Phóng viên Thời báo Làng nghề Việt đã có dịp gặp gỡ luật sư Trịnh Cần Chính- TGĐ Tập đoàn Phát triển nhà và đô thị Thăng Long Việt Nam tại nhà riêng 34 Hoàng Diệu (Hà Nội), người con trai thứ 6 của cụ Hoàng Thị Minh Hồ . Ông Chính chia sẻ: “Mẹ tôi Hoàng Thị Minh Hồ sau khi ốm được đưa đi bệnh viện điều trị. Lúc mất bà hoàn toàn minh mẫn và tỉnh táo”...

Nhà tư sản Trịnh Văn Bô là con cụ Trịnh Văn Đường ở 48 phố Hàng Ngang (Hà Nội). Vợ cụ là bà Hoàng Thị Minh Hồ, con gái của cụ Hoàng Đạo Phương, một thương gia danh tiếng là nhà nho uyên bác ở 21 phố Hàng Đào (Hà Nội). Các cụ xưa đều tham gia vào phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục của cụ Cử Lương Văn Can, cụ thì chuyên bốc thuốc làm từ thiện, cụ thì dạy học. Đến thời bà Hoàng Thị Minh Hồ do hai bên gia đình mai mối chọn gia đình gia giáo để gả con cho nhau. Khi ấy ông bà lấy nhau mới 18 tuổi rồi ra ở riêng, các cụ được ông bà nội cho 30.000 tiền Đông Dương để làm vốn kinh doanh.

Vợ chồng cụ Hoàng Minh Hồ chụp ảnh với Chủ tịch Hồ Chí Minh và giới doanh nhân trong Tuần lễ vàng năm 1945.

Khởi nghiệp nhờ kinh doanh tơ lụa

Năm 1930 doanh nhân Trịnh Văn Bô đã nối nghiệp cha mẹ ra chợ buôn bán tơ lụa. Bằng tài kinh doanh thiên bẩm, từ những đồng lãi đầu tiên doanh nhân Trịnh Văn Bô đã tạo dựng và đưa thương hiệu Phúc Lợi phát triển có chỗ đứng vững chắc. Những người đến giao dịch buôn bán hầu hết đều biết tiếng về uy tín của các cụ sống vốn nho nhã và lịch thiệp. Từ đó, hiệu buôn đã chiếm được lòng tin và cảm tình hầu hết những người mới đến. Thời đó người ta làm ăn chỉ giao dịch bằng miệng hoặc gọi điện cho nhau, giữ chữ Tín là chính mà không cần ký kết hợp đồng. Ông cụ đã mạnh dạn mua lại một dây chuyền dệt vải xây dựng nhà máy rộng 3 héc ta tại khu vực Đê La Thành, với 120 công nhân. Nhà máy đã sản xuất nhiều sản phẩm đẹp và bán ra thị trường với mức giá hợp lý.

Cụ Hoàng Thị Minh Hồ là một trong những Đảng viên đầu tiên của Đảng xã hội Việt Nam của giới tri thức và trong ban sáng lập Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam

Với vốn ngoại ngữ sẵn có, doanh nhân Trịnh Văn Bô đã mạnh dạn đưa sản phẩm tơ lụa của mình ra thị trường trong nước và thế giới. Từ đó gia đình doanh nhân Trịnh Văn Bô trở nên giàu có, sở hữu nhiều tài sản và nhà cửa như: Biệt thự nổi tiếng 48 Hàng Ngang, 34 Hoàng Diệu, 24 Nguyễn Gia Thiều, 56, 58 phố Tràng Tiền (Hà Nội) rồi phát triển thành hãng buôn lớn. Hiệu buôn Phúc Lợi chuyên sản xuất và buôn bán tơ lụa đã mở rộng quan hệ với nhiều thương gia rồi phát triển mở thêm các cơ sở, mua của các gia chủ với hàng chục cây vàng. Kho tơ lụa chất đầy các sản phẩm, lúc nào cũng khách khứa mườm mượp ra vào mua bán nhộn nhịp. Sản phẩm tơ lụa Phúc Lợi đã được bán sang các nước như: Lào, Campuchia, Thái Lan, Anh, Pháp, Nhật, Thụy Điển, Ấn Độ…Ông Chính kể: “ Cha mẹ tôi thời gian đó đi đâu cũng có xe đưa đón, trong nhà nhiều người giúp việc. Mỗi người con đều có vú em lo lắng từng từng bữa ăn, giấc ngủ”…

Luôn coi trọng chữ Tín trong kinh doanh và làm từ thiện

Với triết lý của gia đình doanh nhân Trịnh Văn Bô: “Trong làm ăn thì phải tính được lỗ, lãi. Khi đã có lãi thì nên tích lấy 7 hào, 3 hào còn lại nên làm việc phúc đức, cứu người”. Bởi vậy, hai cụ có uy tín cao trong giới doanh nhân và người tiêu dùng tin tưởng vào thương hiệu. Những người làm công khi gia đình nào khó khăn, cuối năm ngoài tiền lương, vợ chồng doanh nhân Trịnh Văn Bô còn thưởng thêm tiền cho họ về ăn Tết với gia đình.

Năm 1936, khi người Pháp di rời nghĩa trang Hợp Thiện, hàng trăm bộ hài cốt phải chuyển, vợ chồng ông Trịnh Văn Bô đã ủng hộ 100 chiếc.

Năm 1937, hai huyện Đông Khê, Thất Khê (Lạng Sơn) bị ném bom, vợ chồng hai cụ Trịnh Văn Bô đã ủng hộ 2000 đồng Đông Dương. Hai năm sau cụ đã ủng hộ tiền cứu tế cho người dân Hưng Yên bị lũ lụt.

Nạn đói năm 1945, hai cụ đã mang tiền đi cứu trợ và mua 1000 vé phát cháo cho người đói, nhờ thế mà nhiều người thoát chết trong gang tấc.

Trong quá trình đóng góp của cụ Trịnh Văn Bô hiến tặng nhiều tiền vàng cho cách mạng, may 200.000 áo trấn thủ cho mùa đông cho binh sỹ (may dự trữ cho nhiều năm). Các y phục của lãnh đạo Việt Minh trong ngày lễ Độc Lập đều do Hiệu buôn Phúc Lợi cung cấp. Các cụ giỏi kinh doanh nhưng vì giàu lòng yêu nước sẵn sàng dốc hết vì công cuộc kháng chiến.

Đóng góp lớn về tài chính cho nền độc lập

Sau cách mạng Tháng tám khi chính phủ lâm thời được thành lập, trong “tuần lễ vàng”, vợ chồng cụ Trịnh Văn Bô là thành viên cốt cán trong ban vận động. Hai cụ tự mình đóng góp 117 cây vàng, còn khích lệ giới công thương và nhân dân quyên góp được 20 triệu tiền Đông Dương và hơn 1000 cây vàng.

Ngoài số vàng ủng hộ cách mạng, hai cụ còn hiến cả ngôi nhà 48 Hàng Ngang để làm lưu niệm. Năm 1945 tại căn nhà của gia đình nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở 33 ngày đêm từ ngày 24/8/1945 đến ngày 27/9/2945 để viết bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà – nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Cụ Trịnh Văn Bô được kết nạp vào Đảng Cộng sản cùng ngày với cụ Chủ tịch Uỷ ban Hành chính thành phố Hà Nội Trần Duy Hưng.

Cụ Hoàng Thị Minh Hồ đi tản cư ở nhiều tỉnh sau đó thì định cư ở xã Tân Phong, huyện Hạ Hòa (Phú Thọ). Tại đây bà Hoàng Thị Minh Hồ tiếp tục buôn tơ, lụa, vải sợi, chè khô, măng khô và các loại trái cây, thậm chí cả mổ lợn đem bán trong vùng tự do. Bà trồng chè, thu mua chè của người khác phơi khô rồi đem bán. Bà nhặt nhạnh từng chút một “tích tiểu thành đại”, từ nuôi đàn gà, vừa ăn rồi vừa bán. Lúc đó bà còn mượn cả quả đồi rồi đào ao thả cá. Cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ cũng được tặng thưởng Huân chương Độc lập Hạng nhất và huy chương “Vì sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân”.

Người con trai Trịnh Cần Chính kể: “Mẹ tôi mặc dù cao sang nhưng sống rất giản dị bình dân, ai đến chơi đều được đón tiếp chân tình. Vì hiểu biết nên bà nói gì người ta đều hiểu ngay. Tuy có công lao rất nhiều nhưng bà không hề bon chen, đòi hỏi. Bà có thú vui ướp chè sen, chè ngon Thái Nguyên, chè ngon Hà Giang và nụ vối. Cứ hễ có ai đến chơi cụ thường cho khoảng 1 -2 gói nho nhỏ thưởng thức do chính tay mình ướp. Đến khi nhiều tuổi, bà truyền lại cho các con cách ướp chè.

Theo chị Nguyễn Thị Xuân Hà người con dâu áp út của cụ mỗi khi làm bếp, cụ thường đến tận nơi dạy về cách chế biến các món ăn ngon của người Hà Nội. Từ đó người con dâu của bà đã tự biết làm cỗ cho cả gia đình. Bà còn dặn con cháu: “ Ăn cơm phải sạch bát, không để thừa hạt cơm nào. Vì người dân cấy trồng 3 tháng 10 ngày mới được 1 hạt gạo nên không được bỏ phí”...

Ông Trịnh Cần Chính chia sẻ: “Trước lúc mất trong tâm niệm của mẹ tôi cứ có tiền là hay làm từ thiện. Về tiền nong bà cho con cái có mức thôi, còn lại thi thoảng biếu chỗ này, cho chỗ kia, giúp đỡ những người khốn khó. Bà thường xuyên đọc báo chí và theo dõi tin tức trên đài đưa tin về người dân gặp thiên tai hoạn nạn, bà lại làm công tác từ thiện phát đến tận nơi. Việc làm từ thiện không phải một cục mà phát chỗ này 5 triệu, chỗ kia 10 triệu. Tôi sống với mẹ mình hơn 62 năm từ bé đến giờ nên tôi rất hiểu tính bà.

Trước lúc mất mẹ tôi vẫn muốn làm việc thiện, ý nguyện dành toàn bộ số tiền viếng riêng của bà để làm từ thiện, dặn con cháu tự tay phát tận nơi cho đồng bào bị lũ lụt, người nghèo, còn đâu cho các cháu học sinh có hoàn cảnh khó khăn vượt khó trong học tập”...

Bài và ảnh Minh Xuân