Nghề chế tác đá cảnh thôn Sỏi, xã Phú Thành, huyện Lạc Thủy được người dân làm từ những năm 2007, lúc đầu chỉ có một số hộ đi khai thác đá cảnh tại các địa phương trong và ngoài huyện đưa về bán thủ công cho các thương lái ở ngoài tỉnh như Hà Nam, Thanh Hóa, Nam Định, Ninh Bình... Song qua một thời gian người dân thấy nếu bán thô như vậy cho thu nhập không cao, từ đó những người làm đá đã mời các nghệ nhân nơi khác về truyền nghề, năm 2009 xã Phú thành, huyện Lạc Thủy kết hợp với Trung tâm dạy nghề, tạo việc làm, tỉnh mở lớp cho 90 nghệ nhân được cấp chứng chỉ. Từ đó, các nghệ nhân dần dần nắm được kỹ thuật làm đá cảnh, phong trào chế tác đá cảnh phát triển trong làng có khoảng 69 hộ tham gia khai thác và chế tác. Năm 2015, thôn Sỏi, xã Phú Thành được UBND tỉnh cấp Bằng công nhận làng nghề chế tác đá cảnh thôn sỏi, xã Phú Thành.

Nghệ nhân thôn Sỏi, xã Phú Thành chế tác đá cảnh.

Sau hơn 10 năm làm nghề chế tác đá cảnh có nhiều lúc thăng, trầm do sản phẩm làm ra không tiêu thụ được, có thời điểm một số hộ đang làm nghề này đã phải chuyển sang nghề khác. Đến thời điểm hiện tại, làng nghề có trên 30 hộ tham gia chế tác đá cảnh, chủ yếu các hộ dọc đường Hồ Chí Minh và Quốc lộ 21A, giải quyết việc làm cho trên 100 lao động. Sản phẩm của làng nghề chủ yếu là các hòn non bộ, bàn, ghế đá và các tác phẩm khác dược làm theo đơn đặt hàng của khách. Ngoài ra, trên địa bàn của làng nghề, nghề kinh doanh cây cảnh, cây bóng mát cũng đang phát triển.

Thị trường tiêu thụ đá cảnh của làng nghề chế tác đã cảnh thôn Sỏi, xã Phú Thành, huyện Lạc Thủy rất rộng, nhưng tập trung tiêu thụ ở các thị trường như: Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa, Quảng Nam, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế... Có thời gian còn xuất khẩu đi nước ngoài. Sản phẩm làm ra thường theo 2 hình thức, theo đơn đặt hàng và không theo đơn đặt hàng, có sản phẩm được sản xuất tại chỗ, có sản phẩm thực hiện theo yêu cầu của khách hàng.

Năm 2017, doanh thu của làng nghề đạt 35 tỷ đồng, doanh thu đạt từ 1-2 tỷ đồng/hộ. Năm 2018, doanh thu ước đạt khoảng trên 40 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho trên 100 lao động, thu nhập bình quân/lao động đạt 6-7 triệu đồng/tháng. Sản phẩm tạo ra có giá trị từ vài triệu đến hàng trăm triệu, tùy theo đơn đặt hàng và nghệ thuật của sản phẩm.

Thời gian tới, để làng nghề chế tác đá cảnh thôn Sỏi, xã Phú Thành (huyện Lạc Thủy) phát triển và mở rộng quy mô, khai thác tốt tiềm năng, thế mạnh, cấp ủy, chính quyền xã Phú Thành cần quan tâm hỗ trợ, kịp thời khích lệ, động viên những hộ làm nghề. Cụ thể, xã Phú Thành phối hợp với Trung tâm dạy nghề của tỉnh mở lớp đào tạo chế tác đá và cấp chứng chỉ cho học viên; tổ chức thăm quan mô hình chế tác đá cảnh tại Ninh Bình tạo cơ hội cho các nghệ nhân và học viên được học hỏi, giao lưu kinh nghiệm tiếp cận với khoa học kỹ thuật hiện đại góp phần cải thiện và nâng cao tay nghề. Bên cạnh vấn đề về đào tạo, thôn, xã cũng cần đặc biệt chú trọng đến quảng bá hình ảnh, đưa các sản phẩm từ đá cảnh đến gần với khách hàng ở nhiều nơi trên cả nước qua việc ưu tiên đăng ký gian hàng trưng bày đá cảnh nghệ thuật ở các Hội chợ hàng Việt Nam chất lượng cao hàng năm.

Bài và ảnh Lê Huệ