Cổng trong đền Kim Liên

Theo tín ngưỡng dân gian, đền Kim Liên được lập nên để thờ Cao Sơn Đại Vương, một người con của Lạc Long Quân và Âu Cơ. Tấm bia đá cao 2,34m, rộng 1,57m, dày 0,22m hiện còn lưu giữ tại đền là di vật quý giá nhất, với bài tựa “Cao Sơn đại vương thần từ bi minh” do sử thần Lê Trung soạn năm 1510, ghi lại công lao của vị thần này.

Kiến trúc chính của đền nằm trên gò cao, gồm tam quan và khu thờ tự. Trong hệ thống Tứ trấn Thăng Long, Phương đình của đền Kim Liên được đánh giá là độc đáo và đẹp bậc nhất. Đây là nơi thờ quan Văn, quan Võ, đồng thời lưu giữ những dấu tích kiến trúc cổ xưa như hai đôi Nghê trên trụ mái và hình hổ phù ở phía đốc nhà. Đền chính có kết cấu hình chữ đinh, gồm bái đường và hậu cung. Trong hậu cung đặt hai long ngai cùng mười pho tượng từ điện Mẫu của chùa Kim Liên chuyển sang. Gian cuối cùng thờ Cao Sơn Đại Vương cùng hai nữ thần phối hưởng là Tôn nữ Động Hồ Trưng Vương và Huệ minh phu nhân. Đặc biệt, long ngai thờ thần Cao Sơn có kích thước lớn, chạm khắc tinh vi, là hiện vật hiếm có.

Một góc trong đền Kim Liên

Với giá trị lịch sử, kiến trúc và hệ thống di vật quý hiếm gồm bia đá cổ cùng 33 đạo sắc phong, cụm di tích Tứ trấn Thăng Long, trong đó có đền Kim Liên, đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt vào đầu năm 2022. Không chỉ là nơi thờ tự, đền Kim Liên còn gắn liền với đời sống văn hóa cộng đồng qua các lễ hội truyền thống. Hội đền Kim Liên với nhiều trò chơi dân gian đã trở thành nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa, được người dân trân trọng gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương và giữ gìn thuần phong mỹ tục vùng đất phía Nam kinh thành Thăng Long xưa.