Từ hỗ trợ sản xuất đến kiến tạo giá trị thương hiệu

Sau nhiều năm triển khai, Chương trình khuyến công quốc gia và hoạt động khuyến công địa phương đã tạo chuyển biến tích cực đối với khu vực công nghiệp nông thôn, trong đó có các làng nghề thủ công mỹ nghệ. Hàng nghìn cơ sở sản xuất được hỗ trợ đầu tư máy móc, ứng dụng công nghệ mới, đào tạo lao động và tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại. Tư duy khuyến công cũng đang thay đổi mạnh mẽ: thay vì chỉ tập trung hỗ trợ sản xuất, nhiều địa phương đã gắn khuyến công với phát triển sản phẩm đặc trưng, OCOP, làng nghề truyền thống và chuyển đổi số. Đây là nền tảng để hình thành các thương hiệu mang bản sắc địa phương, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Nghệ nhân ưu tú Đỗ Văn Cường chủ cơ sở Gỗ mỹ nghệ Đường Hồng sản xuất tại làng nghề mỹ nghệ cổ truyền thôn Thiết Úng, xã Thư Lâm (Hà Nội), với sản phẩm đã được chứng nhận 3 sao OCOP – chia sẻ thẳng thắn về thực trạng hiện nay. Theo ông, làng nghề thủ công truyền thống đang đối mặt với nhiều khó khăn, cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Cơ bản nhất là sản phẩm vẫn còn rất khó tiếp cận thị trường rộng lớn, đặc biệt là khách hàng nước ngoài. Dù đội ngũ thợ lành nghề, tay nghề cao và sản phẩm rất đa dạng, nhưng khoảng cách giữa năng lực sản xuất của cá nhân, hộ gia đình với yêu cầu về số lượng và tiêu chuẩn chất lượng của đối tác vẫn còn lớn. Việc thiếu kết nối trực tiếp giữa nghệ nhân với doanh nghiệp cũng khiến nhiều sản phẩm chất lượng tốt khó được biết đến rộng rãi.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy hiệu quả rõ rệt. Tại Hà Nội, Bắc Ninh, Quảng Ninh…, các cơ sở thủ công mỹ nghệ và chế biến được hỗ trợ đổi mới thiết bị, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và nâng cao năng lực quản trị. Nhờ đó, nhiều sản phẩm đặc trưng không chỉ được người tiêu dùng trong nước biết đến mà còn từng bước mở rộng thị trường, thậm chí xuất khẩu. Khi khuyến công được kết hợp với xây dựng thương hiệu, giá trị sản phẩm có thể tăng lên nhiều lần so với việc chỉ bán nguyên liệu thô hoặc sản phẩm thủ công đơn thuần.

Nhiều chủ thể đã tận dụng nguồn vốn khuyến công để nâng cao chất lượng, mẫu mã và hướng tới nâng hạng sản phẩm OCOP.

Cần một hệ sinh thái phát triển thương hiệu bền vững

Việt Nam hiện có hàng nghìn làng nghề truyền thống, nhưng không phải sản phẩm nào cũng xây dựng được thương hiệu mạnh. Không ít cơ sở vẫn sản xuất nhỏ lẻ, thiết kế bao bì đơn giản, chưa chú trọng tiêu chuẩn chất lượng, marketing hay thương mại điện tử. Đây chính là “điểm nghẽn” khiến nhiều sản phẩm có chất lượng tốt nhưng giá trị gia tăng còn thấp.

Thông qua hoạt động khuyến công, nhiều địa phương đã hỗ trợ làng nghề đổi mới thiết bị, đào tạo kỹ năng quản trị, xây dựng nhận diện thương hiệu và kết nối thị trường. Các làng nghề đang chuyển dịch theo hướng kết hợp giữa giá trị truyền thống với thiết kế hiện đại, sản xuất xanh và ứng dụng thương mại điện tử. Xu hướng hỗ trợ chuyển đổi số cũng ngày càng rõ nét: nhiều cơ sở được hướng dẫn xây dựng website, gian hàng trên sàn thương mại điện tử, ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm trên nền tảng số, giúp tiếp cận khách hàng trên phạm vi toàn quốc và xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, khuyến công trong giai đoạn mới cần được nhìn nhận là chính sách phát triển thương hiệu chứ không chỉ là hỗ trợ sản xuất. Máy móc hiện đại giúp nâng cao năng suất, nhưng chỉ khi sản phẩm có thương hiệu thì doanh nghiệp mới tạo được lợi thế cạnh tranh dài hạn. Vì vậy, các chương trình khuyến công nên mở rộng nội dung hỗ trợ sang xây dựng thương hiệu, thiết kế bao bì, truyền thông, tiêu chuẩn chất lượng và chuyển đổi số.

Đại diện ngành Công Thương cho rằng, trong giai đoạn tới, hoạt động khuyến công sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ các ngành nghề có lợi thế, phát triển sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn. Mục tiêu không chỉ là nâng cao năng lực sản xuất mà còn hình thành các chuỗi giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, tạo ra những sản phẩm có thương hiệu, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ được hỗ trợ từ nguồn vốn khuyến công, nâng cao chất lượng, mẫu mã và từng bước xây dựng thương hiệu địa phương gắn với Chương trình OCOP.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, hoạt động khuyến công vẫn đối mặt với không ít thách thức. Nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế so với nhu cầu thực tế; nhiều cơ sở nhỏ chưa mạnh dạn đổi mới công nghệ; năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường quốc tế còn yếu. Để khuyến công thực sự trở thành động lực phát triển thương hiệu địa phương, cần xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ gồm chính sách hỗ trợ tài chính, đổi mới công nghệ, tư vấn thương hiệu, sở hữu trí tuệ, thiết kế bao bì, tiêu chuẩn chất lượng, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại.

Trong chiến lược phát triển công nghiệp nông thôn hiện đại, khuyến công không chỉ là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp mà đang trở thành “đòn bẩy” kiến tạo giá trị mới cho kinh tế địa phương. Khi công nghệ được đổi mới, chất lượng sản phẩm được nâng cao, thương hiệu được đầu tư bài bản và thị trường được mở rộng, mỗi sản phẩm thủ công mỹ nghệ không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và văn hóa Việt Nam. Từ những làng nghề truyền thống như thôn Thiết Úng đến các chủ thể OCOP đang từng bước nâng hạng, hành trình xây dựng thương hiệu địa phương đang cho thấy một hướng phát triển đúng đắn: Lấy đổi mới sáng tạo làm động lực, lấy chất lượng làm nền tảng và lấy thương hiệu làm chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh.