòn, béo ngậy. Đến giữa và cuối mùa, đa phần là chuột mới lớn nên kém vị hơn. Chuột dội nước sôi, vặt lông, cạo sạch rồi bỏ đầu, ruột và hạch hôi. Thịt chuột làm được nhiều món khác nhau như luộc, giả cày, rán, nướng,… Trong đó, thịt chuột luộc rắc lá chanh là ngon hơn cả.

Bài và ảnh: Hoài Lê