Mô hình liên kết trồng đu đủ của ông Huỳnh Khanh, ở thôn Tân Lập, xã Long Phụng. Ảnh minh họa.

Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 xác định rõ yêu cầu phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, sinh thái, gắn tăng trưởng với nâng cao chất lượng sống của người dân. Mục tiêu năm 2026, phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều, nâng tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM tối thiểu.

Giai đoạn 2026 - 2030, tổng ngân sách nhà nước bố trí cho Chương trình khoảng 423 nghìn tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương 100 nghìn tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 300 nghìn tỷ đồng, vốn tín dụng chính sách khoảng 23 nghìn tỷ đồng. Tổng mức vốn huy động thực hiện chương trình dự kiến hơn 1 triệu tỷ đồng.

Cơ cấu nguồn lực cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa vai trò dẫn dắt của Nhà nước và huy động nguồn lực xã hội. Cụ thể: Vốn ngân sách Trung ương chiếm 9,6%, ngân sách địa phương 28,7%, vốn lồng ghép từ các chương trình và dự án khác 34,5%, vốn tín dụng chính sách 2,2%, vốn doanh nghiệp cùng đóng góp tự nguyện của cộng đồng và người dân chiếm 25%.

Bộ NN&MT là cơ quan chủ trì chương trình, chịu trách nhiệm điều phối chung. UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động cân đối ngân sách đối ứng, lồng ghép các nguồn lực hợp pháp, bảo đảm thực hiện đúng mục tiêu, hiệu quả và bền vững.

Cùng với đó, Bộ NN&MT vừa ban hành Quyết định số 417/QĐ-BNNMT phê duyệt Chương trình xây dựng NTM, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, giai đoạn I (Chương trình).

Theo đó, giai đoạn I, từ năm 2026 - 2030 tạo nền tảng quan trọng cho phát triển nông thôn hiện đại, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế, xã hội vùng DTTS và miền núi; đồng thời xây dựng NTM được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với nhiệm vụ tái cơ cấu sản xuất và đổi mới mô hình tăng trưởng toàn ngành NN&MT.

Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030, cả nước phấn đấu nâng thu nhập bình quân người dân nông thôn gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020; thu nhập bình quân của người DTTS đạt bằng một nửa mức bình quân chung của cả nước; duy trì tốc độ giảm nghèo đa chiều của cả nước từ 1 - 1,5%/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào DTTS và miền núi xuống dưới 10% và phấn đấu không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn tại khu vực này.

Với xây dựng NTM, cả nước phấn đấu khoảng 65% số xã đạt chuẩn NTM, trong đó khoảng 10% số xã đạt chuẩn NTM hiện đại; đồng thời có 5 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM.

Theo chính quyền các địa phương, các chỉ tiêu này thể hiện sự chuyển dịch từ “đạt chuẩn” sang “nâng cao chất lượng, hướng đến bền vững”.

Chủ tịch UBND xã Ba Tơ Đinh Trọng Thành cho biết, điểm nhấn quan trọng của Chương trình là định hướng phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái gắn chặt với cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Từ đó tạo động lực thực hiện có hiệu quả tiêu chí NTM cũng như mục tiêu của các chương trình là nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Đặc biệt là vùng đồng bào DTTS và miền núi - khu vực còn nhiều khó khăn, chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt.

Theo Sở NN&MT Quảng Ngãi, Chương trình được thiết kế gồm 2 hợp phần, bảo đảm vừa đồng bộ trên phạm vi cả nước, vừa giải quyết các vấn đề đặc thù của vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Hợp phần thứ nhất gồm 10 nội dung thành phần và 52 nội dung cụ thể được thực hiện trên địa bàn cả nước, tập trung vào hoàn thiện quy hoạch, phát triển hạ tầng thiết yếu, kinh tế nông thôn, nguồn nhân lực, môi trường và chuyển đổi số.

Hợp phần thứ hai là các nội dung đặc thù phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, gồm 5 nội dung thành phần với 23 nội dung cụ thể, tập trung giải quyết những vấn đề về đất ở, nhà ở, đất sản xuất; hỗ trợ sinh kế bền vững; đầu tư các công trình phục vụ dân sinh gắn với quốc phòng, an ninh; bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch.

Chủ tịch UBND xã Phước Giang Nguyễn Văn Lễ cho rằng, hai hợp phần có sự phân định rõ ràng nhưng liên thông, bổ trợ lẫn nhau giúp chương trình tránh chồng chéo, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực, phù hợp với điều kiện từng vùng, từng địa phương.

Trong giai đoạn mới, phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị được xác định là giải pháp căn cơ trong việc nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản, cũng như hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Vì vậy, năm 2026, ngành NN&MT và chính quyền các địa phương nỗ lực phát triển nông, lâm, thủy sản hiệu quả, bền vững, giá trị gia tăng cao, trọng tâm là mở rộng và phát triển bền vững các loại cây trồng chủ lực, như: Cây ăn quả 14 nghìn héc ta, mắc ca gần 4.500ha, sâm Ngọc Linh hơn khoảng 3.400ha... đồng thời khôi phục và phát triển cà phê xứ lạnh.

Giám đốc Sở NN&MT Quảng Ngãi Hồ Trọng Phương cho rằng, cùng với kinh tế thì các chỉ tiêu xã hội và môi trường là thành phần không thể tách rời của NTM, đặc biệt là nước sạch đạt quy chuẩn, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt hay tỷ lệ che phủ rừng...

Do đó, ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng nông thôn thích ứng với biến đổi khí hậu, nhất là các công trình thủy lợi, cấp nước sinh hoạt, phòng chống lũ, hạn hán và sạt lở nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn cho cộng đồng dân cư nông thôn.

Đồng thời, đẩy mạnh phát triển kinh tế hợp tác gắn với liên kết theo chuỗi giá trị nhằm nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững, góp phần thực hiện có hiệu quả mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều năm 2026 còn 1,47%.

Cùng với đó là chú trọng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc, củng cố niềm tin của đồng bào đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, nhằm tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội, nhất là tại các địa bàn chiến lược, biên giới và hải đảo.