Nói về lịch sử nghề làm bánh dày tại làng Nhị Khê, nhiều cụ cao tuổi trong làng cũng không biết có từ bao giờ, chỉ biết rằng là đời ông bà, cha mẹ đã có rồi. Những ngày này, làng Nhị Khê lại rục rịch vào vụ sản xuất bánh dày, phần lớn là phục vụ các đám hiếu hỉ… còn lại là bán dọc đường quốc lộ 1A. Nếu bạn đến vào buổi sáng sớm, thì chắc bạn sẽ bắt gặp mùi thơm của xôi nếp, đậu xanh..dào dạt len lỏi khắp các con ngõ mang đến vẻ yên bình, thơ mộng của làng quê.

Yêu cái vất vả của nghề làm bánh dày

Hơn ba giờ đêm, đường làng Thượng Đình yên lặng tĩnh tại không một bóng người nhà nhà vẫn tối om. Như đã hẹn trước, chúng tôi đến nhà bà Nguyễn Thị Thơm (1958), để tìm hiểu về công đoạn làm bánh dày, đã thấy bà trong căn bếp lúi húi đẩy hai bếp một bếp đồ xôi một bếp đồ đậu xanh, rồi lại chạy đi chạy lại chuẩn bị đồ đạc để làm bánh làm cho mồ hôi ướt hết cả chiếc áo cộc tay bó lấy thân hình đậm rắn chắc của người phụ nữ năm nay đã gần sáu mươi tuổi.

Bà Thơm đang nặn nhân đậu xanh

Bà tâm sự rằng: “tôi làm cái nghề này từ hồi còn nhỏ, khi đó làm hoàn toàn bằng thủ công và không có máy móc như bây giờ, mẹ bà hồi đó còn cắp cái thúng chứa bánh dày bên trong đi bán rong khắp nơi trong huyện”.

Đến đời bà Thơm là đời thứ năm tiếp nối cái nghề của tổ tiên để lại, làm bánh dày không lãi hời được bao nhiêu nhưng bà thích nghề này là vì không muốn nghề của cha ông bị thất truyền và vì vậy bà đã truyền nghề cho hai đứa con dâu, rể của bà gìn giữ nghề.

Giã xôi nếp làm vỏ bánh

Để làm bánh dày được ngon thì khâu quan trọng nhất là chọn gạo phải thật kĩ lưỡng, gạo phải là gạo nếp Nam Định và phải hạn chế có gạo tẻ lẫn bên trong vì có gạo tẻ thì khi đồ xôi xong và giã thì vỏ bánh vẫn sẽ bị lộm cộm. Khâu quan trọng của bánh dày nữa là khi đồ xôi chín xong, thì phải cho ra giã xôi cho thật nhuyễn, ngày xưa thì giã bằng tay rất vất vả còn bây giờ thì giã bằng máy nên nhàn hơn nhiều. Tiếp đó là khi nặn bánh thì phải nặn lúc bánh còn nóng và khi bọc lá bánh thì phải cho nguội để bánh không bị dính vào nhau.

Sau bao năm tha hương nơi đất lạ xứ người bên nước Nga, ngày hôm nay anh Nguyễn Văn Đức lại được trở về nơi chôn nhau cắt rốn tại Văn Bình- Thường Tín. Trên đường về nhà anh đi ngang qua các quán bán bánh dày tại dọc đường quốc lộ 1A, anh liền xuống xe khách để mua một cọc bánh và ngồi ăn ngay, anh ăn ngấu nghiến như chưa từng được ăn. Thấy lạ, tôi liền hỏi chuyện thì mới hiểu rõ mọi ngành và được anh tâm sự rằng: “Những ngày sống và làm việc bên Nga, tôi cũng được ăn nhiều món nhưng dù có ăn sơn hào hải vị anh vẫn cảm thấy nhớ món bánh dày đậm đà của hương vị quê hương mà ở bên đó không hề có. Cắn một miếng vỏ bánh dẻo mềm bên ngoài tôi ngửi thấy mùi thơm của gạo nếp, làm tôi lại nhớ đến cảnh ruộng đồng quê hương vào mùa gặt, cắn đến lớp nhân đậu xanh và dừa làm tôi nhớ đến vị ngọt của quê hương với tuổi thơ hồn nhiên vô tư”.

Cọc bánh dày hoàn chỉnh

Đau đáu với nghề

Ông Nguyễn Viết Hoan, trưởng thôn Thượng Đình tâm sự rằng: “Ngày nay, số hộ làm bánh dày chỉ còn khoảng gần ba mươi hộ, người ta không thích làm nghề này vì vất vả, thu nhập lại không cao. Những người làm nghề này giờ chủ yếu là những người trung tuổi. Bánh dày làm xong mang đi bán chỉ dùng được trong một ngày vì không bao giờ sử dụng chất bảo quản, vì vậy những khi không bán hết người ta thường mang đi bán rẻ vài nghìn một cọc hoặc cho gia súc ăn. Đó cũng là mặt hạn chế khiến bánh dày khó có hướng phát triển và người dân theo nghề, và khiến chính quyền cũng khó có hướng giải quyết”.

Trên đường ra về chúng tôi vẫn còn cảm nhận được mùi hương đâu đó của đậu xanh, xôi nếp, khói bếp… len lỏi khắp các con ngõ, không khỏi khiến chúng tôi cay cay khóe mắt khi nghĩ về nghề làm bánh dày nơi đây đang dần dần bị mai một.

Mạnh Đoàn