Hạt giống của một cuộc chuyển mình

Đại Đồng từng là vùng đất thuần nông, cây trồng chủ yếu là ngắn ngày, hiệu quả kinh tế thấp. Năm 1996, ông Phạm Thừa Dũng, người con quê Cát Quế (Hoài Đức, Hà Nội) mang theo 50 cây giống bưởi Diễn về trồng thử trên đất mới. Khi ấy, đó chỉ là một quyết định táo bạo của người nông dân dám nghĩ dám làm.

Thực tế đã trả lời bằng những mùa quả ngọt. Cây bưởi Diễn thích nghi tốt với thổ nhưỡng, khí hậu địa phương. Quả bưởi khi thu hoạch cho vị ngọt thanh, tép róc, mọng nước và hương thơm đặc trưng. Thành công ban đầu của những hộ tiên phong đã mở ra một hướng đi mới cho cả xóm. Bưởi Diễn dần thay thế vườn tạp, trở thành cây trồng chủ lực, đặt nền móng cho một vùng chuyên canh tập trung.

Những quả bưởi Diễn đẹp nhất khi đạt trọng lượng từ 700g - 1kg; quả chọn đặt mua riêng được chủ vườn đánh dấu bằng dây buộc màu đỏ.

Giai đoạn 2016 - 2020, trong quá trình tái cơ cấu nông nghiệp, xã Yên Trị (tỉnh Hòa Bình cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ) đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khuyến khích phát triển bưởi Diễn theo hướng hàng hóa.

Đặc biệt, sự ra đời của Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Đại Đồng trong năm 2015 đánh dấu bước ngoặt trong tổ chức sản xuất. Từ đây, trồng bưởi không còn là câu chuyện của từng hộ riêng lẻ mà trở thành hành trình chung, có liên kết, có tiêu chuẩn và có thương hiệu.

Khi nông dân làm nông nghiệp theo chuẩn quốc tế

Hiện nay, HTX Nông nghiệp Đại Đồng có 31ha bưởi được cấp mã số vùng trồng. Sản phẩm bưởi đã đủ điều kiện xuất khẩu và có mặt tại các thị trường khó tính như EU, Mỹ, New Zealand. Những con số ấy không chỉ là diện tích, mà là thành quả của một quá trình thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp mới.

Tại vườn bưởi của gia đình ông Nguyễn Đức Bình, thành viên HTX Nông nghiệp Đại Đồng, khoảng 300 gốc bưởi trồng từ năm 2001 vẫn đều đặn cho thu hoạch 20 tấn quả mỗi vụ. Những quả đẹp nhất, đạt trọng lượng từ 700g - 1kg được tuyển chọn kỹ lưỡng để cung ứng cho hệ thống siêu thị và đơn hàng xuất khẩu. Ngay từ đầu vụ, sản lượng đã được đối tác đặt mua.

Nông dân Yên Trị thu hoạch bưởi diễn.

Ông Vũ Xuân Oanh, Giám đốc HTX cho biết: “Để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, quy trình sản xuất phải nghiêm ngặt từ cải tạo đất, bảo vệ nguồn nước đến sử dụng phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học. Nhật ký sản xuất được các thành viên ghi chép đầy đủ; thuốc bảo vệ thực vật được kiểm soát chặt chẽ. Cuối cùng, từng quả bưởi trước khi đóng gói đều qua khâu sơ chế, phân loại và dán tem truy xuất nguồn gốc”.

Chính sự bài bản ấy giúp bưởi Diễn Đại Đồng đạt chứng nhận OCOP 4 sao vào năm 2020, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt trên thị trường. Dù không trồng trên đất Diễn “chính gốc”, sản phẩm vẫn giữ trọn hương vị đặc trưng, thậm chí được người tiêu dùng đánh giá cao nhờ độ an toàn và ổn định chất lượng.

Những chuyến hàng “xuất ngoại”

Năm 2022, lô hàng gần 10.000 quả bưởi Diễn Đại Đồng lần đầu cập bến thị trường Anh, mở ra cánh cửa xuất khẩu. Năm 2023, khoảng 50.000 quả tiếp tục sang Anh và Mỹ. Năm 2024, 20 tấn bưởi được xuất sang EU. Và đến năm 2025, bất chấp ảnh hưởng của mưa bão, HTX vẫn duy trì sản lượng xuất khẩu khoảng 50 tấn trong tổng số 750 tấn thu hoạch trên 31ha.

Bốn năm liên tiếp có sản phẩm xuất khẩu không chỉ mang ý nghĩa về sản lượng, mà còn khẳng định thương hiệu.

Toàn bộ các gốc bưởi trồng theo tiêu chuẩn quốc tế được đánh số thứ tự để tiện cho quá trình chăm sóc và theo dõi sâu bệnh

Giá bán trung bình của bưởi diễn Đại Đồng khoảng 17.000 đồng/quả; thu nhập từ bưởi đạt 300 - 400 triệu đồng/ha/năm; doanh thu bình quân của HTX trên 7 tỷ đồng mỗi năm. Từ những vườn đồi từng nghèo khó, Đại Đồng nay đã trở thành vùng kinh tế nông nghiệp trù phú.

Xuất khẩu cũng kéo theo sự thay đổi căn bản trong tư duy người trồng bưởi. Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, bà con đã chuyển sang sản xuất theo chuỗi giá trị; tuân thủ VietGAP, GlobalGAP. Điều quan trọng nhất, người nông dân đã biết coi chất lượng và uy tín là điều kiện sống còn. Mỗi quả bưởi không chỉ là nông sản, mà là “đại sứ” mang theo danh tiếng của cả vùng đất.

Sau sáp nhập, tỉnh Phú Thọ có khoảng 17,7 nghìn hecta bưởi, chiếm hơn 11% diện tích bưởi cả nước; sản lượng trên 177 nghìn tấn, tương đương gần 20% sản lượng toàn quốc. Trong đó, bưởi Diễn là giống có diện tích lớn nhất, gần 5.000ha. Toàn tỉnh đã cấp 72 mã số cho 27 vùng trồng xuất khẩu với tổng diện tích gần 682ha, hướng tới mục tiêu xuất khẩu khoảng 300 tấn bưởi trong niên vụ 2025-2026.

Bưởi diễn được tập kết để vận chuyển về kho và phân loại.

Giữa bức tranh chung ấy, Đại Đồng là một điểm sáng. Trong gần 500ha bưởi toàn xã Yên Trị, riêng xóm Đại Đồng có khoảng 140ha, dự kiến cho thu hoạch 3.000 tấn trong năm nay. Nhưng phía sau các chỉ tiêu là câu chuyện về con người: những nông dân dám thay đổi, những HTX kiên trì xây dựng thương hiệu, những chính sách khuyến khích sản xuất hàng hóa gắn với xuất khẩu. Đó là sự cộng hưởng giữa tầm nhìn quản lý và nỗ lực từ cơ sở.

Nông dân dùng màng bọc bảo vệ cho bưởi để đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu.

Quả ngọt mang theo niềm tin

Từ những ngày cuối năm, trong kho đóng gói của HTX Nông nghiệp Đại Đồng, những thùng bưởi xếp ngay ngắn chờ ngày xuất bến. Mỗi quả đều được dán tem, phân loại, chọn lựa kỹ càng. Người nông dân ở Yên Trị ý thức được rằng, để giữ được thị trường quốc tế, không có chỗ cho sự cẩu thả.

Bưởi diễn Đại Đồng được bọc lưới, đóng gói để xuất khẩu.

Từ 50 cây giống ban đầu đến những chuyến hàng xuyên đại dương hôm nay là hành trình gần 30 năm bền bỉ. Bưởi Diễn Đại Đồng không chỉ “vươn mình” ra thị trường quốc tế, mà còn góp phần định hình một mô hình phát triển nông nghiệp hiện đại: liên kết - chuẩn hóa - truy xuất - xây dựng thương hiệu.

Cây bưởi diễn dần thay thế vườn tạp, trở thành cây trồng chủ lực ở Yên Trị.

Trong sắc vàng ấm áp của ngày đầu năm mới, người dân Yên Trị đón Tết với niềm vui được mùa, và tiếp tục chuẩn bị cho những đơn hàng xuất khẩu. Nhưng hơn cả niềm vui kinh tế, đó là niềm tin rằng nông sản quê hương, nếu được làm bài bản và tử tế, hoàn toàn có thể chinh phục những thị trường khó tính nhất.