Chỉ thị nêu rõ, thực hiện Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 (Chương trình); Nghị quyết số 424/NQ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2025 của Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 257/2025/ QH15 của Quốc hội, trong thời gian qua, các bộ, ngành trung ương và địa phương đã tập trung ban hành và trình cấp có thẩm quyền ban hành các cơ chế, chính sách, văn bản hướng dẫn để tổ chức thực hiện Chương trình.

Tuy nhiên, việc thực hiện Chương trình còn chậm, chưa đảm bảo tiến độ đề ra: Một số Bộ vẫn chưa ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 và hướng dẫn các nội dung thuộc Chương trình; Tình hình giải ngân vốn ngân sách nhà nước chưa đáp ứng yêu cầu. Nguyên nhân chủ yếu là do công tác chỉ đạo, điều hành ở một số bộ, cơ quan, địa phương chưa thật sự quyết liệt, kỷ luật, kỷ cương có lúc, có nơi còn chưa nghiêm, quá trình chuyển tiếp việc thực hiện 03 Chương trình mục tiêu quốc giai giai đoạn 2021 - 2025 sang 01 Chương trình tích hợp chung từ năm 2026 đã phát sinh nhiều yêu cầu mới trong tổ chức thực hiện.

Để bảo đảm triển khai Chương trình đúng tiến độ, đúng mục tiêu, đúng đối tượng và đúng thẩm quyền, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, người đứng đầu cơ quan trung ương và chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố xác định đây là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách trong giai đoạn hiện nay. Các cơ quan phải dành thời gian tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, thường xuyên và liên tục; phân công trách nhiệm cụ thể gắn với trách nhiệm người đứng đầu đối với từng nhiệm vụ, dự án và yêu cầu tiến độ cụ thể.

Thủ tướng yêu cầu ưu tiên xử lý dứt điểm các nhiệm vụ, dự án còn dở dang và các nội dung có khả năng hoàn thành trong năm 2026 để sớm đưa vào sử dụng, phát huy hiệu quả đầu tư. Việc triển khai phải bảo đảm công khai, minh bạch, chất lượng và hiệu quả; không để xảy ra tình trạng trùng lặp nhiệm vụ chi, trùng đối tượng hỗ trợ, bố trí vốn dàn trải hoặc phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản, thất thoát, lãng phí và tiêu cực. Đồng thời, cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đề cao trách nhiệm của cấp tỉnh và cấp xã; khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm gây chậm tiến độ thực hiện và giải ngân vốn.

Về hoàn thiện thể chế và hướng dẫn thực hiện Chương trình, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo khẩn trương ban hành văn bản hướng dẫn các tiêu chí thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới trước ngày 30/5/2026, bảo đảm rõ nội dung, rõ phương pháp đánh giá và thuận lợi cho địa phương trong tổ chức thực hiện, kiểm tra, công nhận kết quả.

Các bộ: Nội vụ, Xây dựng, Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ cũng được yêu cầu khẩn trương ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện các nội dung thuộc Chương trình trước ngày 30/5/2026, bảo đảm tính thống nhất, khả thi, không phát sinh thủ tục không cần thiết hoặc chồng chéo nhiệm vụ chi và đối tượng hỗ trợ. Người đứng đầu các bộ, cơ quan trung ương phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ về tiến độ, chất lượng các văn bản hướng dẫn thuộc phạm vi quản lý.

Đối với địa phương, Thủ tướng yêu cầu chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh khẩn trương kiện toàn Ban Chỉ đạo Chương trình và cơ quan giúp việc trước ngày 10/6/2026; đồng thời nghiên cứu thành lập Ban Chỉ đạo cấp xã phù hợp với tình hình thực tế nhưng không làm phát sinh thêm tổ chức và biên chế.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý của Chỉ thị là tập trung ưu tiên nguồn lực cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới, hải đảo và an toàn khu. Theo đó, các địa phương cần xây dựng nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách nhà nước giai đoạn 2026 - 2030 theo hướng ưu tiên cao nhất cho các địa bàn khó khăn nhằm giải quyết những vấn đề cấp thiết như đất ở, nhà ở, đất sản xuất, điện, nước sinh hoạt và hạ tầng xã hội thiết yếu, góp phần ổn định đời sống đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu tập trung đẩy nhanh tiến độ giải ngân nguồn vốn ngân sách trung ương năm 2025 được chuyển sang thực hiện trong năm 2026. Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về kết quả thực hiện và giải ngân nguồn vốn này trên địa bàn. Chậm nhất trước ngày 30/5/2026, các địa phương phải hoàn thành rà soát các nhiệm vụ dở dang, xác định rõ nội dung có khả năng thực hiện, giải ngân trong năm 2026 để xử lý theo quy định.

Các địa phương và bộ, ngành được yêu cầu ưu tiên sử dụng nguồn vốn chuyển nguồn để hoàn thành dứt điểm các nhiệm vụ còn dở dang; đồng thời đẩy nhanh hoàn thiện hồ sơ, nghiệm thu, thanh toán, quyết toán các dự án. Định kỳ trước ngày 20 hằng tháng, các địa phương và cơ quan trung ương phải báo cáo tình hình thực hiện, giải ngân, khó khăn, vướng mắc và trách nhiệm xử lý về Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng gửi Bộ Tài chính và Bộ Dân tộc và Tôn giáo để tổng hợp theo phạm vi quản lý.

Theo Chỉ thị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện và giải ngân vốn; tổng hợp kết quả thực hiện, tiến độ giải ngân và những khó khăn, vướng mắc để báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm tổng hợp tình hình giải ngân vốn ngân sách nhà nước thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia và hướng dẫn xử lý các khó khăn liên quan đến phân bổ, thanh toán, quyết toán vốn đầu tư công.

Việc ban hành Chỉ thị được đánh giá là động thái quyết liệt của Chính phủ nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia; đồng thời tạo chuyển biến mạnh mẽ về tiến độ thực hiện, giải ngân vốn đầu tư công và nâng cao hiệu quả các chính sách phát triển nông thôn, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới.