Cách đây gần 600 năm, vào thế kỷ 15, một nữ doanh nhân đã làm nên kỳ tích khi đưa sản phẩm gốm của Việt Nam phát triển tới giai đoạn cực thịnh, nổi danh khắp năm châu bốn biển. Đó là bà tổ nghề gốm Chu Đậu Bùi Thị Hý.

Tượng chân dung bà Bùi Thị Hý, hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc Gia và bản sao được thờ ở Nhà Thờ Tổ Công ty CP Gốm Chu Đậu (Nam Sách, Hải Dương)

Trong xã hội phong kiến của Thế kỷ 15 khi tư tưởng “trọng nam khinh nữ” ăn sâu vào tiềm thức và cuộc sống của người dân Việt Nam, khi những người phụ nữ thời đại đó chỉ biết “an phận thủ thường” thì bà Bùi Thị Hý đã có những suy nghĩ và hành động mà thời bấy giờ rất hiếm người nào dám nghĩ tới.

Theo sử sách ghi lại, bà Bùi Thị Hý sinh ra ở làng Quang Tiền, xã Đồng Quang, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương, thời Lê sơ (đầu thế kỷ 15) gọi là trang Quang Ánh. Ngay từ nhỏ, bà đã thông kinh sử, giỏi thơ phú, giỏi vẽ, thích võ và trượng nghĩa. Bà giao du với sĩ tử ở nhiều nơi. Trong một lần dùng thuyền lớn đi chơi hội đền Kiếp Bạc, bà đã gặp và kết duyên với ông Đặng Sĩ, làng Chu Đậu. Sau khi lấy chồng, bà cùng chồng dựng lò làm nghề, chế tác đồ sứ bán cho các thương nhân trong và ngoài nước. Trong một lần làm ra chiếc bình gốm hoa lam, bà đã phóng bút viết vào sản phẩm: "Thái Hòa bát niên, Nam Sách châu, tượng nhân Bùi Thị Hý bút". Sản phẩm đó lưu lạc đến tận Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng không may, chồng bà mất trên biển khi đang đi giao thương, buôn bán. Trong 3 năm chịu tang, để quên đi nỗi đau mất chồng, bà lao vào truyền nghề và sáng tạo ra nhiều sản phẩm mới. Sau này, bà tái hôn và tiếp tục sản xuất, bán hàng gốm, sứ đi các nước.

Có thể nói, những "bão giông" của số phận vẫn không dập tắt được khát khao sáng tạo và tâm huyết dành cho nghề gốm của bà Bùi Thị Hý. Qua bàn tay tài hoa của bà và các nghệ nhân, dòng gốm Chu Đậu đã được thế giới biết đến với nước men sáng, hoa văn trang trí tinh xảo đạt được 4 tiêu chuẩn mà gốm ở nhiều nơi không đạt được. Đó là mỏng như giấy, trong như ngọc, trắng như ngà, kêu như chuông. Năm 2012, bà Bùi Thị Hý được truy phong tặng danh hiệu Tổ nghề. Tháng 11/2017, doanh nhân Bùi Thị Hý được Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam truy tặng cúp Bông Hồng Vàng.
Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Gốm sứ Chu Đậu xứng đáng là một báu vật của quốc gia và là niềm tự hào của người Việt Nam. Nhận thấy ý nghĩa và giá trị đó của dòng Gốm sứ hàng trăm năm lịch sử này, năm 2001, Tổng công ty Thương mại Hà Nội - Công ty cổ phần (Hapro), đã quyết định thành lập Công ty CP Gốm Chu Đậu với sứ mệnh phục hưng dòng gốm cổ Chu Đậu.

Với niềm tự hào và trọng trách được tiếp nối nghề truyền thống của Bà Tổ Gốm Chu đậu, Tập đoàn BRG đã ngày đêm trăn trở để tìm ra những hướng đi mới, quyết liệt và táo bạo hơn, kết hợp với bàn tay tài hoa và trí sáng tạo của những nghệ nhân và người thợ làm gốm của Công ty CP Gốm Chu Đậu, dòng gốm cổ Chu Đậu đã được phục hưng, tạo ra hàng nghìn sản phẩm, làm sống lại và nâng tầm cao mới của gốm Chu Đậu xưa.

Khát khao được viết tiếp trang sử đầy tự hào của nữ doanh nhân Bùi Thị Hý, ước muốn đưa Gốm Chu Đậu với 469 năm lịch sử và nét riêng không lẫn với các loại gốm khác đi tiếp những bước dài và xa, xứng đáng với giá trị văn hóa lịch sử của Gốm Chu Đậu, Tập đoàn BRG đang gìn giữ, phát triển Gốm Chu Đậu với tất cả tâm huyết và tình yêu dân tộc, đáp ứng sự mong mỏi của đông đảo khách hàng cả trong nước và quốc tế, để Gốm Chu Đậu – một báu vật quốc gia, là niềm tự hào của dân tộc, xứng đáng đại diện cho một Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc nhưng luôn mở rộng cánh cửa hợp tác hội nhập quốc tế, giúp đưa hình ảnh Việt Nam được lưu danh ngàn đời sau.

Gốm Chu Đậu như một biểu tượng văn hóa Việt, một tặng phẩm quốc gia, luôn được Chính phủ và các tổ chức, doanh nghiệp lựa chọn làm quà tặng trong các dịp ngoại giao quan trọng cũng như những sự kiện đối ngoại lớn của đất nước như tuần lễ cấp cao APEC 2017 tại Đà Nẵng, cuộc họp thượng đỉnh vì hòa bình tại Hà Nội…

Bài, ảnh: Thanh Lam