Nghề làm trang phục Dao tiền ở làng Khuổi Hoa

Cách thành phố Cao Bằng khoảng 60km, Khuổi Hoa là ngôi làng nhỏ thuộc xã Quang Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Khuổi Hoa là ngôi làng chủ yếu có người Dao tiền sinh sống, là nơi sinh sống và làm việc của những nghệ nhân có tay nghề cao, có khả năng tạo ra những bộ trang phục độc đáo và đẹp mắt. Trải qua nhiều thế hệ, những bí quyết đã được truyền lại và phát triển. Các nghệ nhân không chỉ làm việc bằng đôi bàn tay khéo léo mà còn mang trong mình nhiệt huyết và tình yêu với nghề. Họ dành nhiều thời gian và công sức để nghiên cứu, sáng tạo và hoàn thiện từng chi tiết nhỏ nhất trong trang phục của mình.

Người dân làng Khuổi Hoa gắn bó với nghề trang phục truyền thống Dao tiền

Sự tỉ mẩn trong từng bộ trang phục

Một bộ trang phục hoàn chỉnh của người Dao gồm áo dài, yếm, quần dài, xà cạp, dây lưng, khăn vấn đầu cùng đồ trang sức. Để hoàn thiện một bộ trang phục, đặc biệt là trang phục cô dâu phải mất gần một năm để chuẩn bị. Công đoạn cầu kỳ nhất là thêu thùa, nơi cần sử dụng dụng cụ vẽ để tạo hoa văn. Với đôi bàn tay khéo léo, những họa tiết và hoa văn trên trang phục tạo nên các điểm nhấn đặc biệt cho trang phục phụ nữ Dao Tiền. Dụng cụ để khắc họa hoa văn bao gồm chiếc bút gắn ngòi đồng hoặc chiếc que tre được bẻ thành hình tam giác. Dùng loại bút lớn để tạo các hoa lá tinh tế, và loại bút vừa để vẽ các hình vuông, hình tròn, chim, ốc. Sau khi sáp ong được nấu chảy, đầu bút sẽ được nhúng vào sáp để vẽ hoa văn lên vải. Sau khi hoàn thành việc vẽ, tấm vải sẽ được nhuộm chàm. Khi các công đoạn nhuộm hoàn tất, tấm vải sẽ được ngâm trong nước nóng để tan sáp. Một bộ trang phục hoàn chỉnh của người Dao Tiền bao gồm áo, yếm, xà cạp, dây lưng, khăn vấn đầu, váy dài cùng với đồ trang sức vàng bạc. Phụ nữ Dao Tiền có sự đam mê với trang sức, đặc biệt là các loại đồng bạc trắng và kim loại. Vòng bạc trắng thường được sử dụng để trang trí và làm các khuy bạc nổi bật với đường kính từ 6 đến 7 cm trên áo chàm. Trên cổ áo và thân sau, cũng có một số đồng bạc thường từ 6 đến 12 đồng được đeo. Toàn bộ bộ trang sức có thể nặng đến vài ki-lô-gam.

Độc đáo trong văn hoá của người Dao tiền

Theo phong tục của người Dao, trước khi lấy chồng, con gái phải biết thêu thùa, may vá, và tự tay dệt váy cưới cho mình. Trong hội Xuân, các chàng trai cũng sử dụng trang phục truyền thống của người con gái Dao Tiền như tiêu chuẩn để lựa chọn vợ và kết bạn. Bên cạnh việc tự chuẩn bị trang phục truyền thống, thiếu nữ Dao thường tìm đến các người già trong làng để nhận lời khuyên và điều chỉnh trang phục sao cho đẹp và phù hợp với bản thân. Những cô gái còn nhờ các người già trong làng dạy cho họ những bài hát giao duyên mới.

Đối với người Dao Tiền, các hình thức hát như hát giao duyên, hát răn dạy, hát mời rượu và hát tiễn đưa được gọi là hát páo dung. Tất cả các giai điệu páo dung đều chứa đựng cùng một nội dung, ca ngợi tinh thần lao động sáng tạo, đạo đức, cách ứng xử, ca tụng thiên nhiên và tình yêu đôi lứa.

Giữ lửa trang phục truyền thống

Trang phục Dao tiền không chỉ đơn thuần là một loại áo quần mà nó còn chứa đựng những giá trị văn hóa riêng của một dân tộc. Mỗi họa tiết, màu sắc và chất liệu trong trang phục đều mang ý nghĩa đặc biệt và kể chuyện về lịch sử, truyền thống và tư tưởng của dân tộc. Bởi vậy, giữ nghề làng trang phục truyền thống không chỉ đảm bảo sự tồn tại của nghề nghiệp mà còn giúp duy trì và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc.

Những người phụ nữ nung nấu giữ nghề

Ngoài ra, nghề làng trang phục truyền thống còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế địa phương và du lịch văn hóa nơi đây. Việc sản xuất và tiếp thị các trang phục truyền thống không chỉ tạo ra công ăn việc là cho nhiều nghệ nhân làng Khuổi Hoa mà còn tạo thu nhập cho cộng đồng. Những trang phục truyền thống cũng là một điểm nhấn đặc biệt trong ngành du lịch văn hóa, thu hút du khách từ khắp nơi đến khám phá và trải nghiệm văn hóa tỉnh Cao Bằng nói chung và huyện Nguyên Bình nói riêng.

Trong thời đại xu hướng thời trang cách Tân tiện lợi lên ngôi, nghề truyền thống như làm trang phục Dao tiền dường như bị lãng quên. Thế hệ đi trước còn nhiều khó khăn, trở ngại để truyền nghề cho lớp trẻ sau này. Song, ở ngôi làng nhỏ ấy vẫn còn đó những người phụ nữ khéo léo, tỉ mỉ. Họ ngày đêm miệt mài, kiên trì quay sợi, dệt vải để làm ra những bộ váy áo bắt mắt, mang đậm nét văn hóa tín ngưỡng đặc trưng của dân tộc mình. Họ thổi lên vẻ đẹp của một làng nghề đã được lưu truyền bao đời - làng nghề truyền thống Dao tiền.