Đến với Hà Giang, du khách dễ dàng bắt gặp những món đồ trang sức bằng bạc được chạm khắc tinh xảo. Những món đồ nữ trang với nhiều kiểu dáng, mẫu mã đa dạng từ các loại vòng bạc trơn, vòng bạc có trang trí hoa văn đơn giản, đến chạm khắc tăm, chạm khắc xà tích…

Không có máy móc hiện đại, các sản phẩm bạc nơi đây được ra đời nhờ vào đôi bàn tay tinh xảo của người thợ và các dụng cụ thô sơ như: Đe, kìm, búa, nỉa. Để gia công nhiệt, người ta dùng dầm tẩm vào giẻ cho vào ống vầu, ống trúc sau đó đốt lửa, dùng miệng thổi. Qua nhiều năm chạm bạc, người làm nghề ngày một sáng tạo ra nhiều mẫu mã, kiểu dáng cho sản phẩm bạc: lắc tay, lắc chân, nhẫn, vòng cổ, hay khuyên tai…

Những sản phẩm chạm bạc của người dân vùng cao Hà Giang mang một nét độc đáo riêng. Đó là nhờ những sản phẩm chạm bạc đẹp hơn nơi khác do cách thức thể hiện trên sản phẩm. Những hình khối, dáng vẻ của từng sản phẩm và những tiểu tiết, hoa văn được tạo nên từ tính phản quang của chất liệu bạc. Người nghệ nhân với đôi bàn tay vô cùng tỉ mỉ, khéo léo, cùng với khối óc sáng tạo để lên hình, đẽo tạc từng chi tiết nhỏ nhất mang lại sự tinh xảo cho sản phẩm. Nhìn những cô gái H’Mông, cô gái Dao xinh đẹp với những món trang sức trên người cũng đủ thấy được sự điêu luyện của nghệ nhân chạm bạc nơi đây, dù công cụ chỉ có những đồ vật thô sơ.

Xưởng làm việc của anh Đặng Văn Việt, ở thôn Thác Hùng, xã Cao Bồ.

Mỗi đồ vật lại có những các tạo họa tiết riêng, tạo nên nét đặc trưng cho từng món đồ, hấp dẫn khách hàng, du khách trong và ngoài nước. Vòng cổ tròn có hoa văn trên cổ, những đôi hoa tai với các hình dạng phong phú, xuyến bạc khéo léo, đa dạng bởi bàn tay nghệ nhân sáng tạo đường nét như những tác phẩm nghệ thuật trên chất liệu bạc. Người phụ nữ dân tộc thường sử dụng những trang sức làm bằng bạc. đôi khi bạn có thể bắt gặp cô gái mang trên mình các món đồ nữ trang nặng tới vài kilogram. Đối với họ, đó là niềm tự hào.

Chạm bạc còn gắn với văn hóa của người dân nơi đây, những món đồ trang sức bằng bạc được ưa chuộng dùng vào các dịp lễ hội, dùng để làm của hồi môn cho con cái khi chúng kết hôn.

Nhờ tâm huyết của những nghệ nhân làm nghề nơi đây mà sản phẩm chạm bạc ở Hà Giang luôn được khách hàng ưa thích, đặc biệt là các du khách nước ngoài. Mỗi khi có dịp ghé thăm những phiên chợ vùng cao, những món đồ nhỏ nhỏ, xinh xinh được chế tác từ bạc luôn được lựa chọn để làm món quà gửi tới những người thân yêu, một vật lưu niệm cho một vùng đất yên bình và thân thương.

Nghề chạm bạc nơi đây có từ lâu đời, được duy trì theo hình thức cha truyền con nối. Nhưng lao động của nghề ngày một giảm đi, do thiếu vốn đầu tư cho các máy móc phục vụ cho việc sản xuất sản phẩm, không được đào tạo bài bản nên ít có mẫu mã mới. Người dân chưa quen với việc tiếp cận và mở rộng thì trường, thường sản xuất nhỏ lẻ theo quy mô hộ gia đình và gia công theo đơn đặt hàng. Chính vì vậy, người dân luôn mong muốn sự giúp đỡ, quan tâm của chính quyền các cấp, hỗ trợ nhân dân gìn giữ và phát triển nghề truyền thống. và hơn cả là gìn giữ bản sắc dân tộc cho đồng bào dân tộc thiểu số ở Hà Giang.

Bài và ảnh: Ngô Hằng